Кіріспе
Шотланд ақыны, жазушы және сыншы Том Леонард (22 тамыз 1944 – 21 желтоқсан 2018) – шотланд ақыны, жазушы және сыншы. Ол ең белгілісі Глазго диалектісінде жазылған өлеңдерімен, әсіресе "Алты Глазго өлеңі" және "Сағат алты жаңалықтары" арқылы танылды. Оның туындылары көбінесе тіл, әлеуметтік топ және мәдениет арасындағы байланыс туралы болды.
Tom Leonard (22 August 1944 – 21 December 2018) was a Scottish poet, writer and critic. He was best known for his poems written in Glaswegian dialect, particularly his Six Glasgow Poems and The Six O'Clock News. His work frequently dealt with the relationship between language, class and culture.
Өмірбаян
Леонард 1944 жылы Глазго қаласында дүниеге келген. Оның әкесі 1916 жылы Дублиннен Шотландияға көшіп келген пойыз машинисі болған. Оның анасы да ирланд тегінен, Saltcoats қаласынан шыққан және бұрын Ардеердегі Нобель динамит зауытында жұмыс істеген. Том төрт баланың ең кішісі еді – оның екі ағасы мен бір қарындасы болған. 1967 жылы Глазго университетінде оқуға түсті, бірақ екі жылдан кейін оқуын тоқтатты. 1970-ші жылдары ағылшын және шотланд әдебиеті мамандығын аяқтау үшін қайтадан университетке оралды. Ол Филипп Хобсбаум, Аласдейр Грей, Лиз Лоххед, Джеймс Келман, Аонгас МакНеакил және Джефф Торрингтон сияқты жаңа және ерекше авторлар тобына қосылды, олардың арасында Хобсбаум орталық тұлға болды. Аласдейр Грей және Джеймс Келманмен бірге 2001 жылы Глазго университетінде шығармашылық жазу профессоры болып жұмыс істеді және 2009 жылы зейнетке шықты.
Әдеби сын
Леонард өзінің корпусында әдебиетке ресми білім берудің әсерін қатаң сынға алды. "Майнс пирогтың дәлелі" атты еңбегінде ол мектептер мен университеттердегі әдебиет емтихандары өнерді "иеленуге" тиісті "мүлік" ретінде қарастырады дейді, ал емтихандар студенттердің осы иеленулерінің дәлелін ұсыну арнасы болып табылады. "Поэзия, мектеп, орын" атты еңбегінде ол емтихан әлі сын тұрғысынан бағалауға мүмкіндік бермейтін поэзия дәстүрлерін ығыстыратынын айтады. Бұл – Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болған поэзия дәстүрлері, олар өлеңдерді "бағалы заттардың қоймасы" деп қарамайды, одан оқушы біртіндеп алып, емтиханшыға көрсетуі мүмкін. "Радикалды Ренфрю" кіріспесінде Леонард ресми білім берудің әдебиеттің "канонын" қалыптастыруға тигізген әсерін талқылады, бұл оқытуға жарамсыз деп саналған әдебиеттің көп бөлігін жоққа шығарады. Оның пікірінше, поэзияны оқыту адамдардың санасында "нағыз" өлеңнің ағылшын тілі пәнінің мұғалімі сыныпта қолдануға бекітетін және түсіндіру мен нұсқауды қажет ететін өлең деген түсінікті қалыптастырады. Соның салдарынан, "ең жақсы" өлеңдер – емтиханға алынатын өлеңдер және осы емтихандарды жақсы тапсыра білетіндер поэзияны жақсы түсіне және жаза алады деген көзқарас қалыптасады. Леонард бұл көзқарастың бастауын он тоғызыншы ғасырда мектептерде әдебиеттің "пән" ретінде енгізілуімен байланыстырады. Бұл орталық билік органдары бақылайтын "оқулықтар" канонын құруды қамтиды, бұл канон қажетті әлеуметтік, моральдық және саяси құндылықтарды қамтамасыз етеді. Бұл құндылықтарды қамтымайтын әдебиет, сондай-ақ оқу жоспарындағы басқа "пәнге" жататын туындылар да алынып тасталады. Сондай-ақ, ол Шотландия сол кезде мәдени дағдарыста екен деген сенімді жоққа шығаруға тырысты, бұл сенім Т.С. Элиот сияқтылардың Шотландияда әдеби мәдениет жоқ деген мәлімдемелерімен күшейді. "Радикалды Ренфрю" осы идеяны жоюды көздеді, ал Леонард кіріспесінде шотландтық мәдениеттің бар екенін жоққа шығару арқылы шотланд халқынан "падиша ағылшын тілі немесе "жақсы" шотланд тілімен теңдес диалог құру құқығын" айырғандығын айтады. 1993 жылы ол шотланд жазушысы Джеймс Томсонның өмірбаянына негізделген "Ақылдың орындары" романын жариялады. "Қорқынышты түннің қаласы" атты эпикалық поэмасымен танымал Томсонның өмірі мен шығармаларын Леонард поэзия, алкоголизм және бостандық ойлау туралы зерттеуде бейнелейді. Оның ең саяси тұрғыдан белсенді жұмысы 1995 жылы "Қазіргі уақыттан есептер" атты тағы бір жинағын шығарғанда жарық көрді. Бұл жинақ Леонардтың 1982 жылдан 1994 жылға дейінгі еңбектерін қамтиды, онда саяси сатиралар, коллаждар, эсселер, "дәрменсіздеткіш заттар, әңгімелер және айыптаулар" бар, поэзия мен проза арасындағы айырмашылықтарды зерттеуден бастап, мәдениетті қаржылық немесе саяси пайда үшін бұрмалайтын билік күштеріне шабуылға дейін. 2013 жылдың мамыр айында ол "Нақты мақалалар: таңдалған проза 1973–2012" жинағын жариялады, онда соңғы қырық жылдық эсселер, мақалалар, рецензиялар және күнделік жазбалары жинақталған.
Саяси көзқарастары мен белсенділігі
Әдеби шығармашылығымен қатар Леонард көптеген саяси мәселелерде белсенді түрде пікір білдірді. 1991 жылы ол «Ирак пен Кувейтке жаппай бомбалау, әдетте «Шығанақ соғысы» деп аталады» және «Леонардтың кішкентай катехизисі» деген еңбегін жариялады, онда ол Шығанақ соғысы кезінде Ирак және Кувейттегі британдық және американдық әрекеттерді қатты сынға алды. Леонард Палестинаға қатысты Израиль саясатына жауап ретінде Израильге қарсы мәдени бойкотты қолдады. 2012 жылы Эдинбург халықаралық фестивалінде Израильдің Batsheva би тобының қатысуын сынға алып, Лиз Лоххед, А.Л. Кеннеди және Иан Бэнкс сияқты жазушылармен бірге Глазго Herald газетіне хат жазды. Бұрын ол «тәуелсіз Шотландия Социалистік Республикасын» қолдаған, бірақ 2014 жылғы тәуелсіздік референдумына қарсы болды және SNP-ді, сондай-ақ референдум процесін өзінің журналында сынға алды.
Пікірлер
Кирквуд, Колин (1985), "Жұрттық сөз өнері: Том Леонардтың жеке дауыстары, 1965–1983", Паркер, Джефф (ред.), Cencrastus № 20, 1985 жылғы көктем, 21–24 беттер.