Кіріспе

XI корпус (Американың 11-ші армия корпусы) – АҚШ Армиясының Азамат соғысы кезіндегі корпусы, ең көп есінде 1863 жылғы Чанселлорсвилл және Геттисбург шайқастарына қатысқандығы үшін сақталған. Корпус негізінен неміс-американдық полктерден тұрған.

Құрылыс және аңғардағы жорық

XI корпус екі бөлек команданың бірігуі болып табылады. Бұл Джон Фримонттың Тау департаменті армиясы және Луи Бленкердің неміс иммигранттары дивизиясы болды. Бленкер Бірінші Булл-Ран шайқасында неміс бригадасын басқарды, бірақ ол резервте болды және ірі шайқастарға қатыспады, содан кейін Потомак армиясының жаңа дивизиясының командирі болды. 1862 жылдың көктемінде Вирджиния түбегіне баруды жоспарлаған Бленкердің әскерлері керісінше бөлініп, Фримонтқа қосылу үшін батысқа жіберілді. Дивизия жолдан адасып, азық-түлік таусылып, солдаттар аштықтан, шаршаудан және аурудан қатарынан шығып кетті. Шенноа аңғарындағы жергілікті тұрғындардың ашуын тудырған көптеген неміс сарбаздары үйлер мен шаруа қожалықтарын талқандады. Олар Фримонттың командасындағы туған жерлеріндегі солдаттармен де жақсы қарым-қатынаста болған жоқ. Бригадир генерал Уильям Роузкранс жоғалған дивизияны тауып, оларды Фримонттың Петерсбургтегі штабына жеткізді. 5 мамырдағы Макдауэлл шайқасында Роберт Шнек дивизиясы Стоунволл Джексонның армиясына сәтсіз шабуыл жасады. 8 маусымда Фримонттың бүкіл командасы Крос-Кейс шайқасында Джексонмен қайтадан шайқасты, онда Бленкердің неміс әскерлері алғашқы шайқаста даладан ығыстырылды. Айдың соңына дейін бригадир генерал Карл Шурц президент Линкольнге неміс полктері аштықтан, шатырлар мен аяқ киімнің жетіспеушілігінен зардап шегетіні және шайқасуға жарамсыз екендігі туралы хабарлады. Бленкер наурыз айында өзімен бірге 10 000 адамын алып келген еді, маусымның соңында қызметке қабілетті 7 000-нан да аз адам қалды. 1862 жылдың 26 маусымында президент Авраам Линкольн «бұрын генерал Джон С. Фримонттың басқаруында болған Тау департаментінің әскерлері генерал Фримонттың басқаруындағы Бірінші армия корпусын құрауы керек» деп бұйрық берді. Осылайша құрылған корпус, көбінесе кейін XI корпус ретінде танымал болды және жақын арада ресми түрде осылай аталды. Президент Линкольннің бұл бұйрығы Джон Поуптың Вирджиния армиясын құру туралы бұйрыққа енгізілді, ол Фримонт, Натаниел П. Банкс және Ирвин Макдауэллдің үш командасынан құрылған. Фримонт Поуптың басқаруында қызмет етуге наразы болды, өйткені ол одан жоғары шенде болды және өз командасынан кетіп қалды. Осылайша генерал-майор Франц Сигел 29 маусымда корпустың басқаруын қабылдады. Көптеген неміс сарбаздары «I fights mit Sigel» («Мен Сигельмен шайқасамын») деген мақтан тұтқан ұранынан басқа ағылшын тілінде аз сөйлейтін. Президент Линкольн Сигельді әскери шеберлігі үшін емес, осы маңызды саяси сайлау округіндегі ықпалы үшін таңдады. Тамыз айының басында Луи Бленкер көктемде алған жарақатының салдарынан басқарудан бас тартты және 1863 жылдың қазан айында қайтыс болды. Сигел Екінші Булл-Ран шайқасында басшылық етті, онда корпус қалың шайқаста болды, 295 адам қаза тапты, 1361 адам жараланды және 431 адам жоғалып кетті; барлығы 2087 адам. Осы уақытта үш дивизияға генералдар Роберт С. Шенк, Адольф фон Штейнвхр және Карл Шурц басшылық етті; сондай-ақ, бригадир генерал Роберт Х. Милрой басқаратын тәуелсіз бригада да қосылды. Шайқастың бірінші күні корпус Стоунволл Джексонның орталығына және сол жақ қанатына бірнеше сәтсіз шабуылдар жасады. Екінші күні ол Чинн қырқасында Джеймс Лонгстриттің конфедераттарына қарсы қаһарлы шайқас кезінде болды, онда Сигел мен Шнек жараланды, ал бригада командирлерінің бірі полковник Джон Колтес қаза тапты. 1862 жылдың 12 қыркүйегіндегі № 129 жалпы бұйрық бойынша корпустың атауы XI армия корпусы деп өзгертілді, бұл қажетті өзгеріс болды, өйткені Макдауэллдің командасы I корпустың бастапқы атауын қайта алды. Корпус Екінші Булл-Ранда ауыр зардап шекті және майданнан ығыстырылуға жақын болды, сондықтан Мэриленд кампаниясы кезінде Вашингтонда демалып, қайта дайындалу үшін қалды. Роберт Милрой бригадасы бөлініп, Батыс Вирджинияға жіберілді. Полковник Натаниел Маклин бригадир генерал болып тағайындалды және 1-ші дивизияның командирі ретінде Роберт Шнекке алмасты. Күз айларында XI корпус Потомак өзені мен Солтүстік Вирджинияның бойындағы түрлі бекеттерді басып алды. Желтоқсанда ол Фредериксбургке аттанды, бірақ шайқаста қатыспады, содан кейін Вирджиния штатының Стаффорд қаласында қыстауға барды.

Канцельорсвилл шайқасы

1863 жылғы ақпанда Джозеф Хукер армияға басшылық еткеннен кейін Франц Сигель қатардағы екінші аға офицер болды. Осыған байланысты және XI корпус Потомак армиясының ең кішкентай корпусы болғандықтан, ол оны кеңейтуге лайық деп ойлады. Оның өтініші қабылданбаған соң, Сигель ашуланып, қолбасшылықтан кетіп қалды. Оның орнына генерал-майор Оливер Отис Ховард келді, ол жақында генерал Дэниел Сиклс, өзінен кіші офицер, корпусқа қолбасшылық етуге ие болғанына наразылық білдірген еді. Ховард әскерлермен жақсы қарым-қатынас орната алмады, себебі оның дінге деген ынтасы, әсіресе дінге қарсы немістерді ренжітті, сондай-ақ Фрэнсис Барлоу мен Чарльз Девенс есімді екі жаңа, таныс емес генералдарды тағайындады. Девенс, бұрын IV және VI корпус бригада командирі болған, 1-ші дивизияға қолбасшылық етті, ал Натаниел Маклин бригадаға қайта төмендетілді. Екі генералдың арақатынасы шиеленісті болды. Бұрын II корпуста қызмет еткен Барлоу қатал тәртіпті ұстануға бейімділік танытты. Генерал Ховард 1863 жылғы 1 мамырда Чанселлорсвиллдегі корпусқа қолбасшылық етті, сол кезде онда 12 169 сарбаз болды және Чарльз Девенс, фон Штейнвер және Шурц генералдарының дивизияларынан құралды. Онда 27 жаяу әскер полкі болды, олардың 13-і неміс полкі болды. XI корпустың сарбаздары, көбінесе тәжірибелі және ардагерлер, жақсы сарбаздар болды, бірақ олардың басшылығы оларды ұстап тұра алмады. 1 мамырда Роберт Ли және оның қолбасшысы "Стоунволл" Джексон қауіпті, бірақ батыл шабуыл жоспарын жасады. Олар Чанселлорсвиллдегі 40 мыңдық әскерін бөліп, Джексон 28 мың сарбаздан тұратын екінші корпусын АҚШ-тың оң фланкіна шабуылдау үшін алып кетті. 2 мамырда Джексон өзінің жасырын фланктік маневрін мінсіз орындады, оның нысанасы бақытсыз XI корпус болды. АҚШ-тың оң фланкі қоршалмаған, өзен немесе тау сияқты географиялық кедергілерге тірелмеген еді. Генерал Ховард алдынан конфедераттардың қозғалысы туралы ескертілгенімен, Джексонның шабуылына қарсы командасын дайындау үшін ешқандай қадам жасаған жоқ; Wilderness-ке екі жұмыс істемейтін артиллерия бөлімі ғана бағытталды. Джексон корпусы шамамен сағат 6-да шабуыл жасағанда, XI корпусы мүлдем дайын емес еді, көптеген сарбаздар кешкі астың дайындығын жасап жатқан. Шабуыл толық сәттілікке жетті және Джексонның әскери мансабының шыңы болды, бірақ XI корпусы үшін толық апатқа айналды. Кейбір бригадалар шабуылға қарсы тұру үшін майданды өзгертті, аз ғана қарсылық көрсетіп, кері шегінді, жаудың жылдамдығын баяулатпады, ал корпустың көп бөлігі шығысқа қарай қашып, Чанселлорсвиллдегі жол торабынан өтіп, Оранж жолымен жүрді. Чанселлорсвиллдегі корпус жоғалтуы 217 қаза тапқан, 1218 жараланған және 972 тұтқынға алынған немесе жоғалған, барлығы 2407 адамды құрады.

Геттисбург шайқасы

Геттисбургте корпус әлі де Ховардтың қолбасшылығында болды; дивизиялар генералдар Фрэнсис С. Барлоу, Штейнвер және Шурцтың басқаруында болды және құрамында 26 жаяу әскер полкі мен 5 артиллериялық батареясы болды. Корпустың сарбаздары бұл шайқасқа үлкен үмітпен келді және Чанселлорсвиллде түсірілген беделін қайта жаңартуға ниеттенді. Олар 1863 жылғы 1 шілде күні таңертең қаланың оңтүстігінен келді, сол кезде I корпус қаланың батысында ауыр шайқаста екенін білді. Генерал Ховард бір дивизияны (фон Штейнвердің дивизиясын) Зират төбесіндегі биіктікте резервке орналастырды, ал қалған екі дивизияны қаланың солтүстігіне жайғастырды. Ховард Винфилд С. Хэнкок келгенге дейін шайқастың барлық бағытын қысқа ғана уақытқа басқарды. Ричард С. Юэллдің басқаруындағы Конфедерацияның екінші корпусы солтүстіктен күшті шабуыл жасады. Барлоудың дивизиясы оң жаққа орналастырылды, ол ақымақтықпен күштерін кішкентай төбеге (қазір Барлоудың төбесі деп белгілі) жылжытты, бұл сызықтағы әлсіз жерді жасады, оған бірнеше бағыттан шабуыл жасауға болады. Джубал А. Эрлидің дивизиясы осы мүмкіндікті пайдаланып, Барлоудың дивизиясын кері шегіндірді. Барлоудың өзі жараланып, тұтқынға алынды. Корпустың оң жақ қанатының құлауы сол жаққа және сол жақтағы I корпус дивизиясына тікелей әсер етті, нәтижесінде АҚШ әскерлері Геттисбург қаласы арқылы Зират төбесіне қарай шегінді, жолда көптеген әскерлер тұтқынға түсті. Екінші күні XI корпус Эрлидің екінші шабуылына қарсы Шығыс Зират төбесін батырлықпен және сәтті қорғауға қатысты. Геттисбург шайқасынан бір күн бұрын корпусқа 10 576 офицер мен сарбаз тіркелді; шайқаста 368 адам қаза тапты, 1 922 адам жараланды және 1 511 адам тұтқынға алынды немесе жоғалып кетті; барлығы 3 801 адам, ал шайқасқа қатысқандардың саны 9 000-нан аспады.

Теннесси штаты

Геттисбургтен кейін Джордж Мид XI корпусты таратуға шешім қабылдады. Геттисбургтен кейін Вирджинияға оралған 1-ші дивизия 7 тамызда (Александр Шиммельфенигтің және кейін Джордж Генри Гордонның) тұрақты түрде бөлініп, Чарльстон портына жіберілді. 24 қыркүйекте 2-ші және 3-ші дивизиялар (Штейнвер мен Шурц) бұрынғы Потомак армиясының қолбасшысы Джозеф Хукер басқаратын XII корпуспен бірге Теннессиге жіберілді. 20 000-нан астам сарбазды құраған бұл екі корпус бір апта ішінде 1200 мильден астам қашықтықты жүріп өтіп, ешқандай апатсыз және тоқтап қалмай, Бриджпорт қаласында Теннесси өзенінің жағасына орналастырылды. Келесі айда, 29 қазанда Говардтың екі дивизиясына Ваухачи шайқасында XII корпусты қолдауға және қоршаудағы Чаттануга қаласына жабдықтау жолдарын ашуға бұйрық берілді. Сол жерге жеткенде полковник Орланд Смиттің фон Штейнвер дивизиясының бригадасы қарсыластың отына қарамастан тік беткейге шабуыл жасап, өзіне қаратылған оқтың бәрін кері қайтармай, Джеймс Лонгстриттің ветерандарын штыкпен ғана бекіністерінен ығыстырып шықты. Осы шайқастағы кейбір полктер ауыр шығынға ұшырады. Бірақ олардың айрықша батырлығы жоғары шенді генералдардың, соның ішінде генерал Улисс С. Гранттың жоғары бағасын алды. XI корпустың бір бөлігі Миссионерлік төбеде де белсенді қатысты, онда сол жақта Уильям Т. Шерман әскерімен бірлесіп күш көрсетті. Бұл шайқастан кейін корпус Шығыс Теннессиге Ноксвиллді азат ету үшін жіберілді, бұл жорықтың қиындықтары мен таршылықтары бұрынғы тәжірибеден асып түсті. 1864 жылдың сәуірінде XI корпустың екі дивизиясы таратылып, жаңа құрылған XX корпусына қосылды, оның басшылығы Хукерге берілді. Генерал Говард IV корпустың басшылығына тағайындалды және Джеймс Б. Макферсон Атланта шайқасында қаза болғаннан кейін Теннесси армиясының бас қолбасшысы болды. Хукер Говардтың жоғарылауына ашуланды (өйткені ол өзі лайық деп ойлады және Чанселлерсвиллде болған оқиға үшін Говардты ешқашан кешірмеді) және наразылық білдіріп отставкаға кетті. Хукердің орнына Генри Слокум тағайындалды.