Клервотер шайқасы: Джозефтің соңғы тірегі

Кіріспе

Клирвотер шайқасы (1877 жылғы 11-12 шілде) – Айдахо территориясында Нез Персе тайпасының басшысы Жозеф бастаған және АҚШ армиясы арасында болған шайқас. Генерал О.О. Ховардтың басшылығымен армия Нез Персе ауылына күтпеген шабуыл жасады; Нез Персе тайпасы қарсы шабуылға көшіп, әскерге елеулі шығын келтірді, бірақ ауылды тастап кетуге мәжбүр болды. Бұл шайқас Нез Персе соғысының бір бөлігі болды. Нез Персе тайпасы шығысқа қарай шегініп, Горький тауларын Лоло асуы арқылы Монтана территориясына өтті, ал генерал Ховард оларды қууға шықты.

Өмірбаян

17 маусымда Уайт Бёрд каньоны шайқасында АҚШ армиясының Нез Персеге жеңіліп қалғаннан кейін генерал Оливер Отис Говард армияның жеке басқаруын өз мойнына алды. Говард бейтарап Лукинг Гласс-ты тұтқындау үшін шағын күш жіберді, бірақ Лукинг Гласс және оның ізбасарлары қашып, Джозефке қосылды. Говард оларды қуалай бастады, бірақ бірнеше күн қалып қойды. Джозеф, 600 Нез Персе және 2000-нан астам малдары Котонвуд шайқасында (3-5 шілде) АҚШ-тың шағын әскери күшін жеңіп, тағы 40 шақырым (25 миль) шығысқа қарай жол тартты. Жолдары бойында отыз шаруашылық пен ферманы өртеп, иелері жақын орналасқан Айдахо тауына қашып кетті. Шаруашылықтар мен фермалар Нез Персе резервациясында орналасқан және Нез Персе халқының пікірінше заңсыз еді. Олар қазіргі Стайтс қаласының солтүстігіндегі Клервотер өзенінің Оңтүстік саласының тік жарлы аңғарында лагерь құрды. 7 шілдеде Лукинг Гласс және басқа Нез Перселер оларға қосылып, жалпы саны 800-ге жетті, оның ішінде 200 жауынгер болды. 8 шілдеде Эдвард Макконвилл басқаратын 75 ерікті азаматтан тұратын отряд Нез Персе лагерін тауып, оның орнын генерал Говардқа хабарлады. Нез Перселер ертесіне еріктілерді тауып, оларға шабуыл жасады, оларды төбеге қашуға мәжбүр етті және алыстан оқтармен шайқасты. Судан қалған және үндістер аттарын ұрлағандықтан, еріктілер өз төбелерін "Мизери бекінісі" деп атады. Бір Нез Персе жараланды. 11 шілде күні сағат 12-де еріктілер қарсылықсыз Айдахо тауына қайта шегінді. Нез Перселер Говард пен оның әскері еріктілер келген солтүстік-шығыс бағытынан ауылға келеді деп күтті, бірақ генерал оларға оңтүстістен, Клервотер өзенінің Оңтүстік саласының шығыс жағалауымен, қиын-қыстау жерлер арқылы жақындады. 11 шілде күні сағат 12-де Говард өзеннің екі жағалауына жайылған ауылды көріп қалды. Бұрынғы жеңістерінен кейін тыныштанған Нез Перселер оның кенеттен пайда болуына таң қалды. 200-ге жуық Нез Персе жауынгеріне қарсы Говардтың 440 сарбазы, сондай-ақ азаматтық жүк көтергіштер, барлаушылар, хабаршылар және үнді барлаушылары болды, олардың жалпы саны 600-ден асып түсті. Үнді барлаушыларының арасында Нез Перселер де болды; көптеген Нез Перселер Джозефке қосылмады және АҚШ-пен достық қарым-қатынаста болды.

After the defeat of the U. S. Army by the Nez Perce at the Battle of White Bird Canyon on June 17, General Oliver Otis Howard took personal command of the army. Howard dispatched a small force to capture the neutral Looking Glass, but Looking Glass and his followers escaped and joined Joseph. With Howard in pursuit, but several days behind, Joseph, 600 Nez Perce and their more than 2,000 livestock brushed aside a small U. S. military force at the Battle of Cottonwood (July 3–5), and continued eastward for another 25 mile (40 km). Along their route, they burned thirty ranches and farms, and the proprietors had fled to nearby Mount Idaho. The ranches and farms were on the Nez Perce Reservation and illegal in the view of the Nez Perce. They established a camp in the steep walled valley of the South Fork of the Clearwater River, north of present day Stites. There on July 7, they were joined by Looking Glass and other Nez Perce bringing their total strength up to about 800, with 200 fighting men. On July 8, a company of 75 civilian volunteers under Edward McConville, found the Nez Perce camp and reported its location to General Howard. The Nez Perce discovered the volunteers the next morning and attacked them, forcing them to take refuge on a hilltop and exchanging long distance fire with them. Out of water and their horses stolen by the Indians, the volunteers dubbed their hilltop "Fort Misery." One Nez Perce was wounded. About noon on June 11 the volunteers withdrew from their hill to Mount Idaho without opposition. The Nez Perce anticipated that Howard and his soldiers would arrive at their village from the northeast, the same direction as the volunteers came from, but instead the General approached them from the south following the east bank of the South Fork of the Clearwater downstream through rugged country. About noon on July 11, Howard spotted the village, spread along both banks of the Clearwater. Perhaps lulled into complacency by their previous successes, the Nez Perce were surprised at his sudden appearance. To combat approximately 200 Nez Perce warriors, Howard had 440 soldiers plus civilian packers, scouts, messengers, and Indian scouts, amounting to a force that may have exceeded 600 men. Among the Indian scouts were some Nez Perce; many Nez Perce had not joined Joseph and remained friendly with the U. S.

Шайқас

Хауард шайқасты бастады, ол басып алған жотадан төмендегі аңғардағы Нез Персе лагеріне гаубицалар мен Гатлинг мылтықтарымен ату арқылы. "Бұл әрекеттер күдіксіз индейлерге әскердің келгенін жариялауға және 'барлық бағыттағы төбелерде аттылардың шашырауына, малдың жиналуына және кейін қарттар, әйелдер мен балалардың оларды артқа, төбелерге қарай айдауына' себеп болды". Ескі жауынгер Тухулулузоте және 24 Нез Персе, оның ішінде Сары қасқыр, Ховардтың алға жылжуына қарсы тұру үшін жотаның басына аттанды. Олар тас қамал салып, солдаттарға оқ атуды бастады, Ховардтың ат әскерін тоқтатты. Бірақ олар жақын арада қоршауға түсіп, ауылға қайта шегінді. Тухулулузоте жасаған кешіктіру шарасы, басқа Нез Персеге Клервотер өзенінің шығыс жағындағы, шамамен 1,5 шақырым ені және екі шақырым ұзындығы бар таулы жазықтықта үш жақтан қорғаныс позицияларын құруға уақыт берді. 100-ге жуық Нез Персе Ховардтың алға жылжуына қарсы шығып, жазықтықта орналасты. "Біздің санымыз индейлерден көп болғанымен, біз өте қиын жағдайда болдық. Қызыл терілілер бекітілген шатқалда болды, ал біздің әскерлер ашық, ағашсыз жазыққа жақындасуға мәжбүр болды", - деді тілші. Түстен кейін созылған шайқастан кейін, күн индейлер мен солдаттардың бекітілген қатарларында тұрақсыз аяқталды. Сол күні әскерлер аштық пен шөлде түн өткізді. Нез Персе жауынгерлерінің қатарындағылар, арттағы ауылдан келген әйелдермен қамтамасыз етілді. 12 шілде күні таңертең Ховардтың бүкіл әскері жазықтықта Нез Персеге қарсы тұрды. Ол Нез Перселерді бұлақтан ығыстырып, өз әскерін сумен және азық-түлікпен қамтамасыз етті. Ховард капитан Маркус Миллер мен оның батальоны арқылы Нез Перселердің сол қанатына шабуыл жасауға дайындалды. Күтпеген жерден, Ховардқа жабдық жеткізген 120 түйеден тұратын керуен майданға келді. Миллер керуенді қорғау үшін алға жылды және осы артықшылықты пайдаланып, Нез Перселерге шабуыл жасауға бұйрық берді. Нез Перселер шегінді және көп ұзамай Ховардтың әскері барлық бағытта алға жылжып, өзенге жақын ауылға жетті. Нез Персе еркектері әйелдері мен балаларымен бірге Клервотер өзенінен өтіп, қолдарынан келгенінше мүлкін жинады. Ховард өзеннен әрі индейлерді қуудан бас тартты; шайқас аяқталды.

Howard opened the battle by firing howitzers and Gatling guns at the Nez Perce camp in the valley below from the ridge he occupied. "These only served to announce the presence of the troops to the unsuspecting Indians and 'to send horsemen scampering over the hills in every direction [while] herding their stock together, which was afterward driven by old Indians, squaws and children into the hills in the rear." The old warrior Toohoolhoolzote and 24 Nez Perce, including Yellow Wolf, rode to the top of the ridge to contest the advance of Howard. They built a stone fort and began firing at the soldiers, stalling Howard's cavalry. Soon, they were nearly surrounded and they retreated back to the village. Toohoolhoolzote's delaying action gave other Nez Perce time to set up defensive positions around three sides of a prairie on a tableland, about 1.5 miles wide and two miles long above the east side of the Clearwater River. About 100 Nez Perce opposed Howard as he advanced and took up positions on the prairie. "Although we outnumbered the Indians," said a correspondent, "we fought to a great disadvantage. The redskins were in a fortified canyon while our men were obliged to approach them along an open and treeless prairie." After extensive fighting all afternoon, the day ended in a stalemate with Indians and soldiers in their fortified lines. The soldiers spent the night hungry and thirsty. The Nez Perce in the battle line were supplied by women from the village in their rear. On the morning of July 12, Howard's entire force was facing the Nez Perce on the prairie. He drove the Nez Perce away from a spring and was able to provide water and food to his men. Howard prepared an attack on the Nez Perce left flank by Captain Marcus Miller and his battalion. Unexpectedly, a pack train of 120 mules bearing supplies for Howard appeared on the battlefield. Miller moved forward to protect the pack train and, taking advantage of his advanced position, he suddenly ordered a charge on the Nez Perce. The Nez Perce retreated and soon were in full flight as Howard's men advanced all along his lines and into the village near the river. The Nez Perce men crossed the Clearwater River with their women and children and as many of their possessions as they could gather. Howard declined to continue the pursuit of the Indians beyond the river; the battle was over.

Салдары

Соғыстан кейінгі күні генерал Говард нез перселерді 19 шақырымдай солтүстікке қарай Камия ауылына дейін қуып барды, онда ол нез перстердің Клервотер өзенінен өтіп жатқанын көрді. Говард өз күштерін алға қарай жіберді, бірақ тым кеш болды; бір ат әскері жараланды. 15 шілдеде Говард Джозеф пен оның тобының берілгісі келетінін, ал Looking Glass, White Bird және Toohoolhoolzote қарашаға дейін шығысқа қарай жүруге жоспарлап отырғанын естіді. Алайда, Джозеф келесі күні берілмеді, бірақ 35 нез персе, оның ішінде 14 адам, армияның нез персе жауынгерлік күш ретінде ыдыраған деген пікірін күшейтті. Говард нез перселердің лагерін Говардтың орнынан 24 шақырым қашықтықтағы Вейпп Прериге көшіргенін біліп, оларды іздеуге шықты. Нез персе Говардты баяу, абай қозғалысы үшін "Келесі күнгі генерал" деп атаған. Нез перселер Клирвотер шайқасының соңғы сағаттарында және одан кейінгі күндері көшбасшылық дағдарысына ұшырады. Жозефтің басшылығы даусыз болған жоқ. Бес түрлі топтар мен бес басшылар болды, олардың арасында нез персе, және әрбір жауынгер өзіне қалдырды өзінің құқығы үшін күресуге, қалай қаласа, сонда. Жозеф (және, мүмкін, оның ағасы Олкот) Айдахоны және олардың дәстүрлі жерлерін тастауға қарсы болды. Алайда, White Bird, Looking Glass және Toohoolhoolzote басым болды және нез персе Лоло асуы мен Монтанаға дейінгі қиырлы Лоло жолын ұстанды. Looking Glass Монтанада көптеген достары болды және нез персе сол жерде қауіпсіз болатынын, мүмкін Айдахо мен Монтана бір ұлттың штаттары екенін түсінбейтінін айтты. Бір қызығы, 72 жыл бұрын нез перселер Вейпп прериясындағы жартылай аштықтан зардап шеккен Льюис пен Кларк экспедициясын достықпен қарсы алған еді. Кларктың нез персе әйелінен туған ұлы бар екен, ал сол ұл, қазір қарт адам, Джозефпен бірге болған. Нез перселердің Вейпп Прериден кетіп бара жатқанын естіген Говард 17 шілдеде Камиядан нез перселердің қай бағытта бара жатқанын анықтау үшін күшті күш жіберді. Майор Эдвин С. Мейсон және "полковник" Эдвард Макконвилл атты әскер, еріктілер және бірнеше нез персе барлаушыларына басшылық етті. Жозефтің нез перселері барлаушыларға тұзақ салып, екеуін өлтіріп, біреуін жарақаттады, ал Мейсон кері бұрылды, бірақ нез перселердің Лоло жолынан келе жатқанын білгеннен кейін. Нез персе 18 шілдеде Айдахода соңғы рейдке кіріп, Камиадан бірнеше жүз жылқы ұрлады. 16 шілдеде нез перселердің негізгі тобы 200 шақырымдық ауыр Лоло жолы арқылы Вейпп Прериден шықты. Ешкім тұрмайтын таулар. Олардың қатарында 750-ге жуық адам, екі мың жылқы және жүздеген иттерден тұратын бірнеше шақырымға созылатын колонна болды. Олар 25 шілдеде Лоло асуының Монтана жағында қайта пайда болды, қиын жолды салыстырмалы түрде оңай аяқтады.

The day after the battle, General Howard pursued the Nez Perce about 12 mile (19 km) northward to the village of Kamiah, where he saw the Nez Perce crossing the Clearwater River. Howard rushed his forces forward, but was too late; one cavalryman was wounded. On July 15, Howard received the surprising message that Joseph and his band wished to surrender, while Looking Glass, White Bird, and Toohoolhoolzote planned to continue eastward to November. However, Joseph failed to appear the next day to surrender, but 35 Nez Perce, including 14 men, did which bolstered the Army's view that the Nez Perce were disintegrating as a fighting force. Howard learned that the Nez Perce had moved their camp to Weippe Prairie, about 15 mile (24 km) away from Howard's position and he set off in search of them. The Nez Perce called Howard "General Day After Tomorrow" because of his slow, careful movements. The Nez Perce seem to have undergone a crisis in leadership in the last hours of the Clearwater battle and the days which followed. Joseph was by no means the undisputed leader. Five different bands and five leaders were represented among the Nez Perce, and each warrior reserved to himself his right to fight as he wished and when he wished. Joseph (and presumably his brother Ollokot) apparently argued against leaving Idaho and their traditional lands. However, White Bird, Looking Glass, and Toohoolhoolzote prevailed and the Nez Perce decided to follow the rugged Lolo trail to Lolo Pass and Montana. Looking Glass had many friends in Montana and argued that once there the Nez Perce would be safe, not understanding perhaps that Idaho and Montana were states in the same nation. An irony was that 72 years earlier the Nez Perce had greeted in friendship the half starved Lewis and Clark Expedition on Weippe Prairie. Clark, it was reputed, had a son with a Nez Perce wife and that son, now an elderly man, was with Joseph. Hearing that the Nez Perce were leaving Weippe Prairie, Howard sent out a strong force from Kamiah on July 17 to ascertain in which direction the Nez Perce were heading. Major Edwin C. Mason and "Colonel" Edward McConville, a civilian volunteer, led the force of cavalry, civilian volunteers, and several Nez Perce scouts. Joseph's Nez Perce ambushed the scouts, killing 2 and wounding one, and Mason turned back, but after having learned that the Nez Perce were traveling the Lolo Trail. The Nez Perce undertook one last raid in Idaho on July 18, stealing several hundred horses at Kamiah. On July 16, the main body of the Nez Perce departed Weippe Prairie on the arduous Lolo Trail through 120 miles (200 km.) of uninhabited mountains. They were about 750 persons in all, two thousand horses, and hundreds of dogs in a column several miles long. They reappeared on the Montana side of the Lolo Pass on July 25, having accomplished the difficult passage with relative ease.