Кіріспе
Оңшыл индуистік ұлтшылдықтың түрі Хиндутва () – индуистік ұлтшылдықтың мәдени негіздемесін және Үндістанда индуистік гегемония орнату туралы сенімді қамтитын саяси идеология. Оны Раштрия Сваямсевак Сангх (РСС), Вишва Хинду Паршихад (ВХП), Бхаратия Джаната Партиясы (БЖП) және басқа да ұйымдар, жинталғанда Сангх Паривар деп аталатын ұйымдар қолданады. Еуропалық фашизмнен шабыт алған Хиндутва қозғалысы оңшыл экстремизмнің бір түрі ретінде сипатталды және «классикалық мағынада фашистік» деп танылды, бірыңғай көпшілік және мәдени гегемония тұжырымдамасын ұстанады. Кейбір зерттеушілер Хиндутваны сепаратистік идеология деп қарастырады. Ал кейбір сарапшылар Хиндутваны фашизммен теңестіруге қарсы шығып, оны консерватизмнің немесе этноұлтшылдықтың радикалды түрі деп санайды. OED деректеріне сәйкес, оның этимологиясы мынадай: «қазіргі санскрит тіліндегі hindutva (индус қасиеттері, индус үлгісі) сөзі hindu (хинди hindū: индус деген мағынасында) + классикалық санскрит tva, абстрактілі есімдерді жасауға арналған жұрнақ, hindupan сөзінен алынған, дәл сол мағынада». Merriam Webster энциклопедиясы бойынша, Хиндутва – «үнділік мәдени, ұлттық және діни үлгі». Concise Oxford Dictionary of Politics and International Relations сөздігінде былай делінген: «Хиндутва, «индустық» деп аударылатын сөз, индуист ұлтшылдарының идеологиясын білдіреді, ол Үндістан субконтинентінің ортақ мәдениетін баса назарлайды. Қазіргі саясаткерлер Хиндутваның нәсілдік және мұсылмандарға қарсы аспектілерін азайтуға тырысып, үнділік үлгінің кіріктірушілігін күшейтуге баса назар аударады, бірақ бұл терминнің фашистік мәнділігі бар». Оңтүстік Азияның саяси және экономикалық сөздігінде айтылғандай, «Хиндутва тұжырымдамасының басты мақсаты – «индус бірлігін» (Hindu Sanghatan) қолдау үшін ұжымдық сәйкестікті құру және индуизмнің тым тар анықтамасынан аулақ болу болды, бұл буддистерді, сикхтерді және джайндарды индуист қауымынан шеттетуге әкелді. Кейін индуист ұлтшылдары бұл тұжырымды индуист емес адамдарды қамту арқылы әлеуметтік базасын кеңейту және саяси жұмылдыру үшін стратегияға айналдырды». Encyclopædia Britannica энциклопедиясының Винаяк Дамодар Саваркар туралы мақаласына сәйкес, Hinduism энциклопедиясы Хиндутваны идеологиясының классикалық тұжырымында «индус нәсілінің мәдениеті» деп анықтайды, онда индуизм – тек бір элемент, ал «инду дхарма – индустар, сикхтер және буддистер ұстанатын дін». Мақалада сондай-ақ «Хиндутва жақтастары ұлттық үлгіні индустардың діни және мәдени мұрасымен байланыстыруға тырысты. Осы мақсатқа жету үшін «сыртқы» діндерді қабылдаған деп саналатын адамдарды «қайтаруға» тырысу, индустармен байланыстылықты нығайтуға бағытталған әлеуметтік, мәдени және қайырымдылық шараларды жүргізу және Бхаратия Джаната Партиясы (БЖП) сияқты мойындалған саяси партиялар арқылы тікелей саяси әрекеттер жасау сияқты шаралар қабылданды».
Hindutva ( ) is a political ideology encompassing the cultural justification of Hindu nationalism and the belief in establishing Hindu hegemony within India. It is used by the Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS), the Vishva Hindu Parishad (VHP), the Bharatiya Janata Party (BJP) and other organisations, collectively called the Sangh Parivar. Inspired by European fascism, the Hindutva movement has been described as a variant of right wing extremism, and as "almost fascist in the classical sense", adhering to a concept of homogenised majority and cultural hegemony. Some have also described Hindutva as a separatist ideology. Some analysts dispute the identification of Hindutva with fascism, and suggest Hindutva is an extreme form of conservatism or ethno nationalism. Its etymology, according to the OED, is: "from modern Sanskrit hindutva (Hindu qualities, Hindu identity) from hindu (from Hindi hindū : see Hindu n.) + classical Sanskrit tva , suffix forming abstract nouns, after Hindi hindupan, in the same sense." According to Merriam Webster's Encyclopedia of World Religions, Hindutva is a concept of "Indian cultural, national, and religious identity". According to the Concise Oxford Dictionary of Politics and International Relations, "Hindutva, translated as 'Hinduness,' refers to the ideology of Hindu nationalists, stressing the common culture of the inhabitants of the Indian subcontinent. Modern politicians have attempted to play down the racial and anti Muslim aspects of Hindutva, stressing the inclusiveness of the Indian identity; but the term has Fascist undertones." According to A Political and Economic Dictionary of South Asia, "One of the main purposes behind the concept of Hindutva was to construct a collective identity to support the cause of 'Hindu unity' (Hindu Sanghatan) and to avoid too narrow a definition of Hinduism, which had the consequence of excluding Buddhists, Sikhs and Jains from the Hindu community. Later, Hindu nationalist ideologues transformed the concept into a strategy to include non Hindus, in order to widen their social base, and for political mobilization. According to Encyclopædia Britannica article on Vinayak Damodar Savarkar, a Hindu and Indian nationalist, According to the Encyclopedia of Hinduism, Hindutva as defined in the classic statement of its ideology, is the "culture of the Hindu race" where Hinduism is but an element and "Hindu dharma is a religion practiced by Hindus as well as Sikhs and Buddhists". The article further states, "proponents of Hindutva have sought to promote the identification of national identity with the religious and broader cultural heritage of Hindus. Measures taken to achieve this end have included attempts to 'reclaim' individuals judged to have taken up 'alien' religions, the pursuit of social, cultural and philanthropic activities designed to strengthen awareness of Hindu belonging, and direct political action through various organisations, including recognized political parties such as the Bharatiya Janata Party (BJP)."
Саваркар
Саваркар үшін «Хиндутва: кім индус?», «Хиндутва» термині барлық үнділіктерді қамтиды. Саваркардың анықтамасында индуизмнің үш негізгі құралы – ортақ ұлт (раштра), ортақ тектік топ (джати) және ортақ мәдениет немесе өркениет (санскрити). Саваркар «һинд» және «синд» сөздерін бір-біріне ауыстырып қолданды. Шарманың сөзіне сүйенсек, бұл терминдер оның хиндутвасының географиялық, мәдени және этникалық тұжырымдамаларының негізін құрады, ал «дін оның тұтастығында көзге түспеді». Оңтүстік Азияны зерттейтін саясаттанушы Кристоф Джафрелоттың айтуынша, Саваркар өзін атеист деп жариялағанда «индустарды анықтауда діннің маңыздылығын азайтады» және оның орнына ортақ мәдениет пен географияға ие этникалық топқа баса назар аударады. Джафрелоттың сөзіне қарағанда, Саваркар үшін индус – «бірінші кезекте және ең бастысы, Гималай және Үнді мұхиты арасындағы Инд өзенінен тыс жерде тұратын адам». Бхатт хиндутваны «адамзат тіліне белгілі ең толық және қызықты синтетикалық ұғымдардың бірі» деп сипаттайды және «Хиндутва – бұл сөз емес, тарих; кейде индуизм сияқты туысқан терминмен шатастырылып, қате түсінілетін халқымыздың рухани немесе діни тарихы ғана емес, толыққанды тарих». Саваркардың хиндутва туралы түсінігі оның индуисттік ұлтшылдығының негізін қалады. Сот Радхакришнаның индуизмнің күрделі екендігі және «теист пен атеист, күмәнданушы мен агностик, егер олар индуизмнің мәдениет және өмір салтын қабылдаса, барлығы индус бола алады» деген пікірін қабылдады. 1966 жылғы шешім кейінгі істерде хиндутва терминінің түсіндірілуіне әсер етті, әсіресе 1990 жылдардағы Жоғарғы соттың жеті шешімі, қазір «Хиндутва үкімдері» деп аталады. Үндістандық заңгер және Жоғарғы сот адвокаттар қауымдастығының бұрынғы президенті Рам Джетмаланидің сөзіне сәйкес, 1995 жылы Үндістанның Жоғарғы соты «әдетте, хиндутва – өмір салты немесе ой-сезім күйі ретінде түсініледі және оны діни индуизмнің фундаментализмімен теңестіруге немесе түсінуге болмайды. Хиндутва немесе индуизм сөздерін қолданудың өзі басқа діндерді ұстанатын адамдарға деген жауашылықты білдіреді деген тұжырым – бұл заңдық қателік және жаңылыс. Бұл сөздер секуляризмді насихаттау немесе үнді халқының өмір салтын және мәдениетін немесе саяси партияның саясатын кемсітушілік немесе төзбеушілік деп сынау үшін сөйлеген сөздерде қолданылуы мүмкін». Джетмаланидің сөзіне қарағанда, Жоғарғы сот терминнің «нағыз мағынасын» дұрыс түсіндірді және «Хиндутва – кез келген ұйымдасқан дінге қарсылық білдірмейді, сондай-ақ ол бір діннің екіншісінен жоғары екенін жарияламайды». Оның пікірінше, «халықтық үгіт машинасы «Хиндутваны» қоғамдық сөз ретінде таратуы өкінішті, бұл пікірлер саясаткерлер, БАҚ, азаматтық қоғам және зиялылар сияқты пікір көшбасшыларының санасында және тілінде қалыптасқан».
Идеология
Хиндутва сөзін 1890 жылдардың аяғында Чандранат Басу қолданған. Басудың бұл сөзді қолдану мақсаты – Винаяк Дамодар Саваркардың саяси идеологиясын қалыптастыруға қарсы, дәстүрлі индуистік мәдени көзқарасты бейнелеу болды. Саваркар, оңшыл ұлтшыл және Үндістанның тәуелсіздік күрескері, 1922 жылы «Хиндутва: Хинду кім?» атты кітап жазды. Қазіргі кездегі Хиндутваның мағынасы мен қолданылуы негізінен Саваркардың идеяларына, сондай-ақ 1980 жылдардан бергі Үндістандағы ұлтшылдық пен жаппай саяси қозғалыстарға байланысты. Саваркар заманынан бастап «хиндүлік үлгі» және оған байланысты Хиндутва идеологиясы, «шығыстанушылық құрылымдар» арқылы үнді діндерінің, мәдениеті мен мұрасының әлсіздігін көрсету арқасында қалыптасты. Оның ұлттық жауабында Хиндутва «негізінен этникалық қауымдастық» ретінде қарастырылды, – дейді Джафрелот, содан кейін мәдени ұлтшылдық ретінде ұсынылды, онда индуизм және басқа үнді діндері тек бір бөлігі ғана. Арвинд Шарма, индуизмді зерттеуші ғалым, Хиндутваның «тұрақты және біртұтас түсінік» емес екенін, оның мағынасы мен «контексті, мәтіні және мәтінаралық мағынасы уақыт өте өзгеретінін» айтады. Колониалдық дәуірдегі күрес және 20 ғасырдың басында жаңа индуизмнің қалыптасуы Хиндутваның бастапқы «хиндүлік» мағынасына «этникалық» сезімді қосты. Оның алғашқы тұжырымдамасы 20 ғасырдың бірінші жартысында Еуропада кең таралған расизм мен ұлтшылдық идеяларын қамтыды, ал мәдениет «ортақ қан мен нәсіл» нәтижесінде ішінара түсіндірілді. Саваркар және оның Хиндутва жақтастары 1930 жылдары таралған әлеуметтік дарвинизм теориясын қабылдады. Тәуелсіздік алғаннан кейін бұл ұғым екіұштылықтан зардап шекті және оның түсінігі «екі түрлі бағытта» қалыптасты – бірі дінге қарсы мәдениет, екіншісі ұлтқа қарсы мемлекет. Жалпы алғанда, көптеген үндістер арасындағы Хиндутва ой-пікірі «мәдениет және ұлт» бағыттарымен сәйкестендіруге тырысты. Тарихшы және шығыс зерттеулерінің ғалымы Прабху Бапудың айтуынша, Хиндутва термині мен контексттік мағынасы отаршылдық дәуірдегі үнді тәжірибесінен, Моғол империясының құлдырауындағы діни соғыстардың естеліктерінен, мұсылман және христиан дінін қабылдау дәуірінен, олардың дәстүрлері мен мәдениеттері қорланғаны туралы сезімнен туындады, соның салдарынан үнді зиялылары Хиндутваны «хиндүлік сәйкестік» ретінде ұлттық қайта өрлеудің алғышарты және «шетелдік басқыншыларға» қарсы біріккен үнді ұлты ретінде қалыптастырды. «Діни ұлтшылдықтың» дамуы және 20 ғасырдың ортасында Үндістан субконтинентіндегі мұсылман көшбасшыларының Британдық Үндістанды мұсылман және мұсылман емес мемлекеттерге (Пәкістан мен Бангладеш мұсылман көпшілігі, ал Үндістан индус көпшілігі) бөлу талабы, Үндістанның географиялық және мәдени ұлтшылдығы туралы баяндамасын растады. Прабхудың айтуынша, мұндай идеялар мен негіздемелер радикалды эксклюзивистік индуистік ұлт үшін Хиндутва наратывын күшейте түсті және «1940 жылдардағы екі ұлт теориясының ақталуына» айналды. Профессор Муктадар Хан индуистік ұлтшылдықтың 1947 жылдан кейінгі Пәкістанның террористік шабуылдары мен Үндістанмен әскери қақтығыстарынан туындаған индустар мен мұсылмандар арасындағы діни алауыздық салдарынан одан әрі өскенін айтады. Четтан Бхатттың пікірінше, индуизмнің әртүрлі формалары, соның ішінде соңғы «мәдени ұлтшылдық» түріндегі Хиндутваның тамыры 19 ғасырдың екінші жартысында жатыр. Бұл – «идеологиялардың тығыз жиынтығы», және олар үнді халқының отаршылдық тәжірибесінен пайда болды, сондай-ақ еуропалық ойшылдардан алынған, бірақ кейін талқыланған, бейімделген және келісілген идеяларға негізделді. Бұл идеялардың ішінде ұлт, ұлтшылдық, нәсіл, арийлік, шығыстану, романтизм және басқалары бар. Томас Хансеннің айтуынша, мысалы, «Джузеппе Маццинидің жазбалары Саваркарға зор әсер етті».
The Hindutva ideology borrowed from European fascism. Since Savarkar's time, the "Hindu identity" and the associated Hindutva ideology has been built upon the perceived vulnerability of Indian religions, culture and heritage from those who through "orientalist construction" have vilified them as inferior to a non Indian religion, culture and heritage. In its nationalistic response, Hindutva has been conceived "primarily as an ethnic community" concept, states Jaffrelot, then presented as cultural nationalism, where Hinduism along with other Indian religions are but a part. According to Arvind Sharma, a scholar of Hinduism, Hindutva has not been a "static and monolithic concept", rather its meaning and "context, text and subtext has changed over time". The struggles of the colonial era and the formulation of neo Hinduism by the early 20th century added a sense of "ethnicity" to the original "Hinduness" meaning of Hindutva. Its early formulation incorporated the racism and nationalism concepts prevalent in Europe during the first half of the 20th century, and culture was in part rationalised as a result of "shared blood and race". Savarkar and his Hindutva colleagues adopted the social Darwinism theories prevalent by the 1930s. In the post independence period, states Sharma, the concept has suffered from ambiguity and its understanding aligned on "two different axes" – one of religion versus culture, another of nation versus state. In general, the Hindutva thought among many Indians has "tried to align itself with the culture and nation" axes. According to Prabhu Bapu, a historian and scholar of Oriental Studies, the term and the contextual meaning of Hindutva emerged from the Indian experience in the colonial era, memories of its religious wars as the Mughal Empire decayed, an era of Muslim and Christian proselytisation, a feeling that their traditions and cultures were being insulted, whereby the Hindu intellectuals formulated Hindutva as a "Hindu identity" as a prelude to a national resurgence and a unified Indian nation against the "foreign invaders". The development of "religious nationalism" and the demand by the Muslim leaders on the Indian subcontinent for the partition of British India into Muslim and non Muslim nations (Pakistan and Bangladesh being Muslim majority, and India being Hindu majority) during the middle of the 20th century, confirmed its narrative of geographical and cultural nationalism based on Indian culture and religions. According to Prabhu, such ideas and rationale fuelled the Hindutva narrative for a radical exclusivist Hindu nation, and became "the apologia for the two nation theory of the 1940s". Professor Muqtedar Khan has argued that Hindu nationalism further grew because of the religious divisions between Hindus and Muslims that were fomented by post 1947 Pakistani terrorist attacks in and military conflicts with India. According to Chetan Bhatt, the various forms of Hindu nationalism including the recent "cultural nationalist" form of Hindutva, have roots in the second half of the 19th century. These are a "dense cluster of ideologies" of primordialism, and they emerged from the colonial experiences of the Indian people in conjunction with ideas borrowed from European thinkers but thereafter debated, adapted and negotiated. These ideas included those of a nation, nationalism, race, Aryanism, Orientalism, Romanticism and others. efn|For example, the "writings of Giuseppe Mazzini made a profound impression on Savarkar", states Thomas Hansen.
Бала асырап алу
Саваркардың индуизм идеологиясы 1925 жылы Махараштра штатындағы Нагпур қаласында Кешав Балирам Хеджеварға жеткенде, ол Саваркардың индуизмін құлшындыратын нәрсе деп тапты. Ол көп ұзамай Ратнагиридегі Саваркарға барып, «үнді ұлтын» ұйымдастыру жолдары туралы оныңмен әңгімелесті. Саваркар мен Хеджевардың талқылаулары сол жылдың қыркүйек айында Хеджевардың «Растрия Сваямсевак Сангх» (RSS, яғни «Ұлттық еріктілер қоғамы») құруына әкелді. Бұл ұйым осы миссиямен тез арада ең ірі индуист ұлтшыл қозғалысына айналды. Хеджевардың RSS индуизм идеологиясын ғана таратумен шектелмей, индуист қоғамын реформалау үшін төменгі деңгейдегі ұйымдық құрылымды (шахалар) дамытты. Ауылдық топтар таңертең және кешке дене шынықтыру, жартылай әскери жаттығулар мен индуизм идеологиясы сабақтарына жиналатын. 1931 жылы Б. С. Мундже Муссолинимен кездесіп, Үндістанда фашистік жастар қозғалысын қайта жасаймын деген ниетін білдірді. Сали Августинге сәйкес, индуизмнің негізгі институты – RSS. RSS индуизмнен Хиндутваның ерекшеленетінін айтса да, ол дінмен байланысты. Сондықтан «мәдени ұлтшылдық» – бұл эвфемизм дейді Августин, және ол «үнді діни үлгісімен» мемлекет құруды жасыруға арналған. Жэфрелоттың сөзіне қарағанда, RSS-тің аймақтық басшылары индуистермен қатар джайнизм сияқты басқа да үнді діндерінің өкілдерін де қамтиды. Саваркар отарлық түрмеден босатылғаннан кейін 1937 жылы Ахил Бхарат Индус Махасабханың президенті болды. Грэхемнің мәліметінше, ол онда Хиндутва және Хинду Раштра терминдерін кеңінен қолданды. 1944 жылы оның президенті болған және тәуелсіздік алғаннан кейін Джавахарлал Неру кабинетіне қосылған Сыма Прасад Мукерджи индуисттік құндылықтарды сақтауды қалаған, бірақ басқа қауымдарды мүлдем жоққа шығаруға міндетті емес, дәстүрлі индуист саясаткер болды. Ол Индус Махасабха мүшелігін барлық қауымдарға ашуды сұрады. Бұл ұсыныс қабылданбағандықтан, ол партиядан шығып, RSS-пен бірлесіп жаңа саяси партия құрды. Ол индуизмді қауым емес, ұлтты деп түсінді, бірақ «үнді» терминінің жалпы түсінігі одан өзгеше екенін түсінген соң, жаңа партияны атау үшін «үнді» деген сөздің орнына «Бхаратия» сөзін таңдады, ол кейін «Бхаратия Джана Сангх» деп аталды.
Өсу
Үндістанның бірінші премьер-министрі Джавахарлал Неру кабинеті Махатма Гандиді өлтірген Натхурам Годседен кейін RSS-ті тыйым салып, 200 000-нан астам RSS еріктісін тұтқындады. Неру сондай-ақ, қастандық пен онымен байланысты жағдайларды тергеу үшін үкіметтік комиссиялар құрды. Саяси ғылымдар ғалымы Нандини Деоның сөзіне сүйенсек, осы комиссиялардың бірқатар тергеулері кейіннен RSS басшылығын және "RSS-ті қастандыққа қатысы болмаған" деп таныды. Үндістан соттары жаппай тұтқындалған RSS еріктілерін босатты, содан бері RSS мұны "негізсіз айыпталып, сотталғанының" дәлелі ретінде пайдаланады. Бұл, ішінара, нашар ұйымдастыруы мен басшылығының нәтижесі болды; оның Хиндутва көзқарасына баса назар аударуы сайлаушыларға ұнаған жоқ, ал сайлау кампаниясында жеткілікті әлеуметтік және экономикалық мәселелер көтерілмеді. RSS 1947 жылдан 1970 жылдардың басына дейін жергілікті деңгейдегі жұмыстарын жалғастырды, оның еріктілері Британ Үндістанының бөлінісінен кейін индустар мен сикхстерге гуманитарлық көмек көрсетті, соғыс пен зорлық-зомбылықтың құрбандарына көмектесіп, апат құрбандарының экономикалық тұрғыдан жаңа өмірге бейімделуіне қолғабыс жасады. 1975 жылдан 1977 жылға дейін Индира Ганди баспасөз цензурасын, оппозициялық лидерлерді тұтқындауды және үндістандық азаматтардың көптеген негізгі құқықтарын тоқтату арқылы төтенше жағдай режимін жариялады және күштеңіректе қолданды. Төтенше жағдайдың теріс әсерлері жаппай қарсылықты және Хиндутва идеологиясына қолдаудың, еріктілер санының күрт өсуіне әкелді. 1977 жылы Индира Ганди мен оның партиясы биліктен құлатылды. Атал Бихари Ваджпаи, Бридж Лал Варма және Лал Кришна Адвани сияқты Хиндутва идеологиясын ұстанатын Жан Сангх мүшелері ұлттық деңгейде танымал болды, ал Хиндутва идеологиясына жақын Морарджи Десай конгреске қарама-қарсы коалициялық үкіметтің премьер-министрі болды. Бұл коалиция 1980 жылдан асып түспеді, ал коалициялық партиялардың ыдырауынан 1980 жылдың сәуір айында Бхаратия Джаната партиясы құрылды. Бұл жаңа ұлттық саяси партия Хиндутва идеологиясына негізделген, 1970 жылдардың ортасынан бастап бүкіл Үндістанда қарқынды өскен ауылдық және қалалық деңгейдегі ұйымдарға сүйенді.
Модидің тұсындағы индутув (2014 қазіргі)
2014 жылғы Үндістанның жалпы сайлауында БЖП жеңіске жеткеннен бері, Нарендра Модидің премьер-министрлігі және штаттардағы БЖП үкіметтері Хиндутва идеологиясының кейбір аспектілерін іске қосты.
Джамму мен Кашмирдің ерекше мәртебесін жою
2019 жылдың 5 тамызында Моди үкіметі Үндістан Конституциясының 370-бабына сәйкес Джаму және Кашмирге берілген арнайы мәртебесін, яғни шектеулі тәуелсіздігін жойды.
Аёдхьядағы дау
2019 жылдың 9 қарашасында Үндістанның Жоғарғы соты Айодхьядағы даулы жерге Рам Мандир салу туралы қаулы қабылдады. Сот шешімінде сондай-ақ жердің басқа бөлігінде мешіт салу қарастырылды. Жер Сунниттік Уақфқа берілді. 2019 жылдың 5 тамызында Нарендра Моди Айодхьяда "Бхумипужан" рәсімін өткізді. Ол Рам-жанмабхуми мен Хануман Гархиге сапар шеккен алғашқы премьер-министр болды. 2024 жылдың 22 қаңтарында Рам Мандирдің құрылысы аяқталып, Премьер-министр Моди салтанатты түрде ашты. Сөз сөйлегенде ол: "Рама – Үндістанның сенімі, Рама – Үндістанның негізі, Рама – Үндістанның идеясы, Рама – Үндістанның заңы. Рама – Үндістанның мәртебесі, Рама – Үндістанның даңқы, Рама – жетекші және Рама – саясат" деді.
Мәжбүрлеп қайта құруға тыйым салу
Көптеген БЖД билік ететін штаттар, мысалы, Уттар-Прадеш, Мадхья-Прадеш, Харьяна және Карнатака, индуизмнен исламға неке арқылы мәжбүрлі түрде дін ауысуына жол бермеу мақсатында заңдарды қарастырды. Хиндутва жақтастары мұны "сүйіспеншілік джихады" деп атайды, және бұл кеңінен исламфобиялық қастандық теориясы деп есептеледі. 31 қазанда ол өзінің үкіметі "сүйіспеншілік джихадына" қарсы заң қабылдайтынын мәлімдеді. Заңда, сондай-ақ "заңсыз дін ауыстыру" ережелері де бар, егер мақсат тек "қыздың дінін өзгерту" болса, онда неке жарамсыз деп жарияланады. Бұл заң Мадхья-Прадеш штатындағы заңмен бірдей, және бұзылған жағдайда 10 жылға дейін түрме жазасы көзделген. Бұл қаулы 2020 жылдың 28 қарашасында "Заңсыз дін ауыстыруды тыйым салу туралы қаулы" ретінде күшіне енді. 2020 жылдың желтоқсан айында Мадхья-Прадеш штаты Уттар-Прадеш штатының заңына ұқсас заңды бекітті. 2020 жылы Харьяна және Карнатака штаттары осындай қаулылар бойынша талқылауларын жалғастырды. 2021 жылдың сәуір айында Гуджарат Ассамблеясы 2003 жылғы "Дін бостандығы туралы" заңға өзгертулер енгізіп, неке немесе алдау арқылы мәжбүрлі түрде дін ауыстыруға қарсы қатаң шаралар енгізді, бұл "сүйіспеншілік джихадына" бағытталған. Карнатака штатының кабинеті де 2021 жылдың желтоқсан айында дін ауыстыруға қарсы заң жобасын мақұлдап, оны заңға айналдырды.
Вишва-һинд Паршида және Бхаратия-Джаната партиясы
RSS тәуелсіздік алғаннан кейін өзінің идеологиясын қоғамның түрлі салаларына жеткізу үшін бірқатар серіктес ұйымдар құрды. Олардың ішінде 1964 жылы индуизм дінін қорғау және насихаттау мақсатымен құрылған Вишва Хинду Паришад ең белгілісі. Ол хиндутва идеологиясын қолдайды, ол олардың қолында саяси индуизм және индуист милитантығын білдіреді. 1980 жылдардағы бірқатар саяси оқиғалар Үндістандағы индустар арасында осалдық сезімін тудырды. Бұл туралы көп талқыланды және хиндутва идеологиясын ұстанатын ұйымдар тарапынан пайдаланылды. Осы оқиғаларға Халистан қозғалысының индустарды жаппай өлтіруі, Ассамға құжаттары жоқ бангладештіктердің келуі және Бангладештен индустарды қуу, Шах Бано ісі және Рашди ісі бойынша үкіметтің мұсылмандыққа бейімділігі кірді. ВХП және БЖП осы оқиғаларды Рам Жанмабхуми қозғалысына алып келген, жауынгерлік хиндутва ұлтшылдығының күндерін ілгерілету үшін пайдаланды. БЖП 1989 жылғы Палампур резолюциясында хиндутваны өз идеологиясы ретінде ресми түрде қабылдады. RSS басшысы Мохан Бхагватқа сәйкес, бұл «Үндістанның өзіндігі». Антрополог және Оңтүстік Азия саясатының маманы Томас Хансеннің сөзіне қарағанда, тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңде хиндутва саяси идеология және индуист ұлтшылдығының популистік формасы ретінде қалыптасты. 1980 жылдары Конгресс партиясының басшысы Раджив Гандидің сайлау кампаниясы хиндутва жақтастарының тіліне ұқсас болды. Үндістан мұсылман лидерлерінің саяси сөздері мен жарияланымдары олардың «ислам діни сәйкестігі» кез келген «саяси идеологиядан немесе ұлттық сәйкестіктен» артық екенін жариялады. Хансеннің айтуынша, бұл оқиғалар индуист ұлтшылдарына қазіргі хиндутва идеологиясына сәйкес эссенциалистік құрылымдарды таратуға көмектесті.
Бірыңғай азаматтық кодекс
Хиндутва көшбасшылары Үндістанның барлық азаматтары үшін бірыңғай азаматтық кодексті енгізуді талап етіп отыр, онда әрбір азаматтың дініне қарамастан, барлық азаматтарға бірдей заң қолданылуы керек. Олардың пікірінше, дінге негізделген ерекше заңдар Үндістан Конституциясын бұзады және түрлі діни қауымдар арасында араздық тудыруға себеп болады. Джон Хатчинсон мен Энтони Д. Смиттің мәлімдемесіне сәйкес, 1955-1956 жылдары қабылданған қазіргі заңдарда конституциялық директивалық принцип ретінде қарастырылатын Бірыңғай азаматтық кодекс тек мұсылмандарға қатысты емес. Мұсылман көшбасшылары Бірыңғай азаматтық кодекске қарсы шығып отыр.
Хиндутвалар зорлық-зомбылығы
2010 жылдардың ортасынан бері, әсіресе мұсылмандарға қарсы, Хиндутва идеологиясымен тудырылған зорлық-зомбылықтың айқын артуы байқалды, соның ішінде экстремистік террористік зорлық-зомбылық актілері де бар. Бұл зорлық-зомбылықтың көп бөлігін RSS немесе Abhinav Bharat сияқты индуист ұлтшыл ұйымдарының мүшелері немесе олар деп саналатын адамдар жасады немесе олардың ішіне қатысты. Бұл зорлық-зомбылықты БЖП саясаткерлері де қолдады және оны өте оңшыл индуист халықтан қолдау алу үшін сайлау стратегиясы ретінде пайдаланды. Сиырды қасиетті санау және ет жеуге шектеу қою мұсылмандарға, христиандарға, далиттерге және төменгі каста индустарға қарсы зорлық-зомбылықты ақтау үшін де қолданылды.
Сиырларды қорғау
2014 жылы Үндістан Парламентіне БЖДП көпшілікке ие болғаннан кейін сиырларды қорғау оқиғаларының саны артты. Сиырларды қорғаушылардың зорлық-зомбылық әрекеттерінің жиілігі мен ауырлығы «көре алмастық» делінген. Human Rights Watch ұйымы 2015 жылдан бері мұндай зорлық-зомбылықтың күшеуін хабарлады. Бұл күшеу Үндістанда индуист ұлтшылдығының жақындағы өркендеуімен байланыстырылады. Көптеген өзін-өзі қорғаушы топтар 2014 жылғы сайлауда индуист ұлтшыл БЖД партиясының жеңісінен «күш алғандарын» айтады. Reuters агенттігінің мәліметінше, 2010 жылдан 2017 жылдың ортасына дейін Үндістанда 63 шабуыл болды, нәтижесінде 28 адам қаза тапты, оның 24-і мұсылман, ал 124 адам жарақаттанды. Шабуылдардың көп бөлігі 2014 жылы Нарендра Моди билікке келгеннен кейін орын алды. Көптеген БЖД басқаратын штаттар мал союға қарсы заңдар қабылдады, мысалы, 2017 жылы Гуджарат штатында, 6 маусымда Уттар-Прадеш штатының бас министрі Йоги Адитянатх мемлекеттік полицияға Ұлттық қауіпсіздік заңы және бандиттік қылмыс заңы бойынша сиыр сою мен мал контрабандасына қарсы шаралар қабылдауды тапсырды. Сондай-ақ, 2021 жылы Ассам штатының Мәжілісі мал союға немесе ет сатуға ғибадатханалардың аумағында тыйым салатын заң қабылдады. Бұл заң индуист, джайн, сикх және басқа да мал етін жемейтін қауымдар көп шоғырланған жерлерде немесе ғибадатханалар, сатралар және басқа да мекемелердің белгілі бір радиусы шегінде мал союға рұқсат бермеуді көздейді. Дегенмен, кейбір діни мерекелер үшін рұқсаттар берілуі мүмкін.
Фашизм мен нацизмге ұқсастықтар
RSS сияқты ұйымдардың хиндутва идеологиясы ұзақ уақыттан бері фашизм немесе нацизммен салыстырылып келеді. Мысалы, 1948 жылғы 4 ақпанда Үндістан Ұлттық Конгресс партиясының баспасөз органы – «National Herald» газетінде жарияланған редакциялық мақалада «Бұл [RSS] индуизмді нацистік формада бейнелейтін сияқты» делінген және оны тоқтату қажеттігі айтылған. Сол сияқты, 1956 жылы Конгресс партиясының тағы бір жетекшісі Джана Сангхты Германиядағы нацистермен салыстырды. 1940-1950 жылдардан кейін көптеген ғалымдар хиндутваны фашизммен теңестіріп, салыстырды. Марзия Казолари хиндутва идеологиясының алғашқы лидерлерінің Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі еуропалық ұлтшыл идеяларын қабылдауын және байланысын көрсетті. Concise Oxford Dictionary of Politics and International Relations сөздігінде «Хиндутва» термині «фашистік көңіл-күйге ие» деп көрсетілген. Көптеген ғалымдар хиндутваның алғашқы идеологтарының 20 ғасырдың басында Италия мен Германиядағы фашистік қозғалыстардан шабыт алғанын атап көрсетті. Үндістандық марксистік экономист және саяси комментатор Прабхат Патнайк хиндутваны «классикалық мағынада фашистік» деп сипаттайды. Ол хиндутва қозғалысының «сыныптық қолдауға, әдістерге және бағдарламаға» негізделгенін айтады. Патнайк пікірінше, хиндутвада келесі фашистік элементтер бар: «Индустар» тұжырымы бойынша біріктірілген біртекті көпшілікті құруға ұмтылыс; өткен әділетсіздікке деген наразылық сезімі; мәдени жоғарылық сезімі; осы наразылық пен жоғарылыққа сәйкес тарихты интерпретациялау; осы интерпретацияға қарсы рационалды аргументтерді қабылдамау; және нәсіл мен еркектікке негізделген көпшілікке шақыру». Сондай-ақ, Каханизм. Джафрелоттың сөзіне қарағанда, Голвакар сияқты хиндутваның ерте жақтастары оны «этникалық ұлтшылдықтың» өте радикалды түрі ретінде қарастырған, бірақ бұл идеология фашизм мен нацизмнен үш жағынан өзгеше. Ачин Ванайк атап көрсетуінше, бірнеше авторлар хиндутваны фашистік деп атаған, бірақ мұндай атау үшін «фашизмнің ең төменгі шегін анықтау» қажет. Ванайк индуизмді «ұлтшылдықтың жалпы құбылысының ерекше үнділік көрінісі» деп санайды, бірақ оны фашизмнің бір түріне жатқызуға болмайды. Марк Юргенсмайердің мәлімдемесіне сәйкес, Үндістан мен одан тыс жердегі көптеген авторлар хиндутваны әртүрлі жолдармен «фундаменталистік» және «Үндістанның туған фашизммен сырласқандығы» деп сипаттаған, бірақ кейбіреулері оған келіспейді. Әлеуметтанушылар Четан Бхатт пен Парита Мукта хиндутваны фашизм немесе нацизммен сәйкестендірудегі қиындықтарды атап көрсетті, себебі хиндутва мәдени ұлтшылдықты қабылдайды, нәсілдік емес, оның «ерекше үнділік» сипаты бар және «RSS мемлекеттік билікті басып алудың орнына азаматтық қоғамда ұзақ мерзімді мәдени еңбек атқаруға басымдық береді». Олар хиндутваны «революциялық консерватизм» немесе «этникалық абсолютизм» түрі ретінде сипаттайды. Томас Хансеннің пікірінше, хиндутва постколониалды Үндістанда «консервативті революцияны» білдіреді және оның жақтастары «әкешіл және ксенофобиялық дискурстарды» Үндістандағы «мұқтаждықтар, алаңдаушылықтар және бұзылған субъективтіліктерге» негізделген «құқықтар мен мүмкіндіктер туралы демократиялық және универсалистік дискурстармен» үйлестіреді.
Жоғары касталық
Премьер-министр В. П. Сингх мемлекеттік және мемлекеттік университеттердегі жұмыс орындарында резервтерді кеңейту үшін Мандал комиссиясын іске қосты, бұл Шудралардың маңызды бөлігіне, ресми түрде Басқа артта қалған топтар (OBC) деп белгіленген, мүмкіндік берді. Осы кезде Хиндутва ұйымы RSS-тің ауыз сөзі болған Organiser журналы «күтілетін Шудра революциясының салдарына тойтарыс беру үшін моральдық және рухани күштерді құрудың шұғыл қажеттілігі» туралы жазды. Әлеуметтанушы және экономист Жан Дрездің сөзіне қарағанда, Мандал комиссиясы жоғарғы касталарды ашуландырып, OBC-ді қашықтыққа итермелеу қаупін тудырды. Бірақ Бабри мешітінің қирауы мен одан кейінгі оқиғалар бұл қиындықты азайтуға және индустарды мұсылмандарға қарсы біріктіруге көмектесті. Ол сондай-ақ «Хиндутва жобасы жоғарғы касталар үшін тірі кеме секілді, өйткені ол брахмандардың әлеуметтік тәртібін қалпына келтіруге уәде береді» деп мәлімдеді. Дрезенің пікірінше, Хиндутва көпшілік қозғалысы ретінде танылғанымен, оны ең дұрысы – қанаушы азшылық қозғалысы деп сипаттауға болады. Жафрелоттың айтуынша, Сангх Паривар ұйымдары өздерінің Хиндутва идеологиясы арқылы жоғарғы каста индустардың сенімдерін таңуға тырысты. Әлеуметтанушы Амриторупа Сеннің сөзіне сәйкес, жоғарғы кастаның, әсіресе брахмандардың жеңілдіктері көзге көрінбейді. Брахмандар төменгі касталарға моральдық жауапкершілік пен адамдық ізгілікпен қарап, қамқорлық жасауға бейімделген мәдени норма қалыптасқан. Бұл құрылымдық түрде теңсіз әлеуметтік ортаны тудырады.
Тарихи емес үй-жайлар, сепаратизм
Джафрелоттың айтуынша, хиндутва идеологиясының тамыры ежелгі үнді мифологиясы мен Веда дәуіріндегі қияли оқиғалардың шындыққа жақын деп есептелген кезеңде жатыр. Бұл қияли әңгімелер «үнді ұлтының этникалық санасын нығайтуға» пайдаланылды. Хиндутва ұйымдары ғылыми және фактілік деп мәлімдейтін, бірақ ғылыми әдіс-тәсілдерге қайшы келетін пікірлер мен амалдарға сенеді деп сынға ұшырады. Хиндутва идеологиясының өзі де сепаратистік сипаттағы екені айтылады. Сиддхарт Варадаражанның сөзіне қарағанда, хиндутва сепаратизмі елдің философиялық, мәдени және өркениеттік нормаларынан, тіпті индуизмнің өзінен де қол үзгісі келеді. Четан Бхатттың пікірінше, ертедегі индуист ұлтшылдығының бастаулары сол кездегі отаршылдық дәуірдегі еуропалық ғылым мен шығыстанудың ықпалында болды. Британ академиясының мүшесі, саясат және дін философиясы саласындағы маман Чакраварти Рам Прасад хиндутваның ұлтшылдықтың бір түрі екенін, оны жақтаушылары мен қарсыластары әртүрлі түсіндіретінін мәлімдейді. Рам Прасад Саваркардың сөзін келтіре келе, хиндутва идеологиясы «география, нәсіл және мәдениет» негізінде құрылған ұғым екенін айтады. Алайда, «география» аумақтық шектеулермен байланысты емес, ол «адамдардың ата-бабаларының туған жері», ал «нәсіл» биогенетикалық емес, арийлердің, жергілікті тұрғындардың және уақыт өте келе келген «әртүрлі халықтардың» аралас некелерінен тараған тарихи ұрпақтар ретінде сипатталады. Жақтаушыларының айтуынша, хиндутва идеологиясы үнді мәдениеті мен тарихы туралы тұжырымды және негізделген пікірдің ядросын қамтиды. Мысалы, 2011 жылы хиндутва белсенділері Дели университетінің тарих бағдарламасынан Рамаянаның әртүрлі нұсқалары туралы эсседі алып тастауға ұмтылысты. Үндістанның ең көрнекті тарихшыларының бірі Ромила Тапар хиндутва идеологиясын ұстанатындардың көптеген шабуылдарына тап болды. Үндістанның оңшылдары Солтүстік Америкадағы Оңтүстік Азия және индуизмді зерттейтін ғалымдарға, соның ішінде Венди Донигер мен Шелдон Поллокқа қарсылық көрсетті. БЖП басшылығымен Үндістан мемлекеті ғалымдарды бақылап, кейбір зерттеулерге қол жеткізуге тыйым салады деп айыпталды. Одри Трушке олардың қорқытуының жиі нысаны болатын мұндай ғалымдардың бірі. 2021 жылы Солтүстік Америкадағы Оңтүстік Азияны зерттейтін ғалымдар тобы бірігіп, хиндутваның академиялық бостандықтарына төндіретін қауіпке қарсы тұру мақсатында «Хиндутваның мазақтауы туралы нұсқаулықты» жариялады. Азия зерттеулер қауымдастығы хиндутваның индуизмнен өзгеше «көпшілдік идеологиялық доктрина» екенін, оның саясатын сынап қараушы көптеген ғалымдарға, суретшілерге және журналистерге шабуылдар жасалғанын атап өтті. Ұлтшылдар мен хиндутва жақтастарынан алған қауіп-қатерлерінен кейін бірқатар ғалымдар мен қатысушылар конференциядан бас тартты.
Индутва поп
Хиндутва поп – индуистік идеяларды таратуға бағытталған үнді поп жанрының бір саласы. Ол көптеген индуист емес азшылықтарға, әсіресе мұсылмандарға қарсы зорлық-зомбылыққа ашық шақырады. Хиндутва поп әртістері өз музыкаларын ксенофобиялық немесе исламофобиялық деп санамай, оның шындықты таратуға көмектесетінін айтады. Лахми Дубей және Прем Кришнаванши сияқты танымал хиндутва поп әртістері жанрдың ксенофобиялық құндылықтарын жалпыға белгілі етеді.