Кіріспе

Қытай монахы және ақыны Ханшан () – Қытайдың буддистік және даосистік тұлғасы. Оның кім болғанын, қашан өмір сүргенін, қайтыс болғанын, тіпті бар болған-жоқ екенін ешкім білмейді. Қытай буддалық дәстүрінде Ханшан мен оның серігі Шиде тиісінше Маңжушри және Самантабхадра бодхисаттваларының көрінісі ретінде құрметтеледі. Жапон және қытай суреттерінде Ханшан көбінесе Шидемен немесе тағы бір аңызға толы монах Фэнганмен бірге бейнеленеді. Оның туындылары туралы көп мәлімет жоқ, себебі ол елсіз аймақта уақыт өткізген, ал өлеңдерін үйі деп санаған таулардағы тастарға жазған. Ол өмірінің соңына дейін жазған 600 өлеңінің 313-і жиналып, бүгінгі күнге жеткен. Ханшанның досы Шидеге жатқызылатын 57 өлеңнің ішінде

Күні

Люкю Инь Ханшанның өлеңдеріне жазған алғы сөзінде Ханшанмен де, Шидемен де Гуоцин ғибадатханасының ас үйінде кездескенін айтады, бірақ олар оның сәлеміне күліп жауап берді, содан кейін қашып кетті. Кейін ол оларға киім-кешек беріп, баспанамен қамтамасыз етуге тырысты, бірақ Люкю Инь екеуінің үңгірге қашып кетіп, ол өзін-өзі жауып, Шидтің іздері жоғалып кеткенін жазады. Бұл Тай префектурасының губернаторы Люкю Инь Ханшанның жазбаларын, "бамбусқа, ағашқа, тасқа, жартасқа жазылған өлеңдерді, сондай-ақ адамдардың үйлерінің қабырғаларына жазылған өлеңдерді" жинауға итермеледі. Алайда, Бёртон Уотсон Люкю Иньнің шын мәнінде өмір сүрмегенін және Ханшанның өлеңдеріне жазған алғы сөзінің тек аңыз ғана екенін айтады. Кітаптың кіріспесінде ол Люкю Иньнің өлеңдерге жазған алғы сөзі туралы былай дейді: Егер Ватсонның пікірін қабылдап, Люкю Иньнің алғы сөзін ескермесек, тек ақынның сөздеріне сүйенсек, Ханшанның өлеңдерін тек тасқа жазғанын көреміз. Ол өлеңдерінің ешбір жерінде оларды ағашқа, бамбукқа, ағашқа немесе адамдардың үйлерінің қабырғаларына жазғанын айтпаған. Эдвин Г. Пуллейбланк өзінің «Ханшанның күніне арналған лингвистикалық дәлелдеме» зерттеуінде айтқандай, Ханшанға жатқызылатын өлеңдер жинағы бүкіл Тан әулетінің кезеңін қамтиды. Ву Чи ю «Ханшан зерттеуінде» оны монах Жиян (智岩, 577–654) деп атайды, бірақ бұл Пауль Демивиль және басқалар тарапынан күмәндалған. Қытай энциклопедиясында оның шамамен 712 жылдан кейін және 793 жылдан бұрын өмір сүргені көрсетілген. Цзя Цзиньхуа 50-ге жуық өлеңдегі Чан фразаларын зерттегеннен кейін, бұл өлеңдер тобы Чан монахы Каошан Бенджиге (840–901) тиесілі болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Алайда, Жиян мен Каошан Бенджиге қатысты даталар Ханшанның өзінен үлкен екенін айтқан сөздеріне қайшы келеді.

Аудармалар

Алғашқы аудармаларға Артур Уэйлидің Хан Шанның 27 өлеңі, Гари Снайдердің Салқын тау өлеңдері және Бёртон Уотсонның Салқын тау: 100 өлең кіреді. Батыстық тілге алғаш толық аударма француз тілінде – (Le Mangeur de brumes : l'œuvre de Han shan poète et vagabond) ("Тұман жеуші: Хан Шан ақын және саяхатшының шығармалары"). 1980 жылы Стефан Шумахер 150 өлеңді неміс тіліне аударды. Роберт Г. Хенрикс, Ред Пайн, Пол Рузер және Питер Левитттің төрт толық ағылшын тіліндегі аудармасы бар. Басқа аудармалар: Питер Стамблердің Сыңқы таумен кездесулер (130 өлең). Wandering Poet-тің Салқын таудың трансценденттік поэзиясы (96 өлең) (2005, 2012).

Мұра

"Қалқын тау" поэзиясы көптеген ұрпақтар мен мәдениеттердің ақындарына әсер етті. Оны ерекше құрметпен жапондықтар жақсы көреді, олар оны Канзан деп біледі. Ханшан, Beat Generation жазушылары Гэри Снайдер мен Джек Керуак үшін ыстық ықылас пен маңызды тұлға болды. Evergreen Review журналында жарияланған аудармасының кіріспесінде Снайдер Ханшан туралы былай деп жазды: "Ол және оның серігі Шите (жапон тілінде Джиттоку) кейінгі заманның Дзен суретшілерінің ең жақын достары болды – парқын, сыпырғышын, шашын және күлкісін еске алады. Олар өлімсіздерге айналды, кейде оларды бүгін Американың шет елдерінде, жеміс бақшаларында, саяхатшылардың тобында және орман шаруашылығы лагерьлерінде кездестіруге болады". Керуактың "Дхарма бұмдары" Ханшанның көрінісімен аяқталады, ал Снайдердің ұсынысымен Керуак кітапты осы аңызға толы ақынға арнады. Пол Рузер өлеңдерді буддалық үйрету өлеңдері ретінде қарастырады, Hakuin Ekaku Kanzan shi sendai kimon 寒山詩闡提記聞 (1746) ("Икчантика үңгіріндегі Қалқын тау өлеңдері бойынша дәрістер туралы жазбалар") басқа көздерде жиі кездесетін өмірбаяндық тұрғыдан қарауды көптеген жағдайларда елемейді. Снайдер мен Ред Пайнның аудармалары суретші Брайс Марденнің жұмысына әсер етті, ол өлеңдер тақырыбында суреттер, сызбалар және гравюралар сериясын жасады. Ханшанның өлеңдері Фил Эльверум басқарған "Микрофондар" және "Эри тауы" музыкасына әсер етті.