Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
18-шы және 19-шы ғасырдың басында таку тайпасы өзендегі сауда жолдарын бақылап, ішкі аймақтың жергілікті тұрғындарын ақ қоныс салушылармен тікелей сауда жасауға рұқсат бермей, оларды делдал ретінде пайдалануға мәжбүр етті. "Хадсон шығанағы" компаниясы 1840-шы жылдардың басында Таку өзенінің сағасына жақын "Форт-Дюрем" деп аталатын сауда бекетін, сондай-ақ "Форт-Таку" деп белгілі, табиғи сауда жолынан пайда алу үшін құрды. Бірақ 1843 жылға қарай "Форт-Дюрем" тиімсіздіктен тасталды. Таку өзені ірі өзен болғанымен, оның аты бастауына дейін жетпейді. Оның аты Инклин және Накина өзендерінің қосылған жерінен басталады, ол Инклин кішкентай қауымының орналасқан жері. Инклиннің аты тек Нахлин және Шеслей өзендерінің қосылған жеріне дейін ғана созылады, ал Накинаның негізгі салалары – Слоко және Күміс Сальмон өзендері. Бір дерек бойынша, "Таку" сөзі тлингит тілінде "бөкенақ" деген мағынаны білдіреді, бірақ Таку тлингиттері өздерін "T'aaku Kwáan" деп атайды, бұл "Өзен бойында су тасқыны тайпасы" деп аударылады. Тлингиттердің үш кваны бар: Таку Кваан, Йеньеиди, қасқыр руы "Таку су алабына" иелік етеді, Йен Хидиден шыққан, Джунодан 12 шақырым оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан, жағалау руы, Британдық Колумбияның ішкі аймағында емес, Аа Тлейн Кваан ("Үлкен көл тайпасы", қазір Таку өзені Тлингиттерінің бірінші ұлты ретінде ұйымдастырылған) және Дэйслин Кваан ("Үлкен сіңір тайпасы", қазір Теслин Тлингит кеңесі ретінде ұйымдастырылған); бұрынғы аумақ Британдық Колумбиядағы Таку алабының сол аймақтарын қамтиды.
During the 18th and early 19th centuries, the Taku Indians controlled the trade routes on the river and compelled natives of the Interior to use them as middle men, instead of allowing trade directly with white settlers. The Hudson's Bay Company established a trading post called Fort Durham, also known as Fort Taku, near the mouth of the Taku River in the early 1840s to take advantage of the natural trade route. However, by 1843, Fort Durham had been abandoned as unprofitable. Although a major river, the Taku's name does not extend to its headwaters. Its name begins at the confluence of the Inklin and Nakina Rivers, which is the location of the tiny community of Inklin. The Inklin's name also only extends upstream to the confluence of the Nahlin and Sheslay Rivers, which the Nakina's main tributaries are the Sloko and Silver Salmon Rivers. One account of its name is that "Taku" is the Tlingit language word for "salmon" but the Taku Tlingit name for themselves T'aaku Kwáan translates as "Geese Flood Upriver Tribe"". There are also three kwaans of the Tlingit people: Taku Kwaan, Yenyeidi, wolf clan "own" Taku watershed, originating from yen hidi, 12 miles s/e of Juneau, a coastal clan, NOT inland in British Columbia, the Áa Tlein Kwáan ("Big Lake Tribe", today organized as the Taku River Tlingit First Nation) and the Deisleen Kwáan ("Big Sinew Tribe", today organized as the Teslin Tlingit Council); the territory of the former includes those areas of the Taku basin in British Columbia.
Экономикалық құндылығы
Таку өзені Алясканың оңтүстік-шығысы мен Британдық Колумбия экономикасына, әсіресе коммерциялық, спорттық және жеке балық шаруашылығына маңызды үлес қосады. 2004 жылы McDowell Group компаниясы жариялаған егжей-тегжейлі есепте АҚШ-тың коммерциялық балық аулау және өңдеу өнімдерінің жалпы көлемі 5,4 миллион долларды құрады, оның ішінде 80 жұмыс орны және 1,4 миллион доллар еңбек табысы көрсетілген. Британдық Колумбия тағы 750 000 доллардан астам үлес қосты. Коммерциялық әуе тасымалы, өзендегі экскурсиялар, аңшылық және мүлік салығы сияқты басқа да іс-әрекеттер аймақтық экономикаға одан да көп үлес қосты. Аталған есепте «Таку өзеніндегі барлық іс-әрекеттердің жылдық экономикалық әсері 26,7 миллион долларды құрайды» делінген, оның көп бөлігі, шамамен 18 миллион доллары, тікелей туризммен байланысты коммерциялық әуе тасымалына тиесілі. Таку – Оңтүстік-Шығыс Аляскадағы ең көп лосось өндіретін өзен. Алясканың Балық және жануарлар дүниесі департаментінің мәліметтері бойынша, жыл сайын шамамен 2 миллион жабайы лосось өзенге қайта оралады, оның ішінде 100 000-ға дейін чинук лососі (патша лососі), 350 000 сокей лососі (қызыл лосось), 400 000 кохо лососі (күміс лосось), 50 000 chum лососі (көк лосось) және 1 миллион қызыл лосось (бұрқалы лосось). Лососьтан басқа, Таку өзенінде стальбасты, бұқа бұршақ, Долли Варден, аяз бұршақ, көл бұршағы, Арктикалық сұр балық, ақ балық және Оңтүстік-Шығыс Аляскадағы ең ірі кезді лосось популяциясы сияқты тағы сегіз балық түрі мекендейді. Бұған қоса, өзеннің сағасында немесе жақын маңда хулиган (eulachon), краб, креветка және палтус ауланады. Бұл теңіз байлығы Аляска мен Британдық Колумбиядағы маңызды спорттық, коммерциялық және тайпалық балық аулауын қолдайды.
The Taku River is an important contributor to the economies of Southeast Alaska and British Columbia, especially for its commercial, sport and personal use fisheries. A detailed report released in 2004 by the McDowell Group notes $5.4 million in total U. S. commercial harvest and processing output, including 80 jobs and $1.4 million in labor income. British Columbia added over $750,000 more. Other activities, including commercial air, guided river excursions, hunting and property taxes added still more to the general regional economy. the report mentioned above estimated "the annual economic impact from all activities on the Taku River to be $26.7 million," most of it, about $18 million, from commercial air activity directly related to tourism. The Taku is the Southeast Alaska's top salmon producing river. Data from the Alaska Department of Fish & Game notes that nearly 2 million wild salmon return to the river annually, including up to 100,000 Chinook salmon (king salmon), 350,000 sockeye salmon (red salmon) and 400,000 coho salmon (silver salmon), 50,000 chum salmon(dog salmon), and 1 million pink salmon (humpy salmon). Beyond its bounty of salmon, the Taku is home to eight other fish species, including steelhead, bull trout, Dolly Varden char, rainbow trout, lake trout, Arctic grayling, whitefish and Southeast Alaska's largest population of cutthroat trout. In addition, hooligans (eulachon), crab, shrimp and halibut are harvested at or near the river's mouth. That marine wealth supports major sport, commercial and tribal fisheries in Alaska and British Columbia.
Су тасқыны тарихы
Кейде Таку өзені су тасқыны деңгейіне (43 фут) немесе одан жоғары көтеріледі. Ұлттық ауа райы қызметінің бөлімшесі – АХПС (Advanced Hydrologic Prediction Service) деректері соңғы 20 жылда өзеннің 13 метрден асатын биіктікке алты рет жеткенін көрсетеді. Ең жоғары деңгей 2004 жылдың 25 маусымында 14 метрге жеткен. 2009 жылдың 12 тамызына дейін, 2009 жылғы ең жоғары деңгей 24 шілдеде өзеннің 43,17 фут (13 м) биіктігінде тіркелген. Қосымша ақпарат AHPS веб-сайтында қолжетімді. Сондай-ақ, http://takuriver.com/takuriverfloods.htm сайтына қараңыз.
Periodically, the Taku River reaches flood stage (43 ft) or above. Records of the Advanced Hydrologic Prediction Service (AHPS), a branch of the National Weather Service, show that in the last two decades the river crested above 43 feet (13 m) six times. The highest level reached in that period was 45.07 feet (14 m) on June 25, 2004. As of August 12, 2009, the highest registered level for 2009 occurred on July 24 when the river crested at 43.17 feet (13 m). More information is available at the AHPS website. Also see * http://takuriver. com/takuriverfloods. htm
Таку өзені ең жоғары су деңгейінде Тюльсекуа көлін толтырады, нәтижесінде көбінесе жыл сайын көлде су тасқыны болады. Көлдің суы көбейгенде, мұздық еріп немесе су көтеріліп, кенеттен мұздықтың суға түсуіне себеп болуы мүмкін. Бірнеше ұйым, соның ішінде Rivers Without Borders және Аляска теңізді сақтау кеңесі, өзен үшін қосымша мекенжайларды қорғау жұмыстарын жүргізіп жатыр. 2022 жылы Таку өзені Тлингит тайпасы Таку өзенінің суайдынын қорғалатын аймақ деп жариялады, бұл аймақты кен өндіру және басқа да пайдалы қазбаларды игеруден қорғайды.
The Taku River fills Tulsequah Lake during peak flow, causing lake outburst events most years. As the lake swells the water can float or melt the glacier enough to trigger sudden releases. Several organizations are working to win further habitat conservation protections for the river, including Rivers Without Borders and the Alaska Marine Conservation Council. In 2022, the Taku River Tlingit First Nation declared the Taku River watershed to be a protected area, protecting the area from mining and other extractive resource development.