Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пол Росбо (18 қараша 1896 – 28 қаңтар 1963), екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында Германиядағы Springer Verlag баспасының металлургы және ғылыми кеңесшісі болды. Соғыстан кейін ол Англияның Оксфорд қаласындағы Pergamon Press баспасында ғылыми әдебиеттерді жариялаумен айналысты. 1986 жылы Арнольд Крамиш "Гриффин. Екінші дүниежүзілік соғыстың ең құпия жасырын тыңшылық оқиғасы" кітабында Росбоның соғыс жылдарында британдықтар үшін жасырын түрде жұмыс істегенін жариялады.
Paul Rosbaud (18 November 1896 – 28 January 1963), was a metallurgist and scientific adviser for Springer Verlag in Germany before and during World War II. He continued in science publishing after the war with Pergamon Press in Oxford, England. In 1986 Arnold Kramish revealed the undercover work of Rosbaud for the British during the war in the book The Griffin. The Greatest Untold Espionage Story of World War II.
Білім
Пол Росбод Австрияның Грац қаласында дүниеге келген. Ол заңсыз туған бала еді. Анасы фортепиано сабақтары беріп, Полдың інісі Ханс Росбод белгілі дирижер болды. Росбо 1915 жылдан 1918 жылға дейін Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде австриялық армияда қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін оның бөлімшесі британдық әскерлерге тұтқынға алынды; осы тәжірибе оған британдықтарды ұнатуға себеп болды. 1920 жылы ол Дармштадт техникалық жоғары мектебінде химияны оқыды. Оқуын Берлиндегі Кайзер Вильгельм институтында жалғастырды. Докторлық диссертациясы үшін Росбо Берлиндегі Шарлоттенбург техникалық жоғары мектебінде Эрих Шмидпен металлургияны зерттеді және 1925 жылы Шмидпен бірлесіп "Қорытқыштардың қосымшалар мен салқындату арқылы қатаюы туралы" мақала жазды, ол жиі сілтеме жасалатын еңбек болды. Содан кейін Росбо "Metallwirtschaft" ғылыми журналы үшін "ғылыми таланттарды іздеуші" болды. 1932 жылы ол Springer Verlag компаниясында жұмыс істеуге кірісті. 1938 жылы еврей әйелі Хилде мен жалғыз қызы Анжеланы нацистердің мазалауынан сақтау үшін Ұлыбританияға жіберді. Росбоға да Ұлыбританияда қалу ұсынылды, бірақ ол нацистік режимге қарсы күресу үшін Германияда жұмыс істеуді жалғастыруға шешім қабылдады. Өзінен басқа, Росбо көптеген отбасыларға нацистерден қашуға көмектесті, соның ішінде танымал еврей физигі Лиза Майтнердің отбасы да болды. Ол еврейлерді құтқару жұмысында Берлиндегі MI6 станциясының бастығы Франк Фоулидің британдық агент ретінде көмегіне ие болды. Эрик Уэлш, және мүмкін Фоули де Росбоның SIS/MI6 байланыс адамы болды. Соғыс басталғанға дейін Росбо 1939 жылдың қаңтар айында неміс ғылыми журналы Naturwissenschaften-де Отто Ханның ядролық бөліну жөніндегі еңбегін тез жариялауға ықпал етті. Росбо Хан, Страссман және Мейтнердің жаңалықтарының зор құрылысқа келтіретін әлеуетін түсінді және бұл негізгі зерттеулер Германияда жүргізілгенін жақсы білді. Ол осы жұмыстың маңыздылығын әлемге, нацистік жоспарлаушылардан бұрын білдіруді қалады. Ханның қолжазбасын жылдам басып шығару арқылы ол физиктер қауымдастығын ескертіп, хабардар етті. Норвегияны неміс әскері басып алған кезде Росбо неміс формасында Ослоға сапар шегіп, қарсылық қозғалысымен байланысы бар профессор Том Бартпен кездесті. Росбо британдықтарға берген хабарламаларында Германияның ракеталар (V2) өндіріп жатқаны және ядролық бомба жасау жобасының сәтті болмағаны туралы мәліметтер болды. Росбо "Осло есебімен" де байланысты, ол жаңа неміс қару-жарақ жүйелерінің толық тізімі, бірақ бұл "Siemens" компаниясының техникалық директоры Ханс Фердинанд Майердің жұмысы болған сияқты. Оның көптеген хабарламаларын Норвегияның құпия қызметі XU үшін жұмыс істейтін курьерлер Германиядан құпия түрде шығарды. Сверре Берг сияқты Германиядағы техникалық мектептерде оқыған норвегиялықтар Росбомен байланысып, ақпаратты Норвегияға, ал одан бейтарап Швецияға жеткізді. Бір қауіпті бағыт Берлиннен Ослоға ұшуды қамтыды, әуежай механиктері екі жақта да ұшақта микрофильмдерді жасыруға көмектесті. Росбо Мо Берг пен Хорас Кальвертке Берлиндегі орыс секторындағы ғалымдардың тізімін берді, соғыс аяқталғаннан кейін ғалымдар жеңімпаздарға қосылған кезде.
Paul Rosbaud was born in Graz, Austria. He was an illegitimate son. His mother taught piano lessons, and Paul's brother Hans Rosbaud became a famous conductor. Rosbaud served in the Austrian army during World War I from 1915 to 1918. After the war ended his unit was taken as prisoner of war by British forces; this experience ended up giving him a liking of the British. He studied chemistry at Darmstadt Technische Hochschule beginning in 1920. He continued his studies at Kaiser Wilhelm Institut in Berlin. For his doctorate, Rosbaud studied metallurgy with Erich Schmid at Berlin Charlottenburg Technische Hochschule and in 1925 wrote with Schmid "Über Verfestigung von Einkristallen durch Legierung und Kaltreekung" (translated title:"On strain hardening of crystals by alloying and cold stretching"), a frequently cited article. Rosbaud then became a "roving scientific talent scout" for the scientific periodical Metallwirtschaft. In 1932 he began to work for Springer Verlag. In 1938 he had his Jewish wife Hilde and their only daughter Angela sent to the UK to keep them safe from Nazi harassment. Rosbaud was also invited to stay in the UK, but he decided to keep working in Germany to undermine the Nazi regime. In addition to his own, Rosbaud helped a number of other families flee the Nazis, including that of the well known Jewish physicist Lise Meitner. He was assisted in his work saving Jews by the fact that he was run as a British agent by Frank Foley, the MI6 station chief in Berlin. Eric Welsh and presumably also Foley were Rosbaud's contacts in SIS/MI6. Before the outbreak of war, Rosbaud hurried into print Otto Hahn's work on nuclear fission in the German science journal Naturwissenschaften in January 1939. Rosbaud realized the vast destructive potential of what Hahn, Strassmann and Meitner had discovered, and he was acutely conscious that the fundamental research had been done in Germany. He wanted the rest of the world to know of the significance of the work at least as soon as the Nazi planners did. By rushing into print with Hahn's manuscript he was able to alert the world community of physicists. During the German occupation of Norway, Rosbaud visited Oslo in German uniform and met Professor Tom Barth, who had connections with the resistance movement. Among the reports Rosbaud supplied to the British was that Germany was producing rockets (V2) and that the German project for a nuclear bomb was not successful. Rosbaud has also been connected to the "Oslo report", a detailed list of new German weapons systems, but this seems to have been the work of Hans Ferdinand Mayer, technical director at Siemens. Many of his reports were smuggled out of Germany by couriers working for the Norwegian intelligence organisation XU. Norwegians who were studying at technical schools in Germany, such as Sverre Bergh, linked up with Rosbaud and transported the intelligence to occupied Norway, and from there it was sent to neutral Sweden. One daring route involved a flight from Berlin to Oslo, with airport mechanics at each end helping to hide microfilms on the plane. Rosbaud supplied Moe Berg and Horace Calvert with a list of scientists in the Russian sector of Berlin when scientists were sought to join the victors after the war.
Пергамонның негізін қалаушы және редакторы
Соғыстан кейін Росбо Англияға қоныс аударды. Ол Альфред Эгертон, Чарльз Галтон Дарвин, Эдвард Солсбери және Александр Флеминг кірген ғылыми кеңес төңірегінде құрылған Баттерворт Спрингер компаниясында жұмыс істеді. Баттерворт компаниясы ағылшын-герман байланысын тоқтатуға шешім қабылдағанда Роберт Максвелл 75%-ын алды, ал қалған 25%-ы Росбоға тиесілі болды. Компанияның атауы Пергамон Пресс болып өзгертілді; серіктестер, олардың жоғары тілдік біліктілігін пайдалана отырып, 1956 жылға дейін жаңа ғылыми журналдарды құруға бірлесіп жұмыс істеді. Келіспеушілік туғаннан кейін Росбо компаниядан кетіп қалды. Максвелл Росбо туралы: "Ол еуропалық үлгідегі керемет редактор болатын, мен одан кәсібімнің қыр-сырын алғашқы күндерімде үйрендім" деді.
After the war, Rosbaud took up residence in England. He worked for Butterworth Springer, a company set up in response to a Scientific Advisory Board that included Alfred Egerton, Charles Galton Darwin, Edward Salisbury, and Alexander Fleming. When the Butterworth Company decided to pull out of the English/German liaison, Robert Maxwell acquired 75% while 25% rested with Rosbaud. The company name was changed to Pergamon Press; the partners, with their considerable language skills, cooperated in establishing new academic journals until 1956. After a disagreement, Rosbaud left. Maxwell said Rosbaud "was an outstanding editor of the European type from whom I learned some of the trade in the early days".
Ескертпелер мен сілтемелер
Майкл Смит (1999) "Фоли: 10 000 яһудиді құтқарған тыңшы", "Ходдер және Стаутон" баспасы. Қайта басылымы "Политикос" баспасында жарық көрді.
Michael Smith (1999) "Foley: The Spy Who Saved 10,000 Jews", Hodder & Stoughton. Now republished by Politicos