Кіріспе

Руандалық бельгиялық гуманитарлық Пауль Русесабагина (; 15 маусым 1954 жылы туған) – руандалық адам құқықтары жөніндегі белсенді. Ол Руандадағы геноцид кезінде Интерхамве жасақтарынан қашып келген 1268 хуту және тутси босқынына пана берген Кигалидегі «Hôtel des Mille Collines» мейрамханасының директоры болып жұмыс істеді. Осы босқындардың ешқайсысы шабуылдар кезінде зардап шекпеді немесе қаза болған жоқ. Русесабагинаның геноцид кезіндегі әрекеттері 2004 жылы «Руанда қонақ үйі» фильмінде бейнеленді, онда оны американдық актер Дон Чидл сомдады. Фильм Руандада мақтау мен дау-дамайға толы бағаларға ие болды. Жаңадан қол жеткізген халықаралық даңққа ие болған Русесабагина көпшілік алдында сөз сөйлейтін маман ретінде сәтті мансапқа қадам басты, көбінесе АҚШ университеттерінде гастрольдік сапарлар жасады. Ол 2006 жылы құрған «Руанда Русесабагина қонақ үйі» қорының мүшесі болып табылады. Ол Бельгия азаматтығына және АҚШ жасыл картасына ие, сонымен қатар Брюссельде (Бельгия) және Сан-Антониода (Техас штаты) үйлері бар. 2006 жылы PDR Ihumure саяси партиясын құрды және қазір MRCD президенті. 2020 жылдың 31 тамызында Дубайдан Бурундиге бағытталған жеке рейспен ұша жатқанын ойлап, Кигалиге келді, онда ол FLN (Ұлттық Азаттық фронты) тобымен байланысы болды деген айыппен тоғыз терроризм қылмысы бойынша тұтқындалды. FLN тобы 2018 жылы болған, кем дегенде тоғыз адамның өмірін қиған терроризм актілеріне жауапкершілікті өз мойнына алды. 2021 жылдың 20 қыркүйегінде ол терроризм қылмысы бойынша сотталды және 25 жылға бас бостандығынан айырылды. БҰҰ Тәуелсіз қамауға алу жөніндегі жұмыс тобы 2022 жылдың 18 наурызында Русесабагинаның заңсыз ұрланып, азапталғанын және әділетсіз сот процесінен кейін сотталғанын мәлімдеді. Жұмыс тобы сондай-ақ Русесабагинаның адам құқықтарын қорғаушы ретіндегі қызметі мен үкіметтің әр түрлі мәселелер бойынша сынға алуы себепті үкімет тарапынан мақсатқа алынғанын анықтады. 2023 жылы Магерагере түрмесінде екі жыл өтегеннен кейін Русесабагинаның жазасы Руанда президенті тарапынан жеңілдетілді.

Балалық шағы, білім алуы және отбасы

Русесабагина 1954 жылы дүниеге келген. Ол Руанданың Мурама қаласында хуту әкесі, қауымның құрметті ақсақалы Томас Рупфуре мен тутси анасының тоғыз баласының бірі еді. Русесабагина өзінің "балшық пен таяқтан жасалған үйде" және "аяқ киімсіз" кедейлікте өскенін айтса да, өзінің бала кезін "1950-ші жылдардағы Африка стандарттары бойынша орта тапқа жататын" деп сипаттады. Русесабагинаның ата-анасы оны Гитьве қаласына жақын, жетінші күндік адвентистер шіркеуі басқаратын мектепке жіберді. 13 жасқа келгенде ол ағылшын және француз тілдерін, сондай-ақ туған тілі – киньяруанда тілін еркін меңгерді. Арақашықтық пен жұмысына берілгендігіне байланысты ол әйелі Эстермен 1981 жылы заңды түрде ажырасты. Русесабагинаға үш баласының – Диана, Лис және Роджердің – толық қамқорлығы берілді. 1987 жылы ол үйлену тойына шақырылып, Рухенгериде тұратын медбике Татьянамен танысты. Екі жылдан кейін Татьяна Полға үйленді және оның балаларын асырап алды. Ол екі рет бала туды, бірақ тек ұлы Трезор ғана нәрестелік шақтан аман қалды. Русесабагинаның әкесі 1991 жылы, ал анасы одан көп ұзамай қайтыс болды.

Министрлік

Жасөспірім шағының соңына қарай Русебагина министр болуға бекінді. Ол Яундедегі теология факультетінде оқыды. Камерунда ол дін қызметкері болу мансабына көңілі толып, "қалалық өмір"ді қалауын түсінді.

" Миль Коллинс " қонақ үйі

1978 жылдың желтоқсан айында Русесабагина Кигалиге көшіп келді. Ол жерде жүргенде, танысы Исаак Мулихано Русесабагинаны «Миль Коллинс» қонақ үйінде жұмыс істеуге шақырды. Оған қызмет ұсынылып, Найробиге, содан кейін Швейцарияға және Брюссельге қонақ үй басқаруын оқуға жіберілді. «Миль Коллинс» қонақ үйінде қызмет бабымен өрлеген сайын, оның жоғарылауы кейбір руандалық әріптестерінің наразылығын тудырды. Кейбіреулер оны «музунгу» деп атады – бұл кіняруанда тілінде «ақ адам» деген сөз. 1992 жылы Пол Русесабагина «Миль Коллинс» қонақ үйінің еншілес кәсіпорны «Дипломаттар» қонақ үйінің бас менеджерінің орынбасары болып тағайындалды.

Ұлт қырылуына әкелген оқиғалар

Русесабагина шетелде оқып жүргенде және оның көрнекті қонақ үй иесі ретінде өркендеуі кезінде, хутулар билік еткен президент Ювеналь Хабиаримананың үкіметі тутсилер бастаған Руандалық Патриоттық Фронттың (РПФ) әскери қысымына тап болды. 1993 жылы Арушадағы бейбіт келісімнен кейін Азамат соғысы аяқталғаннан соң, БҰҰ және басқа да органдарға қару-жарақ жинау және тутсилердің тізімін жасау сияқты әрекеттер туралы бірнеше хабарламалар келіп түсті. Бұған қоса, Radio Télévision Libre des Milles Collines (RTLM) сияқты радиостанциялар тутсилердің хутуларды өлтіру жоспарлары туралы хабар таратып, тутсилерге қарсы зорлық-зомбылықты қоздырды. 1994 жылдың 6 сәуірінде президент Хабиаримана (және басқалар, соның ішінде Бурунди президенті Сиприен Нтарямира) ұшағы Кигали әуежайына қонуға дайындалып келе жатқанда атып түсірілді. Борттағылардың барлығы қаза тапты. Үкіметтегі және жергілікті жасақтардағы «Хуту билігі» экстремистері бұл оқиғаны тутсилерге таңды және осының салдарынан 1994 жылдың 6 сәуірінде Руанда геноциді басталды. Интерхамве жасақтары өздерінің тізімдерін қарап, тутсилерді және тутсилерге «ықылас көрсеткендерді» іздеп, өлтіре бастады. Русесабагина хуту болғанымен (оның әкесі хуту, ал анасы тутси болғандықтан), оның әйелі Татьяна тутси болды және оның балалары аралас нәсілді деп есептелді, яғни оның отбасы үлкен қауіп төңкеріліп тұрды.

Қоршау-жай беру

Зорлық-зомбылық басталған кезде, солдаттар Русесабагинаның үйіне келіп, одан «Дипломаттар» қонақүйін ашуды сұрады, оны уақытша хуту үкіметі штаб-пәтер ретінде пайдаланды. Русесабагина өз отбасының қауіпсіз өтуін қамтамасыз ету үшін қонақүйдің сейфінен ақша беріп, солдаттарды паралады. РПФ-тың артиллериялық оқтарынан қонақүй эвакуацияланғанда, Русесабагина «Мille Collines» қонақүйіне келді. БҰҰ миссиясын басқаратын генерал Даллер және оның орынбасары Брент Бирдсли де жиі қонақ үйде болып, оның қауіпсіздігін қамтамасыз етті. Русесабагина 1994 жылғы Руанда геноциді кезінде шамамен екі мыңға жуық адамды баспанаға алды. Бір радио тілшісі былай деді: «Біз қашқын ретінде болған кезде, қонақүйден ешкім өлтірілмеді, жараланбады, зорланбады, азапталмады, қуылмады немесе алып кетілмеді. Пауль Русесабагина біздің өмірімізді сақтап қалу үшін мүмкін емес нәрсені жасады, ал басқалар өз балаларын, әйелдерін қырғынға ұшыратты». Ол қонақ үйде қалды. Татьяна мен оның балалары RTLM радиосы арқылы конвой ішінде арнайы белгіленді, және шабуылдан кейін қонақ үйге қайтып келді. Татьянаның отбасы зор қайғыға ұшырады. Оның анасы, ағасы, қарындасының күйеуі және төрт немересі геноцидте қаза тапты. Оның әкесі хуту жасағына өзінің азапты өлімге ұшырамас үшін, оны өлтіру үшін ақша төледі:

«Біз бәріміз өлеміз, күмәні жоқ. Бірақ қалай өлеміз деген сұрақ туды. Бізді тіке-тіке кесіп тастамақ па? Олар кескішпен сол қолыңды кесіп тастайды. Содан кейін бірнеше сағаттан соң оң қолыңды кесу үшін қайта оралады. Біраз уақыттан соң сол аяғыңды алу үшін қайта келеді. Сен өлгенше осылай жалғаса береді. Олар сені мүмкіндігінше ұзақ азаптауды қалайды. Бір ғана жолы бар еді: солдаттарға ақша төлеп, сені атып өлтіруді сұрау. Оның әкесі солай істеді». | Пауль Русесабагина, «Humo», № 3365, 2005 жылғы 1 наурыз.

Қырғынның соңында Русесабагинаның сегіз бауырының төртеуі тірі қалды. Ол өзінің өмірбаянында: «Руанда отбасы үшін бұл салыстырмалы түрде жақсы нәтиже» деп жазады.

Геноцидтен кейінгі кезең және саясат

Руандада геноцидтен кейін тағы екі жыл өткен соң Русесабагина Бельгияда пана сұрап, 1996 жылы әйелі, балалары және екі қызымен бірге Брюссельге көшті, өміріне қауіптеніп. Ол онда такси жүргізушісі болып жұмыс істеді. Кейін олар Техас штатының Сан-Антонио қаласына қоныстанды.

Руанда қонақ үйі

1999 жылы Русесабагинаға америкалық сценарист Кир Пирсон телефон соқты. Пирсон және оның әріптесі Терри Джордж Русесабагинамен кеңесе отырып, "Руанда қонақ үйі" фильмінің сценарийін жазды. Сценарий Голливудта фильмге айналды, онда Русесабагина рөлін Дон Чидл сомдады. Фильм 2004 жылы шығып, көптеген сыншылардың мақтауына ие болды. Ол үш рет "Оскар" сыйлығына ұсынылды, соның ішінде "Үздік түпнұсқа сценарий" және Дон Чидлдің Русесабагина рөлін сомдағаны үшін "Үздік актер" номинацияларына ие болды. Сыншыларға жауап ретінде, жаңа үкіметте сенатор болған көрнекті аман қалған Одет Нырамилимо Русесабагинаның өзіне және оның отбасына көмектесіп, құтқаруға көмектескен досы екенін ашық мәлімдеді – "Оның арқасында мен тірімін", деді ол. Ол сондай-ақ, ол төлей алмайтын босқындарды қоныстан шығарумен қорқытқан деген айыптамаларды жоққа шығарды.

Сын

2008 жылы Кагамедің қоғамдық қатынастар жөніндегі кеңесшісі Альфред Ндахиро мен журналист Приват Рутазибаның «Отель Руанда немесе Голливуд көзімен тутси геноциді» атты кітабы жарық көрді. Авторлар геноцид кезінде қонақ үйде болған 74 адаммен сұхбат жүргізді. Олардың айтқандары «Отель Руанда» фильмінде бейнеленген Русесабагинаның іс-әрекеттеріне қарама-қарсы пікір білдіреді: көптеген аман қалғандар сұхбаттарында Русесабагинаны сынады. 2011 жылы бұған Hotel des Mille Collines аман қалғаны Эдуард Каихура мен американдық жазушы Керри Зукус бірлесіп жазған «Отель Руанданың ішінде: таңғажайып шындық және бүгінгі маңызы» атты кітап жарық көрді. Екі кітапта да Русесабагинаны сынға алып, ол босқындарды бөлмелері мен берілген тамақтары үшін ақы төлеуге мәжбүр еткен, кеңсесінен тыс жердегі қонақ үйдің байланыс желілерін үзіп тастаған, Хуту Пауэр саясатының белгілі бір өкілі болған және босқындардың тізімін Интерхамве күштері мен RTLM радиосына тапсырған деген айыптаулар келтірілді. Геноцид кезінде Hotel des Mille Collines-те болған БҰҰ бейбітшілік сақтаушылары да фильмді сынады. 2014 жылы өткен конференцияда ЮНАМИР миссиясын басқарған генерал Ромео Даллер бұл фильмді «көруге тұрмайды» деп мәлімдеді.

Сөз сөйлеу мансабы

"Руанда қонақ үйі" фильмінің табысынан кейін Русесабагина әлемдік даңққа ие болды. Ол бұл даңқты көпшілік алдында сөйлейтін маман ретінде мансап құру үшін пайдаланды – оның лекцияларын беруге Американың Бағдарлама бюросы (АҚШ) және Лондондық спикер бюросы тіркелді. Русесабагинаның сөздері мектептер мен университеттерден, шіркеулер мен кәсіпорындарға дейін барлық жерде айтылды. Оның айтуынша: "Кімде-кім мені шақырыса, мен 1994 жылғы өмірімнен өткен оқиғалар туралы айтамын".

Руандадағы демократия үшін партияның құрылуы

2006 жылдың маусым айында Вашингтон қаласында ол Руандадағы демократия үшін партия: PDR Ihumure саяси партиясын құрды. Партияның жалпы идеологиясы толыққанды түсініксіз, бірақ 2012 жылы Русебагина сөйлеген сөзінде айтқандай, оның саясаты негізінен "Руанданы қазіргі РПФ диктатурасынан азат етуге бағытталған саяси күреске" ұмтылады. 2016 жылдың қаңтар айында Русебагина Руанда президентіне сайлауға түсу ниетін жариялады.

ҚХР мен президент Кагаменің сын-пікірлері

Русесабагина Руанда президенті Пол Кагамені сынап, оны диктатор деп айыптады және соттан тыс өлім жазасына кескенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ, RPF-тің Ювенал Хабиаримананың ұшағын атып түсіргені туралы теорияны айтты, бірақ бұл баллистикалық сараптамамен жоққа шығарылды. Сондай-ақ, RPF көтерілісшілерінің қақтығыс кезінде жасаған кісі өлтірулері геноцид құрайды деген пікірін білдірді. Тарихшы Жерар Прунье RPF "үрейлі қылмыстар" жасады дегенмен, "екі жақты геноцид" тұжырымын қабылдамайды, оның пікірінше, бұл "серьезді тергеуге төзбейді". 2012 жылғы сөйлесінде Русесабагина RPF-ке деген көңілінің тоқ екенін білдіріп, олардың демократиялық процесті орнату қабілетіне күмән келтірді және оларды биліктен қуу үшін жалпы жұмылдыруға шақырды. 2012 жылы президент Билл Клинтонға жолдаған ашық хатында Русесабагина Клинтон қорының Кагамеге қолдау көрсетуіне қарсы ескертті. Хатында ол Руанда медбикелеріне үкімет тарапынан кісі өлтіруге бұйрық берілгенін мәлімдеді. Ол бір медбикеге "түрмедегілерге, хутуларға және Кагаме әкімшілігінің басқа да жауларына залал келтірілген вакциналар салу" және "жағымсыз топтар арасында туу және хирургиялық асқынулар тудыру арқылы халықтың өсімін бақылау" бұйрығы берілгенін айтты. "Ибука" қауымдастығының президенті Франсуа Ксавье Нгарамбе Русесабагинаның "батырлықты өзгертіп алғанын" айтты. Оның пікірінше, ол "геноцидпен сауда жасап отыр және оған қылмыстық іс қозғалуы керек". "Руанда" фильмінің режиссері Терри Джордж бұл мәлімдемені қаралау кампаниясының бір бөлігі деп сипаттады. Руанда үкіметі Русесабагинаны геноцидті жоққа шығаруда айыптайды. Руанданың "The New Times" сияқты бірнеше ақпарат құралдары да оны геноцидті жоққа шығаруда айыптап отыр.

FDLR

Русесабагина Руанданың Демократиялық күштері Руанданы азат ету үшін (FDLR) Руанданың Хуту Пауэр бүлікші тобына көмектесуде деп айыптаған Руанда үкіметі алға қойған айыптарды үнемі жоққа шығарады, оны БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі "әйелдер мен балаларды нысанаға алуды қамтитын халықаралық құқық бұзушылықтары" үшін айыптап отыр. БҰҰ-ға ашық хатта ол FDLR-ді RPF-ке теңестірді және оларды "жаппай жамандалып" көрсетілген "жақсы ниетті босқындар" деп атады. 2010 жылы CNN-ге берген сұхбатында Русесабагина: "Мен террористерге ақша жіберген жоқпын. Ол [прокурор] ғана емес, өтірік айтып, сонымен қатар дұрыс емес логика қолданып отыр. Бұл Кагалиден шыққан қарапайым өтірік". 2011 жылы Мурванашиканың соты кезінде Русесабагина мен FDLR-дің бұрынғы басшысы Игнас Мурванашика арасындағы Германияның құпия қызметі ұстаған хабарламалар жарияланды. Ол ешқандай қылмыс жасағанын жоққа шығарды. Русесабагина топты қолдағанын және "дипломатиялық" тұрғыдан қолдау көрсеткенін мойындады, бұл туралы ол FLN-ге "шексіз қолдау" білдіретінін және кез келген заңсыздыққа қатысы жоқ екенін айтқан кеңінен таралған бейнедәлелде көрсетілген. Видеода Русесабагинаның сөзінде:

"Руандада өзгерістерді әкелу үшін барлық мүмкіндікті пайдалану уақыты келді, себебі барлық саяси жолдар сыналып, сәтсіз аяқталды. Біздің соңғы амалымыз осы. Сондықтан мен біздің жастарымыздың, Ұлттық азаттық күштерінің, НЛФ-тың, Руанда халқын азат ету үшін Кагаме әскеріне қарсы күресуін толық қолдаймын. Руандалықтар үшін маңыздысы – бүкіл елде өзгерістерді әкелудің жалғыз жолы осы екенін түсіну керек".

Ұшып кету

Русесабагина, 1996 жылдан бері Руандада тұрмаған, АҚШ-тың тұрақты тұрғыны, тұтқындалғанға дейін Дубайға сапармен барған. The New York Times газетіне түрмеде берген сұхбатында Русесабагина Дубайда GainJet чартерлік рейсіне отырғанын, ол Бурундиге барады деп ойлағанын, онда христиан пасторының шақыруымен сөз сөйлеуді жоспарлағанын айтты; бірақ ұшақ оны Кигалиге жеткізді. 2021 жылдың ақпан айында Марк Ламонт Хиллге Al Jazeera арнасында берген сұхбатында Руанданың Әділет министрі Джонстон Бусинье Руанда үкіметінің Русесабагинаны Кигалиге жеткізген жеке ұшаққа төлегенін мойындады. 2020 жылдың 31 тамызында Русесабагина қашқындалып, Кигалиге әкелінді, онда ол терроризм, өрт қою, адам ұрлау және "Руанда аумағындағы қарусыз, кінәсіз руандалық азаматтарға қарсы жасалған кісі өлтіру" айыптарымен тұтқындалды. Бұл айыптаулар 2018 жылы Бурунди шекарасына жақын, Руанданың оңтүстігінде болған террористік шабуылдарға қатысты. Бұл шабуылдарда кем дегенде тоғыз адам, оның ішінде екі бала қаза тапты. Оның соты бастапқыда 2021 жылдың 26 қаңтарына белгіленген, бірақ Кигалидегі COVID-19 жағдайының нашарлауына байланысты кейінге шегерілді. Оның ісі 20 айыпталушымен бірге 2021 жылдың 17 ақпанында басталды. Русесабагина сотта өзінің Руанда азаматы емес екенін, сондықтан Руандада соттала алмайтынын мәлімдеді. Тағы бір айыпталушы, FLN өкілі Калликсте Нсабимана бұл сөздерге таңырқағандай болды, ол Русесабагинаның "Руанда президенті болуға ниеттенгенін" айтты. "Руандалық емес болсаңыз, қалай мұндай ниетке ие боласыз? Біз Руандаға қарсы соғыс жүргіздік, жеңіліп, тұтқынға түстік. Ол енді өзін руандалық емес деп мәлімдеуден ұялады." 2021 жылдың шілдесінде сот үкімнің 2021 жылдың 20 тамызында жарияланатынын хабарлады. 2021 жылдың 20 қыркүйегінде ол терроризмге қатысты айыптаулар бойынша кінәлі деп танылды. Сот процесінде ол президент Пол Кагамені сынап, Руандада сотталу үшін елден қашқындап кеткенін айтты. Сот шешімінен кейін Русесабагина 25 жылға бас бостандығынан айырылды. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар бұл айыптаулардың Русесабагинаның Кагамені сынағандықтан саяси мақсатта жасалғанына сендіреді. 2022 жылдың 24 қаңтарында Кигали сотындағы прокурорлар Русесабагинаға өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын беруді сұрады.

Сын

Русесабагинаның адвокаттары оның тұтқындалуына Руанда үкіметін ашық сынауы себеп болды деп мәлімдеді, бұл Пауль Кагаме президенттігі кезіндегі диссиденттердің басқа да тұтқындалулары мен жоғалып кетуімен үндеседі. Олар сондай-ақ оның Руандаға қашуы халықаралық құқық бойынша заңсыз болды және ерекше тапсыруды құрайды деп санайды. Human Rights Watch Русесабагинаның сотын "кемшіліктері бар" деп бағалап, Руанданың елдің сот жүйесіне шамадан тыс араласуы мен манипуляциялауының мысалы екенін айтты. Руанда билігі сот процесі кезінде Русесабагинаның заңмен қамтамасыз етілген құқықтарын бірнеше рет бұзып, оның адвокат алу құқығына кедергі келтірді. Русесабагинаның отбасы "Біздің жақындарымызды үйге қайтарыңыз" науқанының қатысушылары, бұл науқан негізсіз ұсталғандар мен кепілге алынғандарды елдеріне қайтаруды мақсат етеді. Оның суреті Джорджтаунда (Вашингтон, округ Колумбия) 15 футтық қабырға суретінде, шетелде негізсіз қамалған басқа американдықтармен бірге бейнеленген.

Әңгімелесушілер

Адам құқықтары жөніндегі белсенділер мен атақты адамдар Русесабагинаны босатуға шақырып отыр. Дон Чидл оның босатылуын талап етті. Русесабагинаны қолдағандардың қатарында Хоакин Феникс, Док Риверс, Чиветел Эджиофор, Крис Эванс, Скарлетт Йоханссон, Марк Руффало және Софи Оконедо да бар.

CHOGM

Руанда 2022 жылғы Ұлттар Достастығының Үкімет басшыларының саммитін (CHOGM 2022) қабылдап, ал Русесабагинаны босату үшін Ұлттар Достастығы үкіметтеріне қысым көрсетуге шақырулар жасалып жатыр.

Еуропалық Одақ

Еуропалық Одақ 2021 жылдың ақпан айында жасалған тұтқындауды сынға алып, осы тұтқындауды айыптайтын (2021/2543[RSP]) резолюция қабылдады. Руанда парламенті Еуроодақтың қарарына сын айтып, оның тұтқындалуын "шындыққа сай емес және негізсіз бейнелегенін" мәлімдеді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ үкіметі Русесабагинаны "негізсіз ұсталған" деп санайды. АҚШ Өкілдер палатасы конгрессмен Хоакин Кастро (Техас штаты, 20 округ) және конгрессмен Янг Ким (Калифорния штаты, 39 округ) жасаған резолюцияны қабылдады, ол Руанда үкіметін Пол Русесабагинаны босатуға шақырады.

БҰҰ-ның қасақана қамауға алу жөніндегі тобы

БҰҰ-ның еріксіз қамауға алу жөніндегі жұмыс тобы 2022 жылғы 18 наурызда оның заңсыз ұрланып, азапталғанын және әділетсіз сот процесінен кейін сотталғанын анықтады. Жұмыс тобы былай деп мәлімдеді: "Фактылар бойынша, мырза Русесабагина адам құқықтарын қорғаушы ретіндегі қызметі үшін, үкіметтің көптеген адам құқықтары мәселелері бойынша, соның ішінде әділетсіз сайлаулар, демократияның, сөз бостандығының, бірлесу бостандығының және баспасөз бостандығының жоқтығы туралы сындары үшін үкімет тарапынан нысанаға алынғаны анық. Ол сондай-ақ, еріксіз қамауға алу, азаптау және соттан тыс өлім жағдайларын да сынға алды". Жұмыс тобы үкіметке "мырза Русесабагинаны дереу босатып, халықаралық құқыққа сәйкес оған өтемақы және басқа да ішкі төлемдер алуға құқық беруді" және "мырза Русесабагинаның еріксіз бостандықтан айырылуының мән-жайларын толық және тәуелсіз тергеп, оның құқықтарын бұзуға жауаптыларға тиісті шаралар қолдануды" талап етті. Русесабагинаның отбасы жұмыс тобының қорытындысын құптады және "әлемнің Біріккен Ұлттар Ұйымының бұл шақыруын тыңдап, Руандаға әкеміз бен күйеуімізді дереу босату үшін қысым көрсетуіне үміттенеді".

Сот іс-әрекеттері

Русесабагинаның кейбір отбасы мүшелері GainJet чартерлік авиакомпаниясын Русесабагинаға рейстің нақты бағытын жасырғаны және оны ұрлауға көмектескені үшін сотқа берді. Русесабагинаның отбасы Руанда үкіметі мен жоғары лауазымды шенеуніктерге қарсы сотқа шағымданып, олардың "Русесабагинаны Сан-Антониодағы үйінен Руандаға "өмірінің соңына дейін азаптап, заңсыз түрде ұстау үшін" әдейілеп тартып әкелуге және осыған қатысты күрделі жоспарды іске асыруға" сөз бергенін мәлімдеді.

Шығару

2023 жылдың 24 наурызында АҚШ пен Катардың араласуы нәтижесінде Русесабагинаның шартты түрде босату туралы өтініші қабылданды. Оның жазасы өтелген мерзімге алмастырылды және 2023 жылдың 25 наурызында босатылуы күтілуде.

Фильм

Русесабагинаның геноцид кезіндегі қызметі 2004 жылғы "Руанда қонақ үйі" фильмінде көркемделіп бейнеленді, оны Дон Чидл сомдады. Чидлдің ойыны сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және актер "Оскар" сыйлығының "Ең үздік актер", "Алтын глобус" сыйлығының "Драмалық фильмдегі ең үздік актер" және "Экрандағы актерлер гильдиясы" сыйлығының "Басты рөлдегі ең үздік актер" номинацияларына ұсынылды.