«Туған құқық» – Майк Ресниктің 1982 жылғы ғылыми-фантастикалық романы. Адамзаттың галактиканы жаулау тарихы, саяси эволюциясы мен түрлі нәсілдермен қарым-қатынасы жайлы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
жеан Герш құрастырған мақалалар жинағы
the nonfiction collection of quotations compiled by Jeanne Hersch
Майк Резниктің 1982 жылғы романы
1982 novel by Mike Resnick
«Туған құқық: Адам кітабы» – Майк Резник жазған ғылыми фантастикалық роман (немесе виньеткалар сериясы сияқты). Ол адамзаттың галактиканы жаулап алуының ойдан шығарылған тарихын баяндайды, бұл автордың басқа да романдары үшін орта ретінде қызмет етеді.
Birthright: The Book of Man is a science fiction novel (or a novel like series of vignettes) written by Mike Resnick, published in 1982. It describes the fictional history of humanity's conquest of the galaxy that serves as environment for a number of the author's other novels.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Туған жердің тарихы шамамен 17 мың жылға созылады, Жерден кеңістікке таралудың өте ерте кезеңінен басталып, соңғы адамның өлімімен аяқталады. Осы аралықта ол мыңдаған саналы шетелдік түрлер мекендейтін бүкіл галактиканы баяу, бірақ (кейбір кері кетулерге қарамастан) тұрақты түрде жаулап алуды көрсетеді. Оларға қарсы экономикалық қысым, дипломатиялық шеберлік немесе қарапайым әскери күш сияқты кез келген құрал қолданылады, олар басып алынып, құлатылады. Барлық тараулар адамзаттың шетелдіктерге қатысты қарым-қатынасын сипаттамайды; кейбіреулері демократиядан монархияға қарай дамитын, өсіп келе жатқан адамзат империясының "ішкі" саясатын қамтиды. Бірақ ең басты тақырып – адамзатқа барлық қарсылықты жеңіп, бүкіл галактиканы бағындыруға мүмкіндік беретін сол құпия қасиеттің іздеуі. Бұл ешқашан нақты анықталмаған, бірақ галактикалар арасындағы кеңістіктің өтілмей қалуы осы қасиеттің ең айқын көрінісі болып табылады. Содан кейін, жаулап алуға орын қалмағаннан кейін, жалғыз қалған жол – құлдырау: ішкі күрестер мен шетелдіктерге деген терең наразылық адам күшінің төмендеуіне әкеледі, бұл көтерілуге қарағанда ұзаққа созылады, бірақ одан әлдеқайда аз сипатталады. Адамдар толық билікке қол жеткізе алғанмен, оны сақтап қала алмады. Бір тарауда ерекше ирониямен "әдеби жанрдың – көркем әдебиет" адамзаттың ерекшелігі екені, ешбір шетелдік түрге тән емес екені айтылады.
Birthright spans a timeline of nearly 17 millennia, beginning at a very early stage of expansion from Earth and ending with the death of the last humans. In between, it chronicles a slow but (despite some set backs) steady conquest of the entire galaxy inhabited by thousands of sentient alien races, which are overpowered and oppressed using whatever tool it takes: economic pressure, diplomatic finesse, or simple military power. Not all chapters deal with humanity's treatment of aliens; some also cover the "internal" politics that result in a development of the growing human empire from a democracy to a monarchy. But the biggest theme is undeniably the search for the elusive quality that allows humanity to overcome all opposition and manage the unique feat of conquering the entire galaxy. It is never clearly defined but manifests perhaps most succinctly when it also results in the failure of an attempt to cross the void between galaxies. Then, after there is no more room for conquest, the only way left is down: internal struggles as well as deep seated resentment of aliens result in a decline of human power that takes nearly as long as the rise, but is described far less extensively. Somehow, despite whatever enabled humans to achieve total power, they were unable to keep it. Displaying a particular brand of irony, one of the chapters reveals the "literary genre of fiction" as another of humanity's peculiarities, not shared by any alien race.
Нысан
Кітап 26 тараудан тұрады, олардың әрқайсысы жеке дастанды құрайды, ал тараулардың ешқайсысы ортақ кейіпкерлерге ие емес. Көріп тұрғаннан, бұл қысқа әңгімелер жинағындай көрінеді, бірақ жеке дастандардың мақсаты үлкен картинаны жасау екені анық. Бұл әсерді оқиғалардың жалпы уақыт жолындағы маңызды оқиғалар бойынша тікелей орналасуы одан әрі күшейтеді. Әр тараудың атауы адамдар тобының немесе кәсібінің атын көрсетеді, олардың үлесі осы тарауда баяндалған оқиғаға арналған, мысалы, "Картографтар", "Суретшілер", "Құдай қызметкерлері". Бұдан өзге, көптеген тараулар екі тарих оқулығынан (біреуін адамдар, екіншісін шетелдіктер жазған) алынған үзінділермен басталады, олар тарауда сипатталған оқиғаларға сәйкес келеді. Оқырман тараулардан алатын "бірінші қол" ақпаратпен салыстырғанда, екі дереккөз де оқиғаларды түсіндіруде айқын бейімділік танытады және көбінесе бір-бірімен қайшы келеді.
The book is structured into 26 chapters, each of which forms a complete story, with no characters shared between chapters. At first glance, this looks like a collection of short stories, but the individual stories clearly exist only to form a bigger picture. This impression is reinforced by the linear placement of the stories at key events in the overall timeline. Each chapter bears the name of a human group or profession on whose contribution to the overall storyline the chapter is focused, such as "The Cartographers", "The Artists", "The Priests". Furthermore, most of the chapters are prefaced by excerpts from two history textbooks (one written by a human, one by aliens) corresponding to the events described in the chapter. Compared with the "first hand" information the reader gains in the chapters, both sources show a substantial bias in their interpretation of the events while often being in direct contradiction.
Шығарманың басқа шығармалармен байланысы
Кітаптың баяндауы Ресниктің басқа да көркем шығармаларының, соның ішінде "Айғыр", "Жайлы дизайнның кереметі" және "Сантьяго" романдары үшін негіз болған тарихи аясты сипаттайды. Оқиға Ресниктің Африкаға деген жеке қызығушылығынан туындайды. Адамзаттың мінез-құлқы мен мотивациясы 16-19 ғасырлардағы еуропалық отаршылдық пен империализмнің тікелей жалғасы: басқа мәдениеттерді аяусыз пайдалану және үстемдік ету, нәсілдік басымдық идеологиясымен ақталады. "Туған құқық" осы мінез-құлықтың адамның негізгі қасиеті болуы мүмкін деген болжамға негізделген, бұл қасиет басқа планеталық өркениетерге қатысты да дәл осылай көрінеді. Кітаптың соңғы бөлігі, көрінетіндей, жеңілмейтін империялар құлап, жоғалып кететінінің – көбінесе өте жылдам болатын – сөзсіз заңдылығына негізделген. Тарих осыған көптеген мысалдар келтіреді, соның ішінде Ежелгі Рим, Моңғол және Британ империялары, сондай-ақ Александр Македонскийдің иеліктері. "Туған құқық" адамзатты қауіпті, зұлым жандар ретінде көрсетіп, адамзатқа қатер төндіретін ғарышкерлер туралы ғылыми фантастика стереотипіне де қарсы тұрады, мысалы, "Starship Troopers", "Predator" және "Alien" фильмдерінде және тағы да басқаларда. "Туған құқық" кітабында адамзат – галактикалық жаратылыстардың арасындағы ең зұлым және қауіптісі. Бұл сирек кездесетін тақырып Алан Дин Фостердің "Мұндай достармен" атты әңгімесінде де, "Кінәлілер" трилогиясында да кездеседі.
The book's narrative describes a historical framework which serves as a setting for a number of Resnick's other works of fiction, including the novels Ivory, A Miracle of Rare Design, and Santiago. The story is inspired by Resnick's personal interest in Africa. Humanity's behavior and motivation is a direct continuation of 16th to 19th century European colonialism and imperialism: ruthless exploitation and domination of other cultures, justified by an ideology of racial superiority. "Birthright" is based on the speculation that this behavior could be a fundamental trait of humans, which would be exhibited in just the same way towards extraterrestrial aliens. The later part is apparently based on the rather less speculative notion that seemingly invincible empires can and invariably do crumble and disappear, often quite quickly. History provides numerous examples, including Ancient Rome, the Mongol and British Empires and the domain of Alexander the Great. "Birthright" can also be seen as the antithesis of the science fictional stereotype of vicious, dangerous aliens who threaten humanity, as seen e. g. in Starship Troopers, the Predator and Alien movies, and many others. In Birthright, it is humanity itself that is the most vicious and dangerous of galactic races. This much less common theme is also found in the short story With Friends Like These as well as The Damned trilogy by Alan Dean Foster.