Кіріспе
Веб-сайттардың қолдануға ыңғайлылығы және ақпаратты түйіндеп беруі
Веб-сайттың қолдануға ыңғайлылығы – бұл қолданудың жалпы мақсаттары, ақпаратты ұсыну, нақты және қысқаша жасалған таңдаулар, екіұштылықтың болмауы, маңызды элементтерді тиісті жерлерге орналастыру, сондай-ақ мазмұнның түрлі құрылғылар мен браузерлерде дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз етуден тұрады.
Анықтама және құрамдас бөліктері
Веб-пайдалануға оқу қисығының аз болуы, мазмұнды оңай қарастыру, іздеуге қолайлылық, тапсырмаларды тиімді орындау, пайдаланушының қанағаттануы және автоматтандыру кіреді. Пайдаланудың осы жаңа компоненттері веб пен жеке құрылғылардың эволюциясына байланысты. Мысалдар: автоматтандыру: автоматты толтыру, деректер базасы, жеке кабинет; тиімділік: дауыстық командалар (Siri, Alexa және басқа жасанды интеллект көмекшілері); іздеуге қолайлылық. Веб-сайттардың саны 1,5 миллиардтан асып, бәсекелестік күшейіп келе жатқан нарықта пайдаланушыларға ең жақсы қызмет көрсету үшін жақсы жобаланған сайттарға деген қажеттілікті арттырды. Жақсы пайдаланушылықпен пайдаланушылар іздегенін жылдам таба алады. Мобильді құрылғылар мен сымсыз интернетке кең қол жеткізу арқасында компаниялар әлемнің кез келген жерінде, кез келген уақытта барлық ұлт өкілдеріне қол жеткізе алады. Веб-сайттар пайдаланушының тілі мен мәдениетіне қарамастан қолдануға ыңғайлы болуы маңызды. Дамыған елдердегі көптеген адамдар банк ісі, оқу, күнделікті істер сияқты жеке істерін онлайн жүргізеді, бұл мүмкіндігі шектеулі адамдарға тәуелсіздікке қол жеткізуге мүмкіндік берді. Сондықтан веб-сайттар осы пайдаланушылар үшін де қолжетімді болуы керек. Веб-пайдаланушылықтың мақсаты – жаңа мүмкіндіктерді және беттердегі навигация жүйесін оқуға кеткен уақытты қысқарту, пайдаланушыға ешқандай қиындықсыз тапсырманы тиімді орындауға мүмкіндік беру, кедергілерді жеңудің оңай жолдарын ұсыну, қателерді жою және веб-сайт немесе қосымшаның жүйесі мен функционалдығына ең аз күш жұмсап бейімделу.
ISO әдісі
ISO 9241 (Визуалды дисплей терминалдарымен кеңсе жұмысына қойылатын эргономикалық талаптар) стандартына сәйкес, пайдаланушылық – "белгіленген пайдаланушылардың белгілі бір қолдану ортасында белгілі бір мақсаттарға тиімділік, жеделдік және қанағаттану арқылы қол жеткізуге мүмкіндік беретін өнімнің қасиеттері". Осыған сәйкес, веб-пайдаланушылық – веб-қосымшалардың вебке қатысты тапсырмаларды тиімділік, жеделдік және қанағаттану арқылы қолдауға бағытталған қабілеті ретінде анықталады. Тиімділік – пайдаланушылардың белгілі бір мақсатқа жетудегі дәлдігі мен толықтығын көрсетеді. Жеделдік – ресурстардың жұмсалуы мен дәлдік және толықтық арасындағы қатынас. Қанағаттанушылық – пайдаланудың қолайлылығы мен жайлылығын білдіреді.
Қолжетімділік
Веб-базалық қызметтердің барлық қолданушылар үшін қолжетімді болуын қамтамасыз ету үшін дизайнерлер мен әзірлеушілер технологиялық мүмкіндіктердің алуандылығын, қолданушылардың әртүрлілігін және қолданушылар білімінің жетіспеушіліктерін ескеруі тиіс. Веб-қолданысты жақсарту шараларына түс айыруы бар адамдар үшін жоғары контрастты режимді ұсыну кіруі мүмкін.
Тіл
Көптілді веб-сайттар пайдаланушыларға бірдей тәжірибе ұсынуы керек. Тіл мен қолданылатын әріптерге байланысты интерфейс өзгерістері пайдаланудың әртүрлі аспектілерін сақтауға тиіс.
Мобильді қолдану
Көптеген түрлі мобильді құрылғылардың болуына байланысты, пайдаланушылардың кішкентай экранда өз міндеттерін қалай орындайтынын ескеру өте маңызды. Веб-беттердің қолдануға ыңғайлы элементтері мобильді құрылғыға сай болуы керек. Пайдаланушылар десктоп немесе ноутбук қолданғандағыдай қанағат пен нәтижеге жете алуы тиіс. Google жүргізген сауалнама бойынша, пайдаланушылар, әсіресе ақпарат іздеу кезінде, мобильдік нұсқаға ыңғайлы веб-сайттарды қалайды. Олар мобильді пайдаланушылардың жылдам жүктелу уақытын, ірі түймелерді, оқуға қолайлы мәтінді және қарапайым енгізу формаларын бағалайтынын анықтады. Сонымен қатар, егер веб-сайт мобильдік құрылғыларға бейімделген болса, пайдаланушылар оған қайта оралуы мүмкін, ал керісінше – тастап кетеді. Google мобильді пайдаланушылар ең көп іздейтін үш ақпараттың мекенжайы, жұмыс уақыты және байланыс деректері екенін көрсетті. Google сондай-ақ Google іздеу консолінде веб-сайттың мобильдік нұсқаға бейімделгенін тексеруге мүмкіндік беретін "мобильдік бейімділік тестісі" деп аталатын онлайн құралды жасады.
Нильсеннің 10 эвристикасы
Якоб Нильсеннің эвристикасы интерфейс дизайнында кеңінен қолданылады. Ол сарапшыларды пайдаланушылық проблемаларды табуға арналған қағидалар жиынтығымен қамтамасыз етеді, содан кейін оларды жылдам түрде жіктеп, бағалауға мүмкіндік береді. Бұл эвристикалық жиынтық жүйе күйінің көрінуін, жүйе мен нақты әлем арасындағы сәйкестікті және тағы да басқаларын қамтиды. Нильсеннің айтуынша, 10 жалпы принцип бар:
Жүйе күйінің көрінуі: пайдаланушылар жүйе арқылы әрқашан хабардар болуы керек, бұл оларға дұрыс шешімдер қабылдауға көмектеседі. Жүйе мен нақты әлем арасындағы сәйкестік: жүйенің тілі пайдаланушылардың тіліне ұқсас болуы тиіс. Пайдаланушыны басқару және еркіндік: пайдаланушылар кейде қате функцияларды таңдап алады, сондықтан жүйеде оларға қажет емес жағдайдан шығуға мүмкіндік беретін «қажеттілік шығу» болуы керек, бұл кез келген қиындықсыз жасалуы тиіс. Біркелкілік және стандарттар: пайдаланушылар әртүрлі сөздердің, әрекеттердің және жағдайлардың бірдей мағынаны білдіретінін білуі керек. Қателерді алдын алу: жүйе алдын ала туындауы мүмкін проблемаларды болдырмау үшін мұқият жобаланған болуы керек. Еске алудың орнына тану: жүйеде әрекеттер мен опциялар көрінетін болуы керек, сонда пайдаланушыларға бұрынғы қадамдарды жаттап алудың қажеті болмайды. Жүйенің пайдалануы туралы нұсқаулар әрқашан көрінетін болуы керек. Пайдаланудың икемділігі мен тиімділігі: жүйеде тәжірибелі және жаңа пайдаланушыларға жұмысты жылдамдатуға және жеңілдетуге көмектесетін үдеткіш болуы керек. Эстетикалық және минималистік дизайн: жүйеде тек қана маңызды және пайдалы ақпарат болуы керек. Ақпарат анық және қысқа болуы тиіс. Пайдаланушыларға қателерді тануға, диагностикалауға және түзетуге көмектесу: қате туралы хабарламалар түсінікті тілде және түсінікті формада (кодтарсыз) ұсынылуы керек, сондай-ақ шешімдер ұсынылуы тиіс. Көмек және құжаттама: көмек және құжаттама туралы ақпаратты табу оңай болуы керек және пайдаланушылардың міндеттеріне бағытталған болуы керек.
Қолжетімділік туралы нұсқаулар
W3C веб-мазмұнының қолжетімділік нұсқаулары (WCAG) деп аталатын веб-жетімділік туралы нұсқаулар жинағын жариялайды. WCAG 2.0 нұсқасының екінші өңделісі он екі нұсқаудан тұрады, олар веб-мазмұнының сақтануы тиіс төрт принципке сәйкес жасалған: қабылдану, пайдалану, түсінілу және тұрақтылық. W3C сонымен қатар осы нұсқаулар жинағы үшін толық тексеру тізімін ұсынады.
Пайдалану мүмкіндігін түсіну
Пайдаланушылық ұғымы, әсіресе интернет контекстінде, пайдаланушылардың көзқарасынан ең тиімді түсініледі. Цифрлық сауаттылық тұрақты түрде өсіп келеді, осының нәтижесінде Стив Круг атап көрсеткендей, "біз интернетті қалай пайдаланамыз" өзгеруде. Интернеттің танымалдығы мен жиі пайдалануына байланысты, пайдаланушылар веб-сайттарды мұқият оқығаннан гөрі жылдам қарап шығуға көшті, көбінесе нақты ақпаратты іздеу үшін. Бұл өзгеріс пайдаланушылардың қажетті ақпаратты сүзгілеп, анықтау дағдысын көрсетіп тұр, ал бастапқы ақпарат олардың талаптарына толыққанды жауап бермесе, олар одан әрі тереңдей түседі. Сонымен қатар, веб-серфинг кезінде пайдаланушылар оңтайлы нәтижелерге қарағанда қанағаттанарлық нәтижелерге көбірек мән береді, бұл құбылыс "қанағаттандыру" деп аталады. Бұл, негізінен, интернеттің қарқынды дамуымен және қате сілтемеге басу сияқты дұрыс емес таңдаулардың салдарының ұсақ болуымен байланысты, оларды бір рет артқа қайту арқылы оңай түзетуге болады. Болжам жасаудың салдары болмауы пайдаланушылардың қай нұсқаны таңдау керектігін ойлап-толғану қажеттілігін азайтады. Осының салдарынан, көптеген пайдаланушылар веб-сайттардың ішкі механизмдерін түсінуге аса қызығушылық танытпайды, егер олар оларды тиімді түрде пайдалана және басқара алатын болса. Дегенмен, мұндай мінез-құлық веб-сайттың жоспарланған функционалдығынан ауытқуы мүмкін ойлау үлгілері мен пайдалану әдістеріне әкелуі мүмкін.
Пайдалануға қабілеттілікті тексеру және жетілдіру
Пайдаланушылық зерттеулердің нәтижелері көбейген сайын, бұл веб-пайдаланушылықты жақсарту әдістемелерін әзірлеуге алып келеді. Пайдаланушылықты тестілеу – пайдаланушылардың өз міндеттерін орындауын бақылап, веб-пайдаланушылықтың әртүрлі компоненттерін (оқуға жеңілдік, тиімділік, есте сақтау қабілеті, қателер және қанағаттанушылық) бағалау болып табылады. Пайдаланушылықты тестілеу пайдаланушылардың міндетті орындау барысында кездесетін қиындықтар мен қателерді анықтауға көмектеседі. Дегенмен, тестілеу бір реттік шара емес, үздіксіз жүргізіліп отыратын процесс.