Пьер Соннера: Француз саяхатшысы, табиғатты зерттеуші және әкімші
Pierre Sonnerat
Пьер Соннера – французский натуралист, саяхатшы, жазушы. Оның өсімдіктер мен жануарлар түрлерін сипаттаулары, Соңнератия туысы және басқа да аталған түрлерде сақталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз табиғаттанушысы, отар әкімшісі, жазушы және саяхатшы Пьер Соннерат (18 тамыз 1748 – 31 наурыз 1814) – француз табиғаттанушысы, отар әкімшісі, жазушы және саяхатшы. Ол саяхаттары барысында көптеген өсімдіктер мен жануарлар түрлерін сипаттаған және Sonneratia туысымен, сондай-ақ сұр жабайы тауық Gallus sonneratii сияқты басқа да түрлердің атауларында еске алынады.
French naturalist, colonial administrator, writer and explorer
Pierre Sonnerat (18 August 1748 – 31 March 1814) was a French naturalist, colonial administrator, writer and explorer. He described numerous species of plants and animals on his travels and is honoured in the genus Sonneratia and in other specific names such as that of the grey junglefowl Gallus sonneratii.
Өмір және саяхат
Соннерат Лионда дүниеге келді және ботаник Пьер Пуаврдің сіңілі баласы болды (Пьер Соннераттың анасы, Бенуа Пуавр, Пьер Пуаврдың туысы болды), ол Маскарен аралдарындағы француз отаршыл әкімшісі болды. Соннерат өзінің ағасы Пьердің жеке хатшысы болып жұмыс істеді және 1769 мен 1772 жылдар аралығында Оңтүстік-Шығыс Азияға бірнеше саяхат жасады, Филиппин мен Молукк аралдарына барды. Маврикийде 1767 жылы Соннерат табиғатты зерттеуші Філиберт Коммерсонмен танысып, Реюньонға сапар шегіп, қысқа уақыт онымен жұмыс істеді. Содан кейін ол теңіз комиссары болып жұмыс істеді және 1774 жылдан 1781 жылға дейін Янам мен Пондичерриде орналасқан Үндістан мен Қытайға сапар шекті. 1781 жылдан 1785 жылға дейін Францияда болды, онда ол Маргарита Мениссиеге үйленді. 1786 жылы ол Пондичерриге жіберілді. Жақсы Үміт мүйісін айналып, ол Оңтүстік Африканың, Оңтүстік Үндістанның және Шри-Ланканың бір бөлігін зерттеді. 1789 жылы ол Янамға жіберілді, ал 1795 жылы Англия мен Франция соғысқа шыққандықтан, ағылшын әкімшілігі оны қысқа уақытқа тұтқынға алды. 1813 жылы Соннерат Еуропаға оралды, Лондонда Джозеф Банкспен кездесті және 1814 жылы Парижге оралды, онда қайтыс болды.
Sonnerat was born in Lyon and was the nephew of the botanist Pierre Poivre (mother of Pierre Sonnerat, Benoîte Poivre, was a cousine of Pierre Poivre) who was a French colonial administrator in the Mascarenes. Sonnerat became a private secretary to his uncle Pierre and made several voyages to southeast Asia, visiting the Philippines and Moluccas between 1769 and 1772. In Mauritius, Sonnerat met the naturalist Philibert Commerson in 1767 and worked for him briefly, travelling to Reunion. He then worked as a naval commissar and travelled to India and China from 1774 to 1781 with a base in Yanam and Pondicherry. From 1781 to 1785, he was in France where he married Marguerite Ménissier. In 1786, he was posted in Pondicherry. Travelling around the Cape of Good Hope, he examined parts of southern Africa, southern India and Sri Lanka. In 1789, he was posted at Yanam and in 1795, he was briefly held prisoner of war by the English administration as England and France had gone to war. Sonnerat returned to Europe in 1813, meeting Joseph Banks in London and returned to Paris in 1814 where he died.
Табиғат тарихы
Соннерат өзінің саяхаттарында құс және өсімдік үлгілерін жинады. Ол Қытайдың оңтүстігіндегі жеміс ағашы личидің ғылыми сипаттамасын алғаш рет берген. Кейбіреулер Сонераттың көмекші малагасилік гидтің "Индри!" ("қараңдар!" малагаси тілінде) деген шақыруын дұрыс түсінбегенін айтады, ол лемурді көрген екен. Сонерат бұл сөзді "қатемен" жануардың аты деп қабылдап, оны Индри (Indri indri) деп атаған. Бұл мәлімдеме қайта қаралып, Сонераттың шындығында әлі күнге дейін қолданылып жүрген "endrina" деген жергілікті атауды жазғаны анықталды. Жаңа Гвинеяда (Папуа) табылмайтын Dacelo novaeguineae және Pygoscelis papua құстары да Сонераттың қатесінен туындап, дұрыс емес атау алды. Оның кітаптарына "Жаңа Гвинеяға саяхат" (1776) және "Шығыс Үндістан мен Қытайға саяхат, 1774 жылдан 1781 жылға дейін" (1782) кіреді. Ол сипаттаған өсімдіктерге стандартты ботаникалық авторлық аббревиатурасы Sonn. қолданылады. Оның есімі сұр жабайы тауықтың (Gallus sonneratii) түрлік атауында қолданылады. Оның қолжазбалары негізінде Diplomesodon sonnerati деп сипатталған Crocidura (немесе Diplomesodon) туысына жататын бір түрдің жойылып кеткені және Пондичерри маңынан жиналғаны есептеледі.
Sonnerat collected bird and plant specimens on his travels. He was the first person to give a scientific description of the south Chinese fruit tree lychee. It has been claimed that Sonnerat misinterpreted the call of a helpful Malagasy guide who had spotted a lemur and shouted "indri!" ("look!" in Malagasy). Sonnerat supposedly took this by "mistake" to be the animal's name, and it was called the Indri (Indri indri). This claim has been re examined and it would appear that Sonnerat actually recorded a local name endrina which is still in use. The birds Dacelo novaeguineae and Pygoscelis papua, neither of which are found in New Guinea (Papua), were also misnamed due to Sonnerat. His books included Voyage à la Nouvelle Guinée (1776) and Voyage aux Indes orientales et à la Chine, fait depuis 1774 jusqu'à 1781 (1782). The standard botanical author abbreviation Sonn. is applied to plants he described. His name is used in the specific name of the grey junglefowl (Gallus sonneratii). A species of shrew in the genus Crocidura (or Diplomesodon) which has been described based on his manuscripts as Diplomesodon sonnerati is thought to have become extinct and was collected from around Pondicherry.
Өмірбаян
Лай Тио Фэйн, Мадлен (1976). Пьер Соннерат 1748–1814. Оның өмірі мен еңбектері туралы есеп. Автордық басылым. Маврикий.
Ly Tio Fane, Madeleine (1976). Pierre Sonnerat 1748–1814. An account of his life and work. Self published. Mauritius.