Кіріспе

Жылқы тұқымы

Ацтек – Мексикадан шыққан жылқы тұқымы, ал Америка Құрама Штаттарында «Америкалық Ацтек» деп аталатын қосалқы түрі кездеседі. Бұл жақсы дамыған денелі, кез келген біртүсті түсте болатын жылқылар. Америкалық Ацтектерде Paint түсі де болуы мүмкін. Ацтектер батыс және кейбір ағылшын стильдегі ат спортының көптеген түрлерінде жарысқа қатысады. Мексикалық Ацтектер тізілімі мен Америка Құрама Штаттарының Америкалық Ацтектер тізілімінің талаптары, ата-бабалардың тегі және физикалық тексерулерге қойылатын талаптар сияқты бірнеше маңызды аспектілерде өзгешеленеді. Ацтектер алғаш рет 1972 жылы Мексикада Андалузия, Америка Құрлықтық жылқысы және Мексика Криолосының қанынан шыққан. Содан кейін олар Америка Құрама Штаттарына тарады, онда Америкалық Paint жылқысының қаны қосылды.

Тұқымның ерекшеліктері

Ацтектердің үш негізгі тұқымы – Андалусия (мексикалық тіркелімде Pura Raza Española немесе Lusitano деп анықталады), американдық кварталдық жылқы және мексикалық Криолло немесе әскери Криолло. Олар спорттық қабілеттерін, жақсы мінез-құлқын және белгілі бір физикалық сипаттамаларын біріктіретін тұқым алу үшін таңдалды. Ацтек айғырлары мен қасталандары құйрық сүйегінен бастап шамамен 152-160 см биіктікте болады, ал биелер 147-155 см аралығында тұрады. Идеалды биіктік 157 см шамасында. Екі жыныстың да салмағы әдетте 430-540 кг аралығында болады. Тұқымның бет пішіні түзу немесе дөңгелек, ал мойны сәл иілген. Жалпы алғанда, бұл жақсы дамыған бұлшық еттері бар, кең крупы және кеудесі бар, сондай-ақ ұзын, көлбеу иықтары бар жылқылар. Американдық Ацтектер тізілімі бір түсті емес пинто түсіне де рұқсат береді.

Тіркеу

Мексикалық тіркелімнің тұқымдық стандартына сәйкес, ацтек жылқыларының тегіндегі 75 пайызынан астамы негізгі тұқымдардың (Андалусиялық, Квартерлік жылқы және Мексикалық Криолло) кез келгенінен болуы мүмкін емес; Криолло қаны 50%-дан аспауы керек және тек Мексикада тіркелмеген аналық жылқылардан ғана болуы тиіс. Жылқылар ата-аналық тегіне қарай А-дан F-ға дейінгі әріптермен белгіленетін алты тіркеу санатының біріне жіктеледі. Әртүрлі санаттар арасындағы белгілі бір шағылысулар ғана рұқсат етіледі. Мексикада ацтек жылқылары Мексиканың Ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, ауылдық даму, балық шаруашылығы және тамақтандыру министрлігі (SAGARPA) белгілеген қатаң фенотиптік стандартқа сәйкес болуы керек, ол "туғандық куәлік" алу үшін жеті айлық тайыншаларды тексеруді талап етеді; егер тайынша тұқымдық стандарттарға сәйкес келмесе, тіркеуден бас тартылуы мүмкін, тіпті екі ата-анасы да асыл тұқымды ацтектер болып тіркелген болса да. Толық тіркеу және асыл тұқымды мал өсіруге рұқсат беру үшін үш жасқа толғаннан кейін екінші, егжей-тегжейлі тексеруден өту қажет, және стандарттың талаптарына толыққанды сәйкес келетін жылқылар ғана тіркеледі. Американдық ацтек тізілімінде американдық бояулы жылқы (APHA) тұқымдас жылқыларға да рұқсат беріледі. Дегенмен, төрт буын ішінде тұқымдық тегінде таза қанның 25 пайызынан астамы бар жылқыларды (көптеген бояулы және квартерлік жылқыларда жиі кездесетін) тіркеуге болмайды.

Тарих

Ацтектер алғаш рет 1972 жылы Мексиканың дәстүрлі атшылары – шарролар үшін шайқастырылды. Ацтектер тарихының басында селекционерлер қажетті сипаттамаларға сай келетін жылқыларды өсіру үшін бірыңғай асылдандыру бағдарламасының қажеттілігін түсінді. Тескоко көлінде Ацтектер жылқысын зерттеу орталығы құрылды, және селекционерлермен бірлесіп бүгінгі тұқымның фенотипі жасалды. Бірінші ресми Ацтек – Касарехо есімді айғыр, ол Окультадо есімді Андалузия айғыры мен Американа есімді Квотер Хорс биесінің араласуынан туған. Ол 1972 жылы "Caballar Domecq" көбейту орталығында дүниеге келді. Associacion Mexicana de Criadores de Caballos de Raza Azteca, яки Ацтек жылқысының мексикалық селекционерлер қауымдастығы – тұқымның алғашқы тіркелімі және әлі күнге дейін халықаралық тіркелімді жүргізеді. Халықаралық Ацтектер жылқы қауымдастығы және оның аймақтық филиалдары 1992 жылы құрылды. Техас ауыл шаруашылығы департаментінің мәліметінше, 2005 жылы мексикалық қауымдастық 10 000-нан 15 000-ға дейін жылқы тіркеген. Мексикалық тіркелім жылына шамамен 1000 жылқыны қосады. Бұл тіркелімнің тіркеу және асылдандыру ережелері сәл өзгеше, және Мексика үкіметі Ацтектер жылқысын тіркеуге оны бекітпейді. Америкалық тіркелім, қазір Америкалық Ацтектер жылқы халықаралық қауымдастығы деп аталады, егер олардың толыққанды тұқымдық көрсеткіші 25 пайыздан кем болса, американдық Paint жылқысын пайдалануға рұқсат береді. Алайда, АҚШ тіркелімінде Криолло қандары жоқ. Мексикалық тіркелім тек Квотер Хорс, Андалузия және Криолло жылқысының қанын Ацтектерге рұқсат етеді.

Қолданылуы

Ацтектер құрамына кіретін тұқымдардың арқасында олар ептіліктерімен танымал. Оларды батыс стильіндегі ат спорты жарыстарында – реининг, кауіптен қорғау, командалық қаламсалма және арқан тастау сияқты, сондай-ақ ағылшын стильіндегі ат спорты жарыстарында – дрессаж және басқа да жарыстарда, мысалы, поло мен бұқа күресінде көруге болады. Олар демалыспен атпен жүру үшін де қолданылады.