Кіріспе

Пол Росбо (18 қараша 1896 – 28 қаңтар 1963), екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында Германиядағы Springer Verlag баспасының металлургы және ғылыми кеңесшісі болды. Соғыстан кейін ол Англияның Оксфорд қаласындағы Pergamon Press баспасында ғылыми әдебиеттерді жариялаумен айналысты. 1986 жылы Арнольд Крамиш "Гриффин. Екінші дүниежүзілік соғыстың ең құпия жасырын тыңшылық оқиғасы" кітабында Росбоның соғыс жылдарында британдықтар үшін жасырын түрде жұмыс істегенін жариялады.

Білім

Пол Росбод Австрияның Грац қаласында дүниеге келген. Ол заңсыз туған бала еді. Анасы фортепиано сабақтары беріп, Полдың інісі Ханс Росбод белгілі дирижер болды. Росбо 1915 жылдан 1918 жылға дейін Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде австриялық армияда қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін оның бөлімшесі британдық әскерлерге тұтқынға алынды; осы тәжірибе оған британдықтарды ұнатуға себеп болды. 1920 жылы ол Дармштадт техникалық жоғары мектебінде химияны оқыды. Оқуын Берлиндегі Кайзер Вильгельм институтында жалғастырды. Докторлық диссертациясы үшін Росбо Берлиндегі Шарлоттенбург техникалық жоғары мектебінде Эрих Шмидпен металлургияны зерттеді және 1925 жылы Шмидпен бірлесіп "Қорытқыштардың қосымшалар мен салқындату арқылы қатаюы туралы" мақала жазды, ол жиі сілтеме жасалатын еңбек болды. Содан кейін Росбо "Metallwirtschaft" ғылыми журналы үшін "ғылыми таланттарды іздеуші" болды. 1932 жылы ол Springer Verlag компаниясында жұмыс істеуге кірісті. 1938 жылы еврей әйелі Хилде мен жалғыз қызы Анжеланы нацистердің мазалауынан сақтау үшін Ұлыбританияға жіберді. Росбоға да Ұлыбританияда қалу ұсынылды, бірақ ол нацистік режимге қарсы күресу үшін Германияда жұмыс істеуді жалғастыруға шешім қабылдады. Өзінен басқа, Росбо көптеген отбасыларға нацистерден қашуға көмектесті, соның ішінде танымал еврей физигі Лиза Майтнердің отбасы да болды. Ол еврейлерді құтқару жұмысында Берлиндегі MI6 станциясының бастығы Франк Фоулидің британдық агент ретінде көмегіне ие болды. Эрик Уэлш, және мүмкін Фоули де Росбоның SIS/MI6 байланыс адамы болды. Соғыс басталғанға дейін Росбо 1939 жылдың қаңтар айында неміс ғылыми журналы Naturwissenschaften-де Отто Ханның ядролық бөліну жөніндегі еңбегін тез жариялауға ықпал етті. Росбо Хан, Страссман және Мейтнердің жаңалықтарының зор құрылысқа келтіретін әлеуетін түсінді және бұл негізгі зерттеулер Германияда жүргізілгенін жақсы білді. Ол осы жұмыстың маңыздылығын әлемге, нацистік жоспарлаушылардан бұрын білдіруді қалады. Ханның қолжазбасын жылдам басып шығару арқылы ол физиктер қауымдастығын ескертіп, хабардар етті. Норвегияны неміс әскері басып алған кезде Росбо неміс формасында Ослоға сапар шегіп, қарсылық қозғалысымен байланысы бар профессор Том Бартпен кездесті. Росбо британдықтарға берген хабарламаларында Германияның ракеталар (V2) өндіріп жатқаны және ядролық бомба жасау жобасының сәтті болмағаны туралы мәліметтер болды. Росбо "Осло есебімен" де байланысты, ол жаңа неміс қару-жарақ жүйелерінің толық тізімі, бірақ бұл "Siemens" компаниясының техникалық директоры Ханс Фердинанд Майердің жұмысы болған сияқты. Оның көптеген хабарламаларын Норвегияның құпия қызметі XU үшін жұмыс істейтін курьерлер Германиядан құпия түрде шығарды. Сверре Берг сияқты Германиядағы техникалық мектептерде оқыған норвегиялықтар Росбомен байланысып, ақпаратты Норвегияға, ал одан бейтарап Швецияға жеткізді. Бір қауіпті бағыт Берлиннен Ослоға ұшуды қамтыды, әуежай механиктері екі жақта да ұшақта микрофильмдерді жасыруға көмектесті. Росбо Мо Берг пен Хорас Кальвертке Берлиндегі орыс секторындағы ғалымдардың тізімін берді, соғыс аяқталғаннан кейін ғалымдар жеңімпаздарға қосылған кезде.

Пергамонның негізін қалаушы және редакторы

Соғыстан кейін Росбо Англияға қоныс аударды. Ол Альфред Эгертон, Чарльз Галтон Дарвин, Эдвард Солсбери және Александр Флеминг кірген ғылыми кеңес төңірегінде құрылған Баттерворт Спрингер компаниясында жұмыс істеді. Баттерворт компаниясы ағылшын-герман байланысын тоқтатуға шешім қабылдағанда Роберт Максвелл 75%-ын алды, ал қалған 25%-ы Росбоға тиесілі болды. Компанияның атауы Пергамон Пресс болып өзгертілді; серіктестер, олардың жоғары тілдік біліктілігін пайдалана отырып, 1956 жылға дейін жаңа ғылыми журналдарды құруға бірлесіп жұмыс істеді. Келіспеушілік туғаннан кейін Росбо компаниядан кетіп қалды. Максвелл Росбо туралы: "Ол еуропалық үлгідегі керемет редактор болатын, мен одан кәсібімнің қыр-сырын алғашқы күндерімде үйрендім" деді.

Ескертпелер мен сілтемелер

Майкл Смит (1999) "Фоли: 10 000 яһудиді құтқарған тыңшы", "Ходдер және Стаутон" баспасы. Қайта басылымы "Политикос" баспасында жарық көрді.