Кіріспе
Неміс суретшісі (1815–1905)
Адольф Фридрих Эрдман фон Менцель (8 желтоқсан 1815 – 9 ақпан 1905) – суреттер, гравюралар және картиналарымен танымал неміс реалист суретшісі. Каспар Давид Фридрихпен бірге ол 19 ғасырдың ең көрнекті неміс суретшілерінің бірі саналады және Германиядағы өз заманының ең табысты суретшісі болды. Алғашында Адольф Менцель деп белгілі болған ол 1898 жылы рыцарь атағын алды және атын Адольф фон Менцель деп өзгертті. Туған еліндегі оның танымалдылығы, әсіресе тарихи картиналарының арқасында, оның көптеген маңызды туындылары Германиядан шықпады, себебі олардың көпшілігі Берлин мұражайларына тез сатып алынды. Менцельдің графикалық жұмыстары (әсіресе суреттері) кеңінен таралды; олар, бастапқыда көрмеге арналмаған бейресми картиналармен бірге, оның өлімнен кейінгі беделін құрады. Ол өнері үшін сюжеттер іздеу, көрмелерге қатысу және басқа суретшілермен кездесу үшін саяхаттағанмен, Менцель өмірінің көп бөлігін Берлинде өткізді және көптеген достық байланыстарына қарамастан, өзі мойындағандай, басқалардан өзін ұстады. Ол дене бітіміне байланысты әлеуметтік оқшалануды сезінген болуы мүмкін – оның үлкен басы және бойы шамамен 137 см (төрт фут алты дюйм) болды.
Мансап
Мензель 1815 жылғы 8 желтоқсанда Пруссияның Силезия аймағындағы Бреслау қаласында (қазіргі Польшаның Вроцлав қаласы) неміс ата-анасының отбасында дүниеге келді. Әкесі литограф болғандықтан, ұлын профессор етіп тәрбиелеуді ниеттенген, бірақ оның өнерге деген құштарлығына кедерес келтірмеді. Оқытушылық қызметтен бас тарғаннан кейін, 1818 жылы Мензель аға литографиялық шеберхана ашты. 1830 жылы отбасы Берлинге көшті, ал 1832 жылы Адольф әкесінің қайтысынан кейін литографиялық бизнесті басқаруға мәжбүр болды. 1833 жылы ол қысқа мерзімге Берлин өнер академиясында оқыды, онда гипстен жасалған көшірмелер мен ежелгі мүсіндерден сурет салды; содан кейін Мензель өзін-өзі оқытты. Осы еңбектері арқылы Мензель өзінің замандастарының бірінші, тіпті алғашқы иллюстраторы саналатын құқығын бекітті. Мензель 18 ғасырдағы Пруссия монархы Ұлы Фридрихтің суреттерімен танымал болды. Ол тарихи дәлдік пен егжей-тегжейлілікке назар аударуға ұмтылды. Мензель бейнелеген заттарды зерттеп-зерделеді. 1840 жылдан бастап Мензель кішкентай суреттері мен сызбаларымен танылды, онда ол өзінің ерекше идеяларын бейнеледі. Осы уақытта Мензель сурет салу өнерін өздігінен зерттей бастады және көптеген әртүрлі суреттер жасады. Оның суреттері Фридрих Ұлының өмірі мен жетістіктері, сондай-ақ күнделікті өмірден алынған көріністерді, мысалы, Тюильридегілер, Бал кешкі асы және Құлықтағылар сияқты суреттерде нақтылық пен адал еңбек көрсетті. Осы туындылардың ең маңыздыларының қатарында Темір доңғалақ зауыты (1872–1875) және Веронадағы базар алаңы бар. Ол Кёнигсбергте I Вильгельмнің таққа отыру рәсімін суретке түсіруге шақырылғанда, ресми сурет салу дәстүріне қарамастан, рәсімнің нақты бейнесін жасады. Мензельдің өмірінде оның суреттерін Отто фон Бисмарк пен I Вильгельм бағалады, ал ол қайтыс болғаннан кейін Адольф Гитлер оларды сайлау плакаттары ретінде пайдаланды. Егер осы тарихи иллюстрациялар ерте импрессионизмнің ерекшеліктерін болжаса, онда 1840 жылдардың ортасында салынған «Француз терезесі» және «Принц Альберт сарайының бағы» сияқты суреттер қазір «он тоғызыншы ғасырдың ортасындағы суреттердің ең еркін байқалатын суреттері» ретінде танымал. Мұндай жанрлық суреттер француз және ағылшын өнерімен байланысын көрсетеді. Ол бастысы керемет суретші болғанымен, өнер тарихшысы Юлиус Майер Грейф оны «прото-импрессионист» суретші деп санады, оның графикалық жұмысы оның суретшілік әлеуетін шектеді. 1866 жылы Аустрия-Пруссия соғысының майдандарында өлген және жарақат алған сарбаздардың жеке суреттері мен акварельдері реализмімен аяусыз, және өнер тарихшысы Мари Урсула Риманн Рейхер оларды «сол кездегі неміс өнерінде бірегей» деп сипаттады.
Көрмелер (іріктеу)
Адольф Мензель 1815–1905 жылдар. "Дас лабиринт дер виркляикет", Ұлттық галерея және Куперштиккабинет (Графика және сурет мұражайы), Берлин мемлекеттік мұражайлары – Пруссия мәдени мұрасы, 7 ақпан – 11 мамыр 1997 жыл.
"Менцель. Қағаздағы суретші", Куперштиккабинет (Графика және сурет мұражайы), Берлин мемлекеттік мұражайлары – Пруссия мәдени мұрасы, 20 қыркүйек 2019 – 19 қаңтар 2020 жыл.
"Menzel. Maler auf Papier", Kupferstichkabinett (Museum of Prints and Drawings), Staatliche Museen zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz, 20 September 2019 – 19 January 2020.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Менцельдің бірнеше маңызды туындылары нацистік кезеңде күшпен немесе қысыммен сатылды. Олардың кейбіреулері XXI ғасырда қайтарылды. 2014 жылы Менцельдің "Тұрған қару-жарақтары" (1886) ("Тұрған зәрлі киімдер" немесе "Қару-жарақ фантазиясы") атты туындысы Венадағы Альбертина мұражайы Терезиенштадт концлагерінде қаза болған Адель Пэхтердің мұрагерлеріне қайтарылды. 2015 жылы "Қызыл блузкадағы әйел" Менцельдің пастелі Эрна Фелиция мен Ханс Лахман Мосс мұрагерлеріне қайтарылды. Оскар Рейнхарт 1934 жылы Мюнхендегі Фриц Натан өнер саудагерінен бұл пастельді сатып алып, 1940 жылы қорға сыйлаған. Тағы басқаларына талаптар қойылды, бірақ қайтарылмады. Сондай-ақ 2015 жылы Голландиялық Лимбах комиссиясы еврей банкирі Жорж Бехренсқа тиесілі болған "Паристегі күн" Менцель суретін қайтару туралы өтінішті қабылдамады. 2017 жылы Германияның мәдениет министрі Моника Груттер Менцельдің "Готикалық шіркеудің ішкі көрінісі" туындысын нацистер еврей болғандықтан қуғынға салған Эльза Коэннің мұрагерлеріне қайтарды. Ол 1938 жылы Гитлердің өнер саудагері Хилдебранд Гурлитке сатылған еді. Бұл туынды оның ұлы Корнелиус Гурлиттің өнер жинағынан табылған. Германияның жоғалған өнер қоры өз веб-сайтында көптеген Менцель туындыларын тізімдейді.
Поп мәдениетінде
Мензель және оның өнерінің көрмесі HBO телесериалының "Алтын ғасыр" екінші маусымының үшінші эпизодында маңызды орын алады.
Таңдалған библиография
Карл Шеффлер, Адольф Мензель: "Адам, туынды". Берлин: Кассир, 1915 жыл. Эльфрид Бок, Адольф Мензель: "Оның графикалық туындыларының тізімі". Берлин: Амслер және Рутардт, 1923 жыл. Вернер Шмидт, Адольф Менцель: "Суреттердің тізімі және түсіндірмелер". Ұлттық галерея, Мемлекеттік мұражайлар, Берлин, 1955 жыл. Ульрих Бишофф, Йенс Кристиан Йенсен, Рихард Хоппе-Сейлер, Вулф Шадендорф, Иоганн Шлик, Юрген Шульце, Адольф Мензель: "Реалист – Тарихшы – Сарай суретшісі". Көрме каталогы. Швейнфурт: Вепперт, 1981 жыл. Гизела Хопп, Экхард Шаар, Вернер Хофман, редакторлар, "Мензель – Байқаушы". Көрме каталогы. Мюнхен: Престел, 1982 жыл. Йост Херманд, Адольф Мензель өзі туралы куәліктерімен және суреттерімен (Rowohlts Monographien, 361-том). Райнбек-бай-Гамбург: Rowohlt, 1986 жыл. Гизольд Ламмель, Адольф Мензель. Фридерициана және Вильгельмиана. Дрезден: Verlag der Kunst, 1987 жыл. Клод Кейш және Мари Урсула Риман Рейхер, редакторлар: "Адольф Мензель 1815–1905: Романтизм мен Импрессионизм арасында". Лондон және Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 1996 жыл. Михаэла Динер, "Көркемдіктің князі қайтыс болды": Адольф фон Менцельдің Императорлық Германиядағы беделі (1905–1910). Регенсбург: Родерер, 1998 жыл. Хубертус Коле, Адольф Менцельдің Фридрих суреттері: 1850 жылдардағы Берлиндегі тарихи сурет салу теориясы және практикасы. Мюнхен және Берлин: Deutscher Kunstverlag, 2001 жыл. Кристина Грумт, Адольф Мензель – өнер мен конвенция арасында, 19 ғасырдағы адрестеу өнеріндегі аллегория. Берлин: Реймер, 2001 жыл. Майкл Фрид, Менцельдің реализмі: 19 ғасырдағы Берлиндегі өнер және бейнелеу. Лондон және Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2002 жыл. Йенс Кристиан Йенсен, Адольф Мензель. Кёльн: DuMont, 2003 жыл. Вернер Буш, Адольф Мензель: "Өмір және туындылары". Мюнхен: Beck, 2004 жыл. Бернхард Мааз, редактор, "Адольф Мензель – радикалды реализм". Мюнхен: Hirmer, 2008 жыл. Вернер Буш, Адольф Мензель: "Шындықты іздеу". Мюнхен: Beck, 2015 жыл. Аня Гребе, Мензель, "Модерн суретшісі". Берлин: Verlag Eisengold, 2015 жыл. Клаудия Цок, "Менцель, Адольф (Адольф Фридрих Эрдман фон)", De Gruyter: Allgemeines Künstlerlexikon: Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker, 89-том. Берлин және Бостон: De Gruyter, 2016, 117–121 беттер.