Кіріспе

Ирактық соттан тыс тұтқын Манадель әл-Жамади (مناضل الجمادي) 2003 жылғы 4 қарашада Әбу Грейб түрмесінде ЦРУ тергеуі кезінде АҚШ ұстауында қаза тапқан ирак азаматы болды. Әл-Жамади қолдары артына кісенделген күйде, білегінен ілініп тұрғанда қайтыс болды, бұл жағдайды адам құқықтары жөніндегі ұйымдар азаптау деп бағалады. 2012 жылғы тамызда Холдер қылмыстық іс қозғалмағанын хабарлады.

Өлім жағдайы

АҚШ Әскери-теңіз күштері әл-Жамадиді 2003 жылғы 27 қазанда Бағдадтағы Қызыл Крест кеңсесіне жасалған шабуылдан кейін тұтқындады. Шабуылда 34 адам қаза тауып, оның ішінде бір АҚШ сарбазы болды, ал 200-ден астам адам жарақат алды. 2003 жылғы 4 қарашада сағат 4 шамасында әл-Жамадиді американдық күштер түрмеге алып келді. Ол белден төмен жалаңаш, тек қызғылт түсті жейде мен күрте киген, басына жасыл құм қап кигізілген еді. Ол араб және ағылшын тілдерінде сұрақтарға жауап берді. Тұтқын ретінде тіркелмеген бір адам ол "үркіп қалған бала сияқты" пассивті және алаңдаған екенін айтты, сондай-ақ онымен физикалық күш қолданудың қажеті жоқ екенін мәлімдеді. Бірақ, жақында ғана бір тергеуші оған қатысты айқайлап, қару-жарақ қайда жасырылғанын білуді талап етті. Оның өлімінің себебі 2005 жылғы 17 ақпанда ғана белгілі болды. Ол жарты сағатқа созылған сәтсіз тергеуден кейін қайтыс болды. Тергеу кезінде, ресми ережелерге қайшы, оны қолы артына байланған күйде терезеге іліп қойған. Жаңалықтарда әл-Жамадиге жасалған қатыстық "палестиналық асып өлтіру" деп сипаттады. Associated Press тілшісі Сет Хеттенаның хабарлауынша, тергеуші тұтқынды сұраққа тартқаннан кейін 30 минут өткен соң, күзетшілерді әл-Жамадиді қайта орналастыруға бұйырды, өйткені ол "өлгендей жатқандай" көрінді. Бірақ күзетшілер басқаша пікір білдірді: "Біз оның өлгенін білгеннен кейін, олар қорқып қалды", - деді Денис Стеванус ЦРУ тергеушісі мен аудармашы туралы. "Олар не істеу керектігін білмеді". Spc. Джейсон Кеннердің, 372-ші әскери полиция ротасының қызметкерінің айтуынша, әл-Жамадиді әскери-теңіз күштері жақсы күйде түрмеге әкелген. Кеннер оны душтан шығарғанда, ол өлі болып көрінгенін айтты. Кеннердің сөзіне қарағанда, ЦРУ және АҚШ әскери тергеушілері денені кімге тапсыру керек деген мәселеде "жанжал" тудырған. 372-ші әскери полиция ротасының командирі капитан Дональд Риз әл-Жамадидің өлімі туралы куәлік берді. Ол өлген тұтқын туралы былай деді: "Маған айтылғандай, оны әкелген кезде ол қарсылық көрсетті, оны бөлмеге алып шығып, тергеу кезінде қайтыс болды. Денесінен бас, мұрын және аузынан қан ағып жатты". Риз мәйітті түнде душ бөлмесінде қалдырғанын және келесі күні ішекке тамшылатқанын айтты, бұл басқа тұтқындардан оқиғаны жасыруға бағытталған әрекет болды. Риз денесін сараптамадан өткізгенін, өлімнің себебі жарақаттан туған қан ұюы екенін анықтады. 2003 жылғы қарашада штаб-сержант Иван Фредерик отбасына жазған хатында тергеушілер "оны соншалықты стреске түсіргені үшін ол қайтыс болды" деп жазды. "[Түрме қызметкерлері] оның денесін мәйіт қаптарына салып, шамамен жиырма төрт сағатқа мұздатып душқа қойды. [ ] Келесі күні дәрігерлер келіп, оның денесін таспаға салып, қолына жалған ішек салып алып кетті". Әбу-Грейбтің кейбір қызметкерлері әл-Жамадиді "Айсмен" және "Мистер. Мұздай" деп атады. Басқалары оны "Берни" деп атады, бұл "Бернидегі демалыс" фильміне сілтеме, онда өлі денеге әлі де тірідей қарастырылады.

Тергеу

2007 жылдың тамызында тергеу кезінде және қаза болған кезде қатысқан ең жоғары шенді офицер Томас Паппас өзінің бағыныстысы, подполковник Стивен Л. Джорданның әскери трибуналында куәлік беруінің орнына иммунитет алды, ол ақталды. 2011 жылы Коннектикут штатынан тағайындалған республикалық АҚШ прокуроры Джон Дурхам ЦРУ-ны тексеруге кірісті және Вирджиния штатының Александрия қаласындағы құпия федералды үкім шығару кеңесіне куәгерлерді шақыруды бастады, олардың ішінде әл-Жамадидің қазасын да қарастырды.

Басқа медиада

Энтони Диаз, Джеффри Фрост, Сабрина Харман және Жавал Дэвис 2008 жылғы "Standard Operating Procedure" фильмінде әл-Жамадидің Әбу Грейбте болуы және оның денесі туралы сұхбаттастырылады.