Хосе Торибио Медина: Чили тарихы мен әдебиетінің зерттеушісі

Кіріспе

Чили библиографы, көп жазған жазушы және тарихшы Хосе Торибио Медина Завала (21 қазан 1852 – 11 желтоқсан 1930) – Чили библиографы, көп жазған жазушы және тарихшы. Ол Чилидегі отарлық әдебиетті зерттеуімен, испан Америкасындағы баспа ісі және «Biblioteca Hispano Americana» сияқты ірі библиографиялық еңбектерімен әйгілі. (7 томдық, 1898–1907 ж.)

Өмірбаян

Хосе Торибио Медина Чилидің Сантьяго қаласында дүниеге келді. Ол Хосе дель Пилар Медина и Вальдеррама мен баск тілінде сөйлейтін Мариана Завала и Альмейданың үлкен ұлы болды. Оның әкесі заңгер болғандықтан, қызметінің талабымен жиі саяхаттап тұратын. Осы себепті Медина балалық шағын Сантьяго, Талка және Вальпараисо сияқты түрлі қалаларда өткізді. Он үш жасында ол денсаулығына байланысты аяқтарын қимылдата алмай қалған әкесіне көмектесу үшін Сантьягоға оралды. Кейіннен Медина ұлы тарихшы Диего Баррос Арана басқаратын Instituto Nacional General José Miguel Carrera институтына оқуға түсті. Содан кейін Чили университетінде заң білімін алып, 1873 жылғы 26 наурызда заңгер дипломын алды. Оның алғашқы жарияланымдарының бірі, әлі жас кезінде, Генри Уодсворт Лонгфеллоудың «Эвангелина» поэмасының өлшемді аудармасы болды. Жиырма екі жасында ол Перудың Лима қаласындағы елшілікке хатшы болып тағайындалды. Отанына оралғаннан кейін Чили әдебиетінің тарихы (1878) және жергілікті тайпалар туралы еңбегін (1884) жариялады. 1879 жылы ол Перу мен Боливияға қарсы Чилидің соғыс қимылдарына оқ-дәрілерді жақсартылған тәсілмен өндіру арқылы үлес қосты. Осы еңбегі үшін 1880 жылы Тарапаканың әскери судьясы болып тағайындалды. Оның Испанияға, сондай-ақ Франция мен Англияға жасаған келелі сапарларындағы зерттеулері оны мол тарихи және библиографиялық материалмен байытты. Оның жарияланымдарының ішінде испандықтардың Чилиді ашуы мен отарлауына қатысты жарық көрмеген құжаттардың көрнекті каталогы – Biblioteca hispano americana, соның ішінде Мартин Фернандес де Навареттің бірнеше мақалалары бар. Бұл жинақтың II және III томдары Фердинанд Магелланға арналған, Чилидің жазба тарихы осы оқиғадан басталады; 1897 жылы қолға алынған Biblioteca hispano chilena ұқсас жұмыс болды; Ла-Плата елдеріндегі баспа тарихының толық және маңызды тарихы (1892); Чили, Перу және Филиппиндегі Инквизиция туралы жан-жақты зерттеулер; және Оңтүстік Америка медальдары туралы мақалалар (1899) жарық көрді. Өмірінің соңында ол жеке кітапханасын Чилидің Ұлттық кітапханасына (Biblioteca Nacional de Chile) сыйға тартты, онда 30 000 сирек кітап пен Латын Америкасы елдерінің тәуелсіздігінен бұрынғы 500 томдық құжаттар сақталған. Испан отарларының әдеби тарихы мен библиографиясына осы деңгейде үлес қосқан адам болған жоқ. Медина Панамерикандық одақ мүшелері тарапынан «Америка гуманисті» деп жарияланды.

Jose Toribio Medina was born in Santiago, Chile. He was the eldest son of José del Pilar Medina y Valderrama and Mariana Zavala y Almeida, a woman of Basque descent. His father was a lawyer, and he was constantly traveling due to his position as a magistrate. For this reason, Medina spent his childhood in different cities like Santiago, Talca, and Valparaiso. At the age of thirteen, he returned to Santiago to support his father who had lost the use of his legs. Later on, Medina joined the Instituto Nacional General José Miguel Carrera under the direction of the great historian Diego Barros Arana. Then he studied law at the University of Chile, graduating as a lawyer on March 26, 1873. His first publication, when a very young man, was a metrical translation of Henry Wadsworth Longfellow's Evangeline. At twenty two he was appointed the secretary to the legation at Lima, Peru. After his return, he published a history of Chilean literature (1878), and a work upon the aboriginal tribes (1884). In 1879, he contributed to Chile's war effort against Peru and Bolivia with the invention of an improved manufacturing method of cartridges. He was appointed military judge of Tarapacá in 1880 as a result of his efforts. These researches, repeated on subsequent visits to Spain, and also to France and England, enriched him with a mass of historical and bibliographical material. Among his publications may be mentioned the Biblioteca hispano americana, a remarkable catalogue of unedited documents relating to the Spanish discovery and colonization of Chile, including a number of articles from Martín Fernández de Navarette. Volumes II and III of this collection focus on Ferdinand Magellan, from where the recorded history of Chile starts; the Biblioteca hispano chilena, a similar work, commenced in 1897; the standard and magnificent history of printing in the La Plata countries (1892); comprehensive works on the Inquisition in Chile, Peru and the Philippines; and the standard treatise on South American medals (1899). Prior to his death, he offered his personal library collection to the National Library of Chile (Biblioteca Nacional de Chile), which contained 30,000 rare books and 500 volumes of documents dated prior to the independence of Latin American nations. No other man had rendered anything like the same amount of service to the literary history and bibliography of the Spanish colonies. Medina was designated "Humanist of the Americas" by members of the Pan American Union.