Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шехтер хаты, сондай-ақ Гениза хаты немесе Кембридж құжаты деп аталады, ол 1912 жылы Соломон Шехтер Каир Генизасында тапқан. Бұл 940 жылдардың басындағы Византия империясы, Хазар қағанаты және Киев Русіне қатысты соғыстарды, соның ішінде бірнеше мәселелерді талқылайтын авторсыз хазар хаты. Ғалымдар оның нақтылығы туралы пікірталас жүргізіп келеді.
The Schechter Letter, also called the Genizah Letter or Cambridge Document, was discovered in the Cairo Geniza by Solomon Schechter in 1912. It is an anonymous Khazar letter discussing several matters including the wars of the early 940s, involving the Byzantine Empire, the Khazar Khaganate, and Kievan Rus'. Scholars have debated its authenticity.
Хат
Шектер хаты белгісіз хазар авторының белгісіз еврей мәртебелі тұлғасына жолданған хабарлама ретінде түсіндіріледі. Кейбір зерттеушілер Шектер хатының хазар патшасы Иосифпен алғашқы, сәтсіз хат алмасуынан кейін Константинопольдік хазардың Хасдай ибн Шапрутқа жолданғанын айтады (Хазар хаттарына қараңыз). Дегенмен, соңғы тарихнама есімдердің еврей мистикалық дәстүрлерін еске түсіретінін және оның мазмұнын растайтын тарихи деректердің жоқтығын көрсетіп, оны Израильдің жоғалған тайпалары туралы фантастикалық әңгімелер дәстүріне жатқызады. Хат 1898 жылы Шектердің Кембридж университетіне сыйлаған Гениза жинағына қосылған. Оның көп бөлігі оқылмайды, тек екі мәтіндік бөлік сақталған. Бұл хаттың, хабарламаның немесе аңыздың нақты мәнін анықтауды қиын жасайды.
The Schechter Letter has been interpreted as a communique from an unnamed Khazar author to an unidentified Jewish dignitary. Some believe that the Schechter Letter was addressed to Hasdai ibn Shaprut by a Constantinopolitan Khazar after his first, unsuccessful attempt to correspond with the Khazar king Joseph (see Khazar Correspondence). However recent historiography has noted the names echoing Jewish mystical traditions and lack of any corroborating historical sources to its account may place it in a tradition of fantastical writing about the lost tribes of Israel. The Letter was included in the Genizah Collection donated by Schechter to Cambridge University in 1898. Most of the folio is unreadable and only two surviving blocs of text exist. This makes identifying the precise nature of the letter, communique or legend unclear.
Қайта құру мәтіні
Шектер хаттарында хазарлардың дінге өтуі туралы Хазар хаттары мен Кузариден өзгеше баяндама бар. Шектер хатындағы мәліметтерге сәйкес, Персия мен Армениядан яһудилер қудалаудан қашып Хазарияға көшіп келген, онда олар көшпелі хазарлармен араласып, көбінесе толығымен сіңіп кеткен. Кейін күшті әскербасы пайда болды (Шектер хатында оның аты Сабриел деп берілген), ол хазарлардың билеушісі болуға қол жеткізді. Сабриел ертедегі яһуди қоныс аударушыларының алыс туысы болған, ал оның әйелі Серах оны иудаизмді қабылдауға икпал етті, соның салдарынан халық оның соңынан ерді. Хаттағы одан кейінгі мәліметтердің көп бөлігі, бірнеше фрагменттен басқа, жоғалып кеткен. Хазар мемлекеті туралы бұл мәліметтер сол дәуірдегі мұсылман, яһуди және Византиялық дереккөздердегі көші-қон соғыстары туралы ешбір мәліметке сәйкес келмейді. Бұған қоса, ол хазарлардың иудаизмді қабылдауы және билеуші топтың атаулары туралы басқа да барлық мәліметтерден күрт өзгешеленеді. Аталған тұлғалардың аттары – Сабриелдің еврей мистикалық дәстүріндегі періште есімі, Серахтың Киелі кітаптағы кейіпкер болуы және оның Симеон тайпасынан таратылғандығы туралы айтылуы (оның құлауы Киелі кітапта баяндалған), мәтіннің сенімді емес екенін және ізгі ниеттер мен мистикалық жазулардың бай еврей дәстүріне күшті ықпал еткенін көрсетеді.
The Schechter Letter contains an account of the Khazar conversion that differs from that of the Khazar Correspondence and the Kuzari. In the Schechter Letter account, Jews from Persia and Armenia migrated to Khazaria to flee persecution, where they mingled with the nomadic Khazars, eventually assimilating almost totally. Then a strong war leader arose (in the Schechter Letter, he is named Sabriel), who succeeded in having himself named ruler of the Khazars. Sabriel happened to be remotely descended from the early Jewish settlers, and his wife Serakh convinced him to adopt Judaism, in which his people followed him. What follows in the Letter is largely lost except for a few fragments. The account of the Khazar kingdom matches up with no Muslim, Jewish or Byzantine source from the period regarding wars of migration. It also differs radically from every other alleged source on the Khazar conversion to Judaism and in its naming of the ruling class. The names of the figures involved, Sabriel being the name of an angel in the Jewish mystical tradition, Serah being a biblical figure and the claim of descent from the tribe of Simeon whose demise is chronicled in the bible, strongly indicate the text is an unreliable source and heavily influenced in a rich Jewish tradition of wish fulfilment and mystical writing about the ten lost tribes of Israel.
HLGW және Romanus
Хаттың сақталған келесі маңызды бөлімі авторға жақында болған оқиғаны баяндайды – Византия императоры Роман I Лекапенның ықпалымен Русь князі (княз) Олегтің Хазарияға шабуылы. Яһудилерді қуғынға түсірген Роман, оның саясатына Хазарлардың қарсы шараларына тойтарыс беруді көздеген болуы мүмкін. Хатта айтылғандай, ХЛГВ Таман аймағында Хазар генералы Песахтан жеңіліс тапты. Хазарлардың өлім жазасымен қарсыласатын ХЛГВ Константинопольге шабуыл жасасуға келісті (әсіресе, мұндай шабуыл 941 жылы болған), онда ол талқан жеңіліске ұшырап, Персияға қашып, сонда қайтыс болды. Егер Олег шын мәнінде Хельги (HLGW) болса және осы соғыстарға қатысқан болса, Гениза хаты Бірінші жылнамамен қайшы келеді, себебі Бірінші жылнама Олегтің 912 жылы қайтыс болғанын, ал Новгородтың бірінші жылнамасы 922 жылы қайтыс болғанын көрсетеді.
The next substantial section of the Letter to survive tells of a recent (to the author) event an invasion of Khazaria by HLGW (most probably Oleg), prince (knyaz) of Rus, instigated by the Byzantine Emperor Romanus I Lecapenus. Romanus, a persecutor of the Jews, may have been seeking to counter Khazar retaliation for his policies. According to the Letter, HLGW was defeated by the Khazar general Pesakh in the Taman region. Faced with execution by the Khazars, HLGW agreed to attack Constantinople (indeed, such an attack took place in 941), where he was defeated and fled to Persia, where he died. If Oleg is indeed Helgi (HLGW) and participated in these wars, the Genizah Letter is at odds with the Primary Chronicle, claims Oleg died in 912, while the Novgorod First Chronicle claims he died in 922.
Мәтіннің мән-маңызы
Егер бұл хатты жоғалған тайпалар туралы аңыз ретінде емес, сөзбе-сөз түсіндірсек, ол хазарлар туралы қалыптасқан көзқарасқа қарсы келеді. Біріншіден, оның дінге өту туралы нұсқасы автордың хазар замандастарының бір бөлегінің иудей тегінен шыққандығын көрсетеді. Бұл мәліметтің дұрыстығына қарамастан, хазарлар өздерін әлемдік еврей қауымының толыққанды мүшелері деп санағандықтарын көрсетеді. Хатта хазарлардың иудаизмді қабылдағаннан кейінгі алғашқы кезеңдерде аланилердің бір бөлегі де иудаизмді ұстанған, тіпті Алания Хазарияны жауларынан құтқаруға көмектескен (52–53 жолдар). Бұл Бенжамин Туделаның Аланиядағы иудаизм туралы айтқан сөздерін растайтын жалғыз дерек. Сонымен қатар, егер мәтіндегі HLGW Олегке (Хелги) сілтеме жасаса және ол осы соғыстарға қатысқан болса, онда Гениза хаты Негізгі жылнамадағы Олегтің 912 жылы қайтыс болғаны туралы мәлімдемеге қайшы келеді, ал Новгородтың бірінші жылнамасы оның 922 жылы өлгенін айтады. Негізгі жылнамадағы Игорь Киевтің 912 жылдан 944 жылға дейін билік құрғаны туралы айтылғаннан өзгеше, Константин Цукерман (1995) Игорьдің тек 941 жылдың жазынан 945 жылдың қысына дейін билік еткенін тұжырымдайды. Бұрын көптеген ғалымдар Шектер хатының мәліметтерін ескермеген. Цукерман Шектер хатының мәліметтері басқа да көптеген орыс деректерімен сәйкес келетінін және бұл Олег пен Игорьға адал топтар арасындағы ерте орыс мемлекетіндегі күресті көрсететінін, нәтижесінде Олегтің жеңіліске ұшырағанын көрсетеді. Цукерман орыстардың ертедегі тарихын осы деректерді ескере отырып қайта қарастыру қажет деп болжады. Цукерман мен осы деректерді талдаған басқалардың пікірінше, хазарлар Киевті 10 ғасырдың басына дейін жоғалтпаған (дәстүрлі түрде айтылатын 882 жыл емес), Игорь Руриктың ұлы емес, одан алыс туыс болған, ал Олег Рурикпен бірден із суы жоқ, олардың арасында аңызға айналған варяг билеушісі мен оның тарихи мұрагерлері арасында жоғалған бір буын болған.
If taken literally and not as a legend of lost tribes, the letter challenges the conventional narrative of the Khazars. First, its version of the conversion posits a partially Judean descent for Khazar contemporaries of the author. Whether or not this is an accurate account, it indicates that the Khazars saw themselves as fully integrated members of world Jewry. The letter states that in the early days after Khazars' conversion to Judaism, some Alanians already practised Judaism, to a degree that Alania came to save Khazaria from its enemies (lines 52–53). This is the only evidence corroborating the record of Benjamin of Tudela about Judaism in Alania. In addition, if HLGW in the text refers to Oleg (Helgi), and he participated in these wars, the Genizah Letter would be at odds with the Primary Chronicle, which claims Oleg died in 912, while the Novgorod First Chronicle claims he died in 922. Instead of his successor Igor of Kiev reigning from 912 until his murder in 944, as the Primary Chronicle claims, Constantine Zuckerman (1995) concluded that Igor only reigned from the summer of 941 to the winter of 945. In the years prior, many scholars had disregarded the Schechter Letter account; Zuckerman has suggested that the Schechter Letter's account is in harmony with various other Rus' sources, and it suggests a struggle within the early Rus polity between factions loyal to Oleg and to Igor, a struggle that Oleg ultimately lost. Zuckerman posited that the early chronology of the Rus' had to be re determined in light of these sources. Among the beliefs of Zuckerman and others who have analyzed these sources are that the Khazars did not lose Kiev until the early 10th century (rather than 882, the traditional date), that Igor was not Rurik's son but rather a more distant descendant, and that Oleg did not immediately follow Rurik, but rather that there is a lost generation between the legendary Varangian lord and his documented successors.