Кіріспе

Бәсекеге қарсы бизнес тәжірибесі, онда жеткізуші сатып алушының құқықтарын шектейді.

Экономика және құқық саласында эксклюзивті сауда жасау, егер жеткізуші сатып алушыға не сатып алуға, кіммен және қайда сауда жасауға қатысты шектеулер салса туындайды. Бұл көптеген елдерде, соның ішінде АҚШ, Австралия және Еуропада заңға қайшы, егер ол саладағы бәсекелестікті едәуір төмендетсе. Сату орындары жеткізушіге тиесілі болған жағдайда, эксклюзивті сауда вертикальдық интеграцияның нәтижесі болып табылады. Ал сату орындары тәуелсіз болған кезде, эксклюзивті сауда шектеуші сауда практикасы туралы заңға сәйкес (АҚШ-та) заңсыз, бірақ тіркелген және бекітілген жағдайда рұқсат етіледі. Эксклюзивті сауда туралы әдебиеттер көбінесе сатушылар тарапынан жасалған келісімдерге қатысты болғанымен, кейбір эксклюзивті сауда шарттарын сатып алушылар да бекітеді. Эксклюзивті сауда жасау, әсіресе, толыққанды емес бәсекелестік принциптерінде жұмыс істейтін нарыққа кіруге кедергі келтіретін фактор ретінде қарастырылуы мүмкін, яғни монополия немесе олигополия сияқты жағдайларда баға және өнімнің айырмашылығы, сондай-ақ нарықтағы вертикальдық интеграциялардың болуынан туындаған нарықтық күштің теңгерімсіздігі, бұл нарықтағы тиімсіздіктерге әкелуі мүмкін.

Британ саясатында

Британ саясатында "ексклюзивті сауда" 1872 жылғы Сайлау туралы заң арқылы құпия дауыс беру енгізілгенге дейін, дауыс беру құқығы жоқ адамдар дүкен иелері сияқтыларға қысым жасау құралы болды. Егер дүкен иесі халықтың қолдауына ие емес кандидатқа қарсы дауыс берсе, онда ол өз клиенттерінен – қарсы көзқарастағы дауыс бермейтін азаматтардан қолдауын жоғалтатын еді. Бұл практика қазіргі бойкотқа ұқсас болды; ол кейбір округтерде радикалдар үшін тиімді болды, сондықтан олар сайлау құқығын кеңейтуден бұрын құпия дауыс беруді енгізу туралы кез келген ұсынысқа немесе әрекетке күдікпен қарады.

Үшінші жолды мәжбүрлеу

Үшінші тарап арқылы мәжбүрлеу – бұл тауар немесе қызметтерді сатып алушы белгілі бір үшінші тараптан тауар немесе қызметтер алса ғана жеткізілуі, немесе сатып алушы осы талапқа келіспеген жағдайда жеткізуден бас тарту.

Елеулі азайтудың бәсекелестік тесті

Кәсіпорынға зиян келтірілгенін дәлелдеу жеткіліксіз, маңызды деңгейде кеміту тестісі бойынша заң бұзу фактісін растау үшін белгілі бір шарттар орындалуы тиіс. Нарықтағы өнімнің толық көлеміне, сондай-ақ орынбасар өнімге әсер еткен кезде, және қажетті өнімді ұсынбау тұтынушыларға өнімнің қолжетімділігіне маңызды әсер еткен жағдайда, жеткізушінің әрекеттері бәсекелестікті маңызды деңгейде кемітуге алып келеді деген қорытындыға келу үшін келесі факторларды талдау жүргізілуі керек.