Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1814 жылғы Алтыншы коалиция соғысы кезіндегі науқан.
1814 campaign during the War of the Sixth Coalition
Бұл француз армиясын Блюхердің алғы шебі мен негізгі күштерінің арасына қойды. Наполеон алғы шепке назар аударып, 11 ақпанда Монмирайда Остен-Сакен мен Йоркті жеңді; Коалиция күштерінен 4000, француз армиясынан 2000 сарбаз қаза тапты. Наполеон оларды келесі күні Шато-Тьерри шайқасында тағы да жеңіп, шабуылдады. 1250 пруссиялық, 1500 орыс сарбазы қаза тауып, 9 зеңбірек жоғалды, ал француз армиясынан шамамен 600 сарбаз қаза тапты. Содан кейін Наполеон Силезия армиясының негізгі күштеріне шабуыл жасап, 14 ақпанда Этожға жақын Вашамп шайқасында Блюхерді жеңіп, оны Вертусқа қарай қуды. Пруссия армиясы 7 мың сарбаз бен 16 зеңбірек жоғалтты, ал француз армиясынан 600-ге жуық сарбаз қаза тапты. Бұл сәтсіздіктер Силезия армиясын толығымен шегінуге мәжбүр етті, ал Наполеон олармен айналысу үшін маршал Мортье мен Мармонтты қалдырып, Трояға асықты.
This placed the French army between Blücher's vanguard and his main body. Napoleon turned his attention to the vanguard and defeated Osten Sacken and Yorck at Montmirail on 11 February; There were 4,000 Coalition casualties, to 2,000 French casualties. Napoleon attacked and defeated them again the next day at the Battle of Château Thierry. There were 1,250 Prussian, 1,500 Russian casualties and nine cannons lost, to approximately 600 French casualties. Napoleon then turned on the main body of the Army of Silesia and on 14 February defeated Blücher in the Battle of Vauchamps near Étoges, pursuing the latter towards Vertus. There were 7,000 Prussian casualties and 16 cannons lost, to approximately 600 French casualties. These disasters compelled the retreat of the whole Silesian army, and Napoleon, leaving detachments with Marshals Mortier and Marmont to deal with them, hurried back to Troyes.
Салдары
Блюхерге қарсы сәтті жорығынан кейін Наполеон Шварценбергке қарсы оңтүстікке асықты. Оның әскерлері Наполеонның күшінен алты есе артық болғанымен, Шварценберг Наполеонның жақындап келе жатқанын естіген соң шегінуге бұйрық берді және Монтереода француздармен шайқасу үшін Вюртемберг князінің басшылығындағы артқы жасақты қалдырды. 22 ақпанда Тройе қаласының жанында Коалиция жетекшілері соғыс кеңесін өткізді. Оның жақындағы жеңістерінен қорқып, олар Наполеонға 1791 жылғы француз шекараларын сақтау шартымен, оның тағын сақтауға мүмкіндік беретін қарулы келісім ұсынды. Наполеон 1813 жылғы Франкфурт ұсыныстарының талаптарына келіспесе, бас тартты. 28 ақпанда Коалиция күштері алға жылжуын жаңартты. Наполеон Шварценберг пен Блюхердің әскерлеріне тағы да жеңіліс сыйлады. Осылайша, алты апталық шайқастан кейін Коалиция әскерлері көпке дейін жылжымады. Алайда, 20 наурыздағы Арси-сюр-Об шайқасынан кейін, онда австриялықтардың саны оның азайып бара жатқан армиясынан 80 000-ға қарсы 28 000 болды, Наполеон Коалиция әскерлерін жеке-жеке жеңудің қазіргі стратегиясын жалғастыра алмайтынын түсінді және тактикасын өзгертуге шешім қабылдады. Оның екі мүмкіндігі болды: ол Парижге шегініп, Коалиция мүшелері келісімге келеді деп үміттене алатын, өйткені оның басшылығындағы француз армиясымен Парижді басып алу қиын және уақытты қажет ететін; немесе ол ресейліктердің ізімен еріп, Парижді жауларына қалдыра алатын (сиырлар екі жыл бұрын Мәскеуді оған қалдырғандай). Ол шығысқа қарай Сен-Дизьеге қарай жылжуға, қолға түскен гарнизондарын жинауға және басқыншыларға қарсы бүкіл елді көтеруге, сондай-ақ олардың байланыс жолдарына шабуыл жасауға шешім қабылдады. Оның жоспарының жобасы жаулардың қолына түсті. Коалиция қолбасшылары 23 наурызда Пугиде соғыс кеңесін өткізді және бастапқыда Наполеонды қууға шешім қабылдады, бірақ келесі күні Ресей императоры Александр I және Пруссия королі Фридрих өз кеңесшілерімен бірге қайта қарастырып, қарсыластарының әлсіздігін түсінгеннен кейін Парижге (сол кезде ашық қала) жорық жасауға шешім қабылдады және Наполеон олардың байланыс жолдарына ең нашар зиян келтірді. Коалиция әскерлері тікелей астанаға бет алды. Мармон мен Мортье қолдарындағы әскерлерді жинап, Монмартр төбелерінде оларға қарсы тұруға дайындалды. Париж шайқасы француз командирлері қарсылықтың бекер екенін түсінгеннен кейін 31 наурызда қаланың тапсырылуымен аяқталды. Сол сәтте Наполеон, Гвардияның қалдықтарымен және бірнеше отрядтармен, австриялықтардың артынан Фонтенблоға асығып, олармен қосылды. Наполеон шартсыз бас тартуын жариялауға және Фонтенбло шартын қол қоюға мәжбүр болды. Наполеон Эльба аралына жер аударылып, Людовик XVIII патша болды. Француз монархиясы мен Коалиция елдерінің өкілдері қол қойған Париж шарты 1814 жылғы 30 мамырда Алтыншы Коалиция соғысын ресми түрде аяқтады.
Following his successful campaign against Blücher, Napoleon hurried south to face Schwarzenberg. Although his forces were outnumbering Napoleon's by six to one, Schwarzenberg ordered a retreat upon hearing of Napoleon's approach, and left a rearguard under the Prince of Württemberg to fight the French at Montereau. On 22 February, a council of war was held near Troyes by Coalition leaders. Frightened by his recent streak of victories, they offered Napoleon an armistice whose terms would allow him to keep his throne in exchange for the restoration of the French borders of 1791. Napoleon refused unless they agreed to the terms of the 1813 Frankfurt proposals. On 28 February, Coalition forces resumed their advance. Napoleon inflicted further defeats on both Schwarzenberg's and Blücher's armies. Thus after six weeks fighting the Coalition armies had hardly gained any ground. However, after the Battle of Arcis sur Aube on 20 March, where the Austrians outnumbered his dwindling army 80,000 to 28,000, Napoleon realised that he could no longer continue with his current strategy of defeating the Coalition armies in detail and decided to change his tactics. He had two options: he could fall back on Paris and hope that the Coalition members would come to terms, as capturing Paris with a French army under his command would be difficult and time consuming; or he could copy the Russians and leave Paris to his enemies (as they had left Moscow to him two years earlier). He decided to move eastward to Saint Dizier, rally what garrisons he could find, and raise the whole country against the invaders and attack their lines of communications. A letter containing an outline of his plan of action was captured by his enemies. The Coalition commanders held a council of war at Pougy on the 23 March and initially decided to follow Napoleon, but the next day Tsar Alexander I of Russia and King Frederick of Prussia along with their advisers reconsidered, and realising the weakness of their opponent, decided to march to Paris (then an open city), and let Napoleon do his worst to their lines of communications. The Coalition armies marched straight for the capital. Marmont and Mortier with what troops they could rally took up a position on Montmartre heights to oppose them. The Battle of Paris ended when the French commanders, seeing further resistance to be hopeless, surrendered the city on 31 March, just as Napoleon, with the wreck of the Guards and a mere handful of other detachments, was hurrying across the rear of the Austrians towards Fontainebleau to join them. Napoleon was forced to announce his unconditional abdication and sign the Treaty of Fontainebleau. Napoleon was sent into exile on the island of Elba and Louis XVIII became king. The Treaty of Paris, signed by representatives of the French monarchy and the Coalition powers, formally ended the War of the Sixth Coalition on 30 May 1814.