Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фосфор қышқылының натрий тұздары
Sodium salts of phosphoric acid
Натрий фосфаты – натрий (Na⁺) және фосфат (PO₄³⁻) иондарының тұздарының жалпы атауы. Фосфаттар ди-, три-, тетра- және полифосфаттар сияқты отбасыларды немесе конденсацияланған аниондарды да құрайды. Осы тұздардың көпшілігі сусыз (суы жоқ) және гидратталған түрлерде белгілі. Гидраттар сусыз түрлерге қарағанда көбірек таралған.
A sodium phosphate is a generic variety of salts of sodium (|Na+) and phosphate (|PO4(3−)). Phosphate also forms families or condensed anions including di , tri , tetra , and polyphosphates. Most of these salts are known in both anhydrous (water free) and hydrated forms. The hydrates are more common than the anhydrous forms.
Қолданылуы
Натрий фосфаттары азық-түлік өнімдерінде және суды тазартуда кеңінен қолданылады. Мысалы, натрий фосфаттары көбінесе эмульгаторлар (өңделген ірімшік сияқты), қоюлатушы заттар және нан-пайда өнімдері үшін қамыр көтеруші заттар ретінде пайдаланылады. Олар өңделген тағамдардың қышқылдығын реттеу үшін де қолданылады. Сонымен қатар, іш қатуды емдеу және медициналық процедураларға ішек-қарынды дайындау үшін медицинада қолданылады. Олар сондай-ақ жуғыш заттарда суды жұмсарту үшін және тиімді коррозияға қарсы құрал ретінде де қолданылады.
Sodium phosphates have many applications in food and for water treatment. For example, sodium phosphates are often used as emulsifiers (as in processed cheese), thickening agents, and leavening agents for baked goods. They are also used to control pH of processed foods. They are also used in medicine for constipation and to prepare the bowel for medical procedures. They are also used in detergents for softening water and as an efficient anti rust solution.
Жағымсыз әсерлер
Натрий фосфаттары саудада кең таралған, себебі олар арзан және қалыпты мөлшерде қолданғанда зиянды емес. Дегенмен, колоноскопияға дайындалу үшін үлкен дозада қабылданатын натрий фосфаттары кейбір адамдарда фосфатты нефропатия түрінде бүйрек зақымдануына әкелуі мүмкін. Экстемпоральды түрде дайындалатын бірнеше ауызға берілетін фосфатты препараттар бар. Ауызға берілетін фосфатты препараттар АҚШ-та қолданудан алынды, бірақ себеп-салдарлық байланыс туралы нақты мәліметтер жоқ. Фосфатты тазалағыштардың қауіпсіз және тиімді баламалары бар болғандықтан, көптеген медициналық мекемелер ауызға берілетін фосфаттарды қолдануды тоқтаруды ұсынады.
Sodium phosphates are popular in commerce in part because they are inexpensive and because they are nontoxic at normal levels of consumption. However, oral sodium phosphates when taken at high doses for bowel preparation for colonoscopy may in some individuals carry a risk of kidney injury under the form of phosphate nephropathy. There are several oral phosphate formulations which are prepared extemporaneously. Oral phosphate prep drugs have been withdrawn in the United States, although evidence of causality is equivocal. Since safe and effective replacements for phosphate purgatives are available, several medical authorities have recommended general disuse of oral phosphates.
Монофосфаттар
Натрий монофосфаттарының үш түрі кең таралған, олар ортофосфаттан (PO4(3−)), сутек фосфатынан (HPO4(2−)) және дигидрофосфаттан (H2PO4−) алынған. Кейбір ең танымал тұздар келесі кестеде көрсетілген.
Three families of sodium monophosphates are common, those derived from orthophosphate (|PO4(3−)), hydrogen phosphate (|HPO4(2−)), and dihydrogenphosphate (|H2PO4−). Some of the best known salts are shown in the following table. name formula CAS registry number monosodium phosphate (anhydrous) |NaH2PO47558 80 7 monosodium phosphate monohydrate |NaH2PO4*H2O10049 21 5 monosodium phosphate dihydrate |NaH2PO4*2H2O13472 35 0 disodium phosphate (anhydrous) |Na2HPO4 7558 79 4 disodium phosphate dihydrate |Na2HPO4*2H2O10028 24 7 disodium phosphate heptahydrate |Na2HPO4*7H2O 7782 85 6 disodium phosphate octahydrate |Na2HPO4*8H2O disodium phosphate dodecahydrate |Na2HPO4*12H2O 10039 32 4 trisodium phosphate (anhydrous, hexagonal) |Na3PO4 trisodium phosphate (anhydrous, cubic) |Na3PO4 7601 54 9 trisodium phosphate hemihydrate |Na3PO4*0.5H2O trisodium phosphate hexahydrate |Na3PO4*6H2O trisodium phosphate octahydrate |Na3PO4*8H2O trisodium phosphate dodecahydrate |Na3PO4*12H2O10101 89 0