Кіріспе

Диокл (; шамамен 240 – 180 ж.б.з.б.) - ежегі грек математигі және геометрия ғалымы.

Өмір және жұмыс

Диоклдің өмірі туралы көп мәлімет болмаса да, оның Аполлонийдің замандасы болғаны және б.з.б. 3-ші ғасырдың соңы мен 2-ші ғасырдың басында өркендегені белгілі. Диокл параболаның фокустық қасиетін дәлелдеген алғашқы адам деп есептеледі. Оның есімі Диоклдің цисоиды деп аталатын геометриялық қисықпен байланысты, оны Диокл текшелерді екі еселеу мәселесін шешу үшін пайдаланған. Бұл қисықты Прокл Евклид туралы түсіндірмесінде айтқан, ал Гемин 1-ші ғасырдың басында Диоклге жатқызған. Диоклдің "Күйдіретін айналар туралы" атты еңбегінің үзінділері Евтокийдің Архимедтің "Сфера және цилиндр туралы" түсіндірмесінде сақталған, сондай-ақ жоғалған грек тіліндегі түпнұсқаның арабша аудармасында Kitāb Dhiyūqlīs fī l marāyā l muḥriqa (мағынасы: "Диоклдің күйдіретін айналар туралы кітабы") түрінде де сақталған. Тарихи тұрғыдан алғанда, "Күйдіретін айналар" араб математиктеріне, әсіресе 11-шы ғасырда Каирде өмір сүрген және еуропалықтар "Альхазен" деп білетін ғалым әл-Хайтамға үлкен әсер еткен. Бұл трактатта коникалық қималар арқылы дәлелденген он алты ұсыныс бар. Фрагменттердің бірінде жетінші және сегізінші ұсыныстар бар, бұл шарды жазықтықпен бөлу мәселесін шешеді, нәтижесінде алынған екі көлем белгілі бір қатынаста болады. Оныншы ұсыныс текшені екі еселеу мәселесін шешеді. Бұл белгілі бір кубтық теңдеуді шешумен тең. Тағы бір фрагментте он бірінші және он екінші ұсыныстар бар, олар цисоидты екі шаманың арасындағы екі орташа пропорционалды табу мәселесін шешу үшін қолданады. Бұл трактат тек күйдіретін айналар туралы емес, басқа да тақырыптарды қамтитындықтан, "Күйдіретін айналар" Диоклдің үш қысқа еңбегінің жиынтығы болуы мүмкін. Осы еңбекте Диокл параболалық айнаның сәулелерді бір нүктеге шоғырландыра алатынын көрсеткеннен кейін, осындай қасиетке ие линза алуға болатынын айтқан.