Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кез келген жеке организмде бір ғана жынысқа ие болу жағдайы.
State of having just one sex in any individual organism
Биологияда гонохоризм – екі жынысты және әрбір жеке организм еркек немесе әйел болып келетін жыныстық жүйе. Гонохоризм термині көбінесе жануарлар түрлеріне қолданылады, олардың көп бөлігі гонохорикалық болып табылады. Гонохоризм бір мезгілде гермафродитизмнен өзгеше, бірақ түрдің гонохорикалық немесе тізбектелген гермафродит екенін анықтау қиын болуы мүмкін (мысалы, попугайбалық, Patella ferruginea). Дегенмен, гонохорикалық түрлерде жеке организмдер өмір бойы еркек немесе әйел болып қалады. Телитокоздық партеногенез арқылы көбейетін және еркектері жоқ түрлер де гонохорикалық деп жіктелуі мүмкін.
In biology, gonochorism is a sexual system where there are two sexes and each individual organism is either male or female. The term gonochorism is usually applied in animal species, the vast majority of which are gonochoric. Gonochorism contrasts with simultaneous hermaphroditism but it may be hard to tell if a species is gonochoric or sequentially hermaphroditic. (e. g. parrotfish, Patella ferruginea). However, in gonochoric species individuals remain either male or female throughout their lives. Species that reproduce by thelytokous parthenogenesis and do not have males can still be classified as gonochoric.
Терминология
Термин грек тілінен (gone, ұрпақ) + (chorizein, бөлу) сөздерінен туындаған. Гонохоризм термині бастапқыда неміс тіліндегі Gonochorismus сөзінен келген. Гонохоризм унисексуализм немесе гонохория деп те аталады.
The term is derived from Greek (gone, generation) + (chorizein, to separate). The term gonochorism originally came from German Gonochorismus. Gonochorism is also referred to as unisexualism or gonochory.
Эволюция
өсімдіктерде диоэцияның эволюциясы. Гонохоризм көп рет тәуелсіз түрде пайда болған. Жануарларда бұл эволюциялық тұрғыдан өте тұрақты. Оның тұрақтылығы мен пайдаларына көңіл жеткіліксіз бөлінген. Гонохоризм анизогамия эволюциясына қарыздас, бірақ анизогамия эволюциясы алдымен гермафродитизмге, әлде гонохоризмге әкелгені әлі анық емес. Гонохоризм нематодтарда және гермафродит балықтарда кездеседі. Гермафродит балықтарда гонохоризм ататек болып саналады, себебі ол балықтардың базальды кладтарында және басқа омыртқалы жануарлардың туыс топтарында кеңінен таралған. 2008 жылғы екі мақалада жануарларда гермафродитизм мен гонохоризм арасындағы, сондай-ақ кері ауысулар 10-20 рет болғаны айтылған. 2017 жылғы 165 таксондық топты қамтыған зерттеуде гонохоризмнен гермафродитизмге жасалған эволюциялық ауысулар, кері процестен гөрі көптеп кездесті.
evolution of dioecy in plantsGonochorism has evolved independently multiple times. It is very evolutionarily stable in animals. Its stability and advantages have received little attention. Gonochorism owes its origin to the evolution of anisogamy, but it is unclear if the evolution of anisogamy first led to hermaphroditism or gonochorism. nematodes, and hermaphroditic fishes. Gonochorism is thought to be ancestral in hermaphroditic fishes because it is widespread in basal clades of fish and other vertebrate lineages. Two papers from 2008 have suggested that transitions between hermaphroditism and gonochorism or vice versa have occurred in animals between 10 and 20 times. In a 2017 study involving 165 taxon groups, more evolutionary transitions from gonochorism to hermaphroditism were found than the reverse.
Жануарлар
Термин көбінесе жануарларға қатысты қолданылады, онда түрлер әдетте гонохорикалық болады. Гонохоризм жануарлар түрлерінің 95% -ында кездеседі деп есептеледі. Бұл омыртқалы жануарлар арасында өте кең таралған, олардың 99% -ы гонохорикалық. Балықтардың 98% -ы гонохорикалық. Сүтқоректілер (адамдарды қоса алғанда) және құстар толығымен гонохорикалық. Тардиградтар көбінесе гонохорикалық болады. Шағалақтардың 75% -і гонохорикалық. Көптеген буынтұқымдылар гонохорикалық. Мысалы, көптеген қабықшалылар гонохорикалық. Жануарларда жыныс көбінесе генетикалық тұрғыдан анықталады, бірақ басқа да механизмдермен анықталуы мүмкін. Мысалы, аллигаторлар жұмыртқаларды күндерінде температураға байланысты жынысты анықтауды пайдаланады.
The term is most often used with animals, in which the species are usually gonochoric. Gonochorism has been estimated to occur in 95% of animal species. It is very common in vertebrate species, 99% of which are gonochoric. 98% of fishes are gonochoric. Mammals (including humans) and birds are solely gonochoric. Tardigrades are almost always gonochoric. 75% of snails are gonochoric. Most arthropods are gonochoric. For example a majority of crustaceans are gonochoric. In animals, sex is most often genetically determined, but may be determined by other mechanisms. For example, alligators use temperature dependent sex determination during egg incubation.
Өсімдіктер
Бір жынысты жеке тұлғалары бар өсімдіктер гонохорик емес, әдетте диоэцийлі (қан тамырлы өсімдіктер) немесе диоикозды (бриофиттер) деп аталады. Гүлді өсімдіктерде жеке гүлдер гермафродит (яғни, аталық және аналық мүшелері бар) немесе екі жынысты (жыныссыз) болуы мүмкін, олар аталық мүшелерсіз (яғни еркек бөліктеріз) немесе аналық мүшелерсіз (яғни әйел бөліктеріз) болуы мүмкін. Екі жынысты гүлдері бар гүлді өсімдіктердің кейбіреулері гермафродиттік гүлдер де шығарады, ал осы үш түр бір немесе бөлек өсімдіктерде әртүрлі орналасуларда кездесуі мүмкін. Өсімдік түрлері гермафродит, моноэцийлі, диоэцийлі, триоэцийлі, полигамомоноэцийлі, полигамодиоэцийлі, андромоноэцийлі немесе гиномоноэцийлі болуы мүмкін. Гонохорикалық немесе диоэцийлі тозаңдануға ие түрлерге жиде және киви жатады. Бұл өсімдіктерде тозаңмен қамтамасыз ететін ата өсімдігі тозаңдастырушы деп аталады.
Plants which have single sex individuals are typically called dioecious (vascular plants) or dioicous (bryophytes) instead of gonochoric. In flowering plants, individual flowers may be hermaphroditic (i. e. with both stamens and ovaries) or dioecious (unisexual), having either no stamens (i. e. no male parts) or no ovaries (i. e. no female parts). Among flowering plants with unisexual flowers, some also produce hermaphrodite flowers, and the three types may occur in different arrangements on the same or separate plants. Plant species can thus be hermaphrodite, monoecious, dioecious, trioecious, polygamomonoecious, polygamodioecious, andromonoecious, or gynomonoecious. Examples of species with gonochoric or dioecious pollination include hollies and kiwifruit. In these plants the male plant that supplies the pollen is referred to as the pollenizer.
Басқа репродуктивтік стратегиялар
Гонохоризм жыныстық емес көбею және гермафродитизм сияқты басқа көбею стратегияларынан өзгеше. Туысқан таксондарда әртүрлі жыныстық стратегиялар болуы мүмкін – мысалы, Ophryotrocha туысы гонохорикалық және гермафродиттік түрлерді қамтиды. Жеке организмнің жынысы өмірі бойында өзгеруі де мүмкін, мұндай тізбектелген гермафродитизм мысалы, попугайбалықтар мен иттің тісті қабыршақтарында кездеседі.
Gonochorism stands in contrast to other reproductive strategies such as asexual reproduction and hermaphroditism. Closely related taxa can have differing sexual strategies – for example, the genus Ophryotrocha contains species that are gonochoric and species that are hermaphrodites. The sex of an individual may also change during its lifetimethis sequential hermaphroditism can, for example, be found in parrotfish and cockles.