Кіріспе

Американдық судья, драматург Ройалл Тайлер (18 маусым 1757 – 26 тамыз 1826) – американдық заңгер, педагог және драматург. Ол Бостон қаласында дүниеге келді, 1776 жылы Гарвард университетін бітірді, содан кейін Америка революциясы кезінде Массачусетс милициясында қызмет етті. 1780 жылы адвокаттық құқық алды, заңгер болып жұмыс істеді және он бір баланың әкесі болды. 1801 жылы Вермонт штатының Жоғарғы сотының судьясы болып тағайындалды. Ол 1787 жылы Джордж Вашингтонның президенттікке инаугурация жасағаннан кейін көп ұзамай Нью-Йорк қаласында қойылған "Контраст" атты пьеса жазды. Бұл алғашқы американдық комедия деп есептеледі. Вашингтон бұл қойылымды тамашалады, ол жақсы қарсы алынды, ал Тайлер әдеби жұлдызға айналды.

Ерте өмір

1757 жылы 18 маусымда Массачусетс штатының Бостон қаласында дүниеге келген ол, бай саудагер және саяси қайраткер Ройалл Тайлердің (1771 жылы қайтыс болды) және Мэри (Стил) Тайлердің ұлы болды. Ол Бостон латын мектебінде және Гарвард университетінде оқыды, онда оның жылдам ойлайтын әзілші екендігі белгілі болды. Гарвардта ол Кристофер Гормен бірге тұрды.

Әскери қызмет

1776 жылы Гарвардты бітіргеннен кейін Тайлер Америка революциясы кезінде Массачусетс жасақтарында қысқа мерзім қызмет етті, соның ішінде Джон Хэнкоктың Род-Айлендке жасаған жорығына қатысты.

Еңбек жолын бастауы

1778 жылдың соңында ол Фрэнсис Данамен заң оқуын бастады. 1780 жылы адвокаттыққа қабылданды және Брэйнтриге (Массачусетс штаты) көшкенге дейін Портлендте (Мэйн штаты) тәжірибе жинады. Брэйнтриде Тайлер Мэри және Ричард Кранчпен бірге тұрды. Мэри Кранч – Абигейл Адамстың қарындасы, Тайлер көп ұзамай Джон Куинси Адамспен танысты, олармен достық қарым-қатынас орнатып, Абигейл ("Нэбби") оған уәде берді. Тайлер колледж кезінде ысырапшыл ретінде танымал болды, әкесі қайтыс болғаннан кейін тойларға, арақ дүкендеріне және әйелдерге мұрасының жартысын жұмсаған деген қауесет тарады. Әйелі Джон Адамсқа жазған хатында Абигейл Тайлердің "шапшаң ойлы, жоғары сезімтал және сүйкімді мінезді" болғанымен, "өз жұмысын ілгерілетуде немқұрайлылық танытып, өмірінің тағы екі-үш жылын және байлығының бір бөлігін өкінішпен еске алатындай етіп жұмсады; енді ол бәрін өкінеді, бірақ қайтару мүмкін емес" деп жазды. Джон Куинси Адамс Тайлердің компаниясын ұнатқанмен, оның адалдығына күмән келтіріп, оны үйленуге лайық деп санамады. Нэбби Адамс ата-анасы мен ағасының келісімімен бұл қарым-қатынасты тоқтатты. Тайлер 1787 жылы Шейс көтерілісін басу кезінде Бенджамин Линкольннің көмекшісі ретінде милицияда қайта қызмет етті. Көтерілісшілер қашқаннан кейін ол оларды тұтқындау үшін келіссөздер жүргізу үшін Вермонтқа жіберілді. Тайлер Джозеф Пирс Палмермен (Америка Тәуелсіздік соғысының бригадир генералы Джозеф Палмердің ұлы) және Палмердің әйелі Элизабет Хантпен дос болды, олардың Бостон пансионатында тұрды. 1796 жылы Тайлер олардың қызы Мэриге, өзінен он сегіз жас кішіге үйленді және олар Гилфордқа (Вермонт штаты) көшіп кетті. 1801 жылы Браттлбороға көшіп келді, олардың он бір баласы болды: Ройалл (1794 жылы туған, колледжде қайтыс болды); Джон (1796 ж.т.); Мэри (1798 ж.т.); Эдвард (1800 ж.т.); Уильям (1802 ж.т.); Жозеф (1804 ж.т.); Амелия (1807 ж.т.); Джордж (1809 ж.т.); Чарльз Ройалл (1812 ж.т.); Томас (1815 ж.т.) және Абиел (1818–1832). Тайлердің бірнеше баласы көрнекті мансапқа ие болды, оның ішінде төртеуі дін қызметкері болды. Мэри Палмер Тайлер 91 жасқа дейін өмір сүрді. Ол 1866 жылдың 13 шілдесінде Браттлборо қаласында қайтыс болды және күйеуінің қасына жерленді.

Кейінгі мансап

Федералист болған Тайлер Виндэм округінің мемлекеттік прокуроры қызметін атқарды. 1801 жылы Вермонт штатының өкілдер палатасы Демократиялық-республикалық партияның бақылауында болғанына қарамастан, ол Вермонт Жоғарғы Сотының судьясы болып тағайындалды. 1807 жылы ол Бас судья болды және 1812 жылға дейін қызмет етті. 1812 жылы ол Демократиялық-республикалық партиясынан АҚШ Сенатына сайлауға түсті, бірақ сайлауда жеңіліске ұшырады, себебі сол кезде федералистер Вермонт штатының Бас Ассамблеясын бақылап отырды. 1811 жылдан 1814 жылға дейін Тайлер Вермонт университетінде құқық ғылымының профессоры болды. 1815 жылдан 1821 жылға дейін ол Виндэм округінің мұрагерлік істерін тіркеушісі болды.

Авторлық мансабы

1787 жылы Нью-Йоркте оның "Контраст" комедиясы сахналанды, бұл кәсіби актерлер орындаған алғашқы американдық комедия болды. Пьесаның алғашқы ресми көрсетілімі Джордж Вашингтонның қызметке кірісу рәсімінен кейін көп ұзамай өтті, және Вашингтон мен Бірінші Конгрестің бірнеше мүшелері оған қатысты. Пьеса жақсы қарсы алынды, ал Тайлер әдебиетте танымал болды. Тайлер жазуын жалғастырды және досы Джозеф Деннимен жиі бірлесіп жұмыс істеді, оның ішінде Деннидің "Фермердің апталық мұражайы" газетінде жарияланған сатирикалық бағананы бірге жазды. Ол 1797 жылы "Алжирлік тұтқын" атты туындысын жариялады және бірнеше құқықтық трактаттар, алты пьеса, музыкалық драма, екі ұзын поэма, көптеген эсселер және жартылай көркем саяхаттық әңгіме, 1809 жылғы "Лондондағы янки" атты шығармасын жазды.

Жеке өмір

Кейінгі өмірінде Ройалл Тайлер жастық шағындағы мақтандығы мен бейшаралық әрекеттерін мойындады, бірақ өкініштерін тек өткенінің мансабы мен болашаққа қойған үміттеріне салған шектеулерге байланысты білдірді. Ол Гарвард колледжі ғимаратында тазалаушы болған Кэтрин Морспен бала туған деген сенімде болды, ол студент кезінде оқыған. Бұл ұлы, Роял Морс, 1779 жылы дүниеге келді және 1834 жылы Кембриджде болған католиктерге қарсы бүліктердің жетекшісі ретінде танылды. Палмер отбасының ұрпақтарының айтуынша, Тайлер әйелінің анасы, Элизабет Палмермен бір қыз, мүмкін екі қыздың әкесі болған, ал оның күйеуі Жозеф Пирс Палмер үйден кеткен кезде. Олар София (1786 жылы туған) және Катерина (1791 жылы туған) еді. Тайлер Мэри Палмермен үйлену жасына келмей тұрып, қарым-қатынас құрған деген айып тағылды. Оның айтуынша, көршілері Роялл Тайлермен үйленер алдында жүкті болды деп ойлаған, себебі олардың жасырын үйленгенін білмеген.

Өлім және жерлеу

Тайлер 1826 жылғы 26 тамызда Вермонт штатының Браттлборо қаласында он жыл бойы көтерген бет қатерлі ісігінен көз жұмды. Ол Браттлбороның Проспект-Хилл зиратында жерленген.

Мұра

Тайлер Натаниел Хоторнның "Жеті қабырғалы үй" романындағы Джаффри Пинчонның прототипі ретінде танылды. Хоторнның әйелі София Пибоди Натаниел Пибоди мен Элизабет Палмердің қызы, ал Джозеф Пирс Палмер мен Элизабет Ханттың немересі болды. Палмер отбасы Тайлердің жастық шағындағы ұятты әрекеттері туралы әңгімелерді сақтап қалды, олардың бір бөлігі Хоторнға мәлім болды және ол оларды романында пайдаланды. Вермонт университетінің бас театры оның құрметіне аталды. Оның шөбересі Ройалл Тайлер (1884–1953) көрнекті тарихшы болды. Оның ұрпағы Ройалл Тайлер (1936 жылы туған) – жапон әдебиетінің белгілі ғалымы және аудармашысы.

Қосымша көздер

Карсон, Ада Лу, "Томас Пикман Тайлердің "Роялл Тайлердің естеліктері": Түсіндірмелі басылым", Миннесота университеті Ph. D. (Университет микрофильмдері), 1985. Карсон, Ада Лу және Герберт Л. Карсон, "Роялл Тайлер", Твейн баспасы: 1979. Лаутер, Пол, ред. "Америка әдебиетінің Хит антологиясы". 1-том. 4-басылым. Хоутон Миффлин компаниясы: Бостон, 2002. Дам, Фредерик Уильям, "Америкалық мінез-құлқының тамырлары", 2-том, 9-тарау: Американың ұлттық санасын қалыптастыруда американдық драматург және заңгер Роялл Тайлердің (1757-1826) рөлі (261-325 беттер), Эдвин Меллен баспасы, Льюистон, Нью-Йорк: 2009.