Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылған АҚШ үкіметтік агенттігі – Соғыс ақпараттары жөніндегі АҚШ кеңсесі (OWI). ОУИ 1942 жылдың маусымынан 1945 жылдың қыркүйегіне дейін қызмет етті. Радиохабарлар, газеттер, плакаттар, фотосуреттер, фильмдер және басқа да бұқаралық ақпарат құралдары арқылы ОУИ майдан мен азаматтық қоғам арасындағы байланысты қамтамасыз етті. Бұл кеңсе сонымен қатар шетелде бірнеше филиал ашып, ауқымды ақпараттық және үгіт науқанын жүргізді. 1942 жылдан 1945 жылға дейін ОУИ АҚШ-ты жағымсыз бейнелейтін, соның ішінде соғысқа қарсы материалдарды қамтитын, барлық киносценарийлерді қарап, қабылдамады немесе жойды.
The United States Office of War Information (OWI) was a United States government agency created during World War II. The OWI operated from June 1942 until September 1945. Through radio broadcasts, newspapers, posters, photographs, films and other forms of media, the OWI was the connection between the battlefront and civilian communities. The office also established several overseas branches, which launched a large scale information and propaganda campaign abroad. From 1942 to 1945, the OWI revised or discarded any film scripts reviewed by them that portrayed the United States in a negative light, including anti war material.
Шығу тегі
Президент Франклин Д. Рузвельт 1942 жылғы 13 маусымда 9182-ші атқарушы бұйрық арқылы OWI-ді құрды. Атқарушы бұйрық Фактілер мен сандар кеңсесінің (OFF, OWI-дің тікелей алдыңғысы), Үкіметтік есептер кеңсесінің және Төтенше жағдайларды басқару кеңсесінің Ақпарат бөлімінің функцияларын біріктірді. Ақпаратты үйлестіруші кеңсесінің бөлімшесі болған Сыртқы ақпарат қызметі, OWI-дің Шетелдегі филиалының ядросына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде американдық қоғам соғыс уақытындағы ақпараттан хабарсыз болды. Бір американдық сарапшы атап өтті: “Бәрі үш ашуға дейін келді: біріншіден, тым көп ақпарат бар еді; екіншіден, оның жеткіліксіздігі; үшіншіден, әйтеуір, ол шатастыратын және үйлесімсіз болды”. Президент Рузвельт OWI-ді жаңалықтарға деген сұранысты қанағаттандыру және шатасуды азайту, сондай-ақ соғысқа деген американдық бейжайлықты сейілту үшін құрды. OWI-дің құрылуы даулы болды. Американдық қоғам, әсіресе АҚШ Конгресі, бірнеше себептермен үгіт-насихатқа күдікпен қарады. Біріншіден, баспасөз соғыс уақытындағы ақпаратты таратушы жалғыз орталықтандырылған агенттікке қорқынышпен қарады. Екіншіден, Конгресс нацистік Германиядағы Жозеф Геббельстің машинасына ұқсас американдық үгіт машинасынан қорқып отырды. Үшіншіден, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қоғамдық ақпарат комитеті/Крил комитеті арқылы жасалған бұрынғы үгіт-насихат әрекеттері сәтсіздікке ұшырады деп есептелді. Төртіншіден, американдық қоғам оқшауланушы немесе араласпау саясатын ұстанды, сондықтан американдықтарға қарсы соғысқа шақыратын үгіт-насихатты қолдауға құлшынбады. Бірақ Перл-Харборға шабуылдан кейін әскерилер мен әкімшіліктен халыққа соғыс ақпаратын үйлестіріп, дұрыс жеткізу қажеттілігі американдық үгіт-насихатпен байланысты қорқыныштан басым болды. Президент Рузвельт OWI-ді журналист және CBS тілшісі Элмер Дэвиске “соғысты жеңуге және соғыстан кейінгі жақсы әлемнің негізін қалауға белсенді қатысу” миссиясын тапсырды. Президент Рузвельт Дэвиске “баспасөз, радио, кино және басқа да құралдарды пайдалану арқылы, ел ішінде және шетелде соғыс күш-жігерінің және соғыс саясатының, іс-қимылдарының және мақсаттарының жағдайы мен прогресі туралы хабардар және ақылды түсінікті дамытуға көмектесетін ақпараттық бағдарламаларды әзірлеуге және іске асыруға” бұйрық берді. Осылайша, OWI-дің жұмысы Ішкі және Шетелдік филиалдар арасында бөлінді.
Ішкі операциялар
OWI Ішкі радио бюросы Германия, Жапония және Италия туралы «Біздің жауымыз осы» (1942 жылдың көктемі) сериясын, ішкі тақырыптарды қамтыған «Америкалық аға», сондай-ақ NBC Blue Network-тің «Капеллан Джим» бағдарламасына және Үй майданына назар аударған «Күнді жылдамдату» (1943 жылдың тамызы) сериясын жасады. Радио продюсері Норман Корвин OWI үшін «Англиядағы америкалық», «Ресейдегі америкалық» және Роберт Янг, Рей Коллинз, Пол Стюарт және Гарри Давенпорт түскен «Адамсқа жолжазық» сияқты бірнеше сериялар өндірді. 1942 жылы OWI «Америка дауысын» (VOA) құрды, ол АҚШ-тың ресми үкіметтік халықаралық хабар тарату қызметі ретінде әлі де жұмыс істеп келеді. VOA бастапқыда коммерциялық желілерден хабар тарату құралдарын қарызға алды. OWI өндірген бағдарламалардың ішінде Америка Еңбек Федерациясы мен Өнеркәсіптік ұйымдар конгресінің материалдарынан алынған Еңбек қысқа толқыны бюросы ұсынған бағдарламалар да болды. Соғыс көшіру басқармасымен бірлесіп, OWI жапондық американдықтардың тұтқындалуына қатысты бірқатар деректі фильмдер жасады. «Жапондықтарды басқа жерге көшіру» және басқа да бірнеше фильмдер Милтон Эйзенхауэрдің тұтқындалу туралы халықты хабардар ету, елдегі жапонға қарсы сезімге қарсы тұру және жапондық американдық тұтқындарды лагерьтен тыс жерге қоныстануға немесе әскери қызметке түсуге шақыру мақсатымен жасалған. OWI лагерь газеттерімен де тұтқындарға ақпарат тарату үшін жұмыс істеді. 1942 және 1943 жылдары OWI-де екі фотосуретші тобы болды, олардың фотографтары соғыстың алғашқы жылдарында елдің жұмылдырылуын тіркеді, әсіресе ұшақ зауыттары мен жұмыс істейтін әйелдер сияқты тақырыптарға назар аударды. Бұған қоса, OWI 16 мм фильмде 267 жаңалықтар фильмін, «Біріккен жаңалықтар фильмін» өндірді, олар шетелде және АҚШ көрермендеріне көрсетілді. Бұл жаңалықтар фильмінде АҚШ әскери кадрлары қолданылды. Мысалдар үшін Google тізіміне қараңыз.
Кино бюросы
Лоуэлл Меллет басқарған OWI кинофильмдер бюросы (BMP) Голливуд киностудияларымен бірлесіп, Американың соғыс мақсаттарын ілгерілететін фильмдер жасау үшін жұмыс істеді. Элмер Дэвистің айтуынша, "Көптеген адамдардың санасына үгіт идеясын енгізудің ең оңай жолы – олар үгіттенгенін түсінбегенде, ойын-сауық суреті арқылы өткізуге рұқсат беру". Сәтті фильмдер одақтас қарулы күштерін батыл "Азаттық күрескерлері" ретінде бейнеледі және отын үнемдеу немесе әскерлерге азық-түлік беру сияқты азаматтық қатысуды қолдады. BMP-нің алғашқы қадамы – "Киноиндустрия үшін нұсқаулық" жасау және тарату болды, ол антифашистік демократиялық принциптерді қалай насихаттау керектігін көрсетті. Бұл әсері шектеулі болды, сондықтан олар қарау және бекіту үшін сценарийлерді сұрауды бастады. 1943 жылы Голливудтың барлық ірі студиялары (Paramount Pictures-тен басқа) OWI-ге өздерінің киносценарийлерін қарауға рұқсат берді. OWI әр фильмнің одақтастардың миссиясын құрметтеуге ықпал ететінін бағалады. BMP әскерилер үшін деректі фильмдер мен оқу фильмдерін жасады. Франк Капраның "Неге біз соғысамыз" сериясы американдық сарбаздарға Американың соғысқа араласуын түсіндіру және ақтау үшін көрсетілді. 1942 жылдың шілдесінде OWI әкімшілері американдық көрермендерге жетудің ең жақсы жолы – соғыс фильмдерін көркем фильмдермен бірге көрсету екенін және "Why We Fight" сияқты кейбір деректі фильмдер кинотеатрларда көрсетілуін қабылдады. Шетелде OWI Психологиялық соғыс бөлімін (PWB) басқарды, ол жау күштерін ұрыс аймақтарында қорқытуға арналған үгіт-насихатты қолданды, сонымен қатар одақтас лагерьлердегі азаматтық тұрғындарды хабардар етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде парашютпен тарату соғысы танымал болды және Солтүстік Африка, Италия, Германия, Филиппин және Жапония сияқты аймақтарда қолданылды. Мысалы, Жапонияда OWI 180 миллионнан астам листовка басып шығарды және таратты, оның ішінде 1945 жылдың жаз айларында шамамен 98 миллион данасы таратылды. Тунисте тасталған листовкаларда: "Сіз қоршалғансыз" және "Суға бату – өлімнің жаман түрі" деп жазылған. Сицилияда миллиондаған листовкалар тасталды: "Итальяндықтар Муссолини мен Гитлер үшін өлуге тиіс пе, әлде Италия мен өркениет үшін өмір сүруге тиіс пе – соны шешу уақыты келді". OWI сонымен қатар газеттер мен журналдарды Американың соғыс мақсаттарын ілгерілету үшін пайдаланды. "Victory" сияқты шетелдік аудиторияға таратылған журналдар шетелдік одақтас азаматтарға американдық азаматтар соғысқа үлес қосатынын жеткізуді көздеді. "Victory" Американың өндірістік қуатын көрсетті және американдық өмір салтын бағалауды арттыруға тырысты. Жоғарыда аталған жарияланымдар мен үгіт-насихаттың өндіріс стильдерінен басқа, OWI "арнайы заттар" деп аталатын дәстүрлі емес үгіт құралдарын да қолданды. Бұған тұқымдық пакеттер, оттықтар, сабын қағазы және тігін жиынтығы жатады. Тұқымдардың пакеттерінде американдық туы және донордың атын жазылған хабарлама бар еді. Әр оттықтың ішкі жағында "Төрт еркіндік" деген жазу бар. Сабын қағазында: "Бірлік ұлттарынан. Суға батырып, сабын сияқты қолданыңыз. Нацистердің кірін жуып тастаңыз" деген хабарлама жазылған. Тігін жиынтығындағы ине жастығы адамның артқы бөлігіне ұқсас болды. Арт жағында Адольф Гитлер немесе жапон генералы Хидеки Тоджоның карикатуралық бейнесі орналасқан. OWI-нің қатысуын Еуропа және Тынық мұхиты театрларындағы операцияларға бөлуге болады.
Еуропалық театр
OWI операцияларының ең таңғажайыптарының бірі Люксембургте болды. "Анни" операциясы деп аталатын АҚШ-тың 12-ші армия тобы Люксембургтегі бір үйден таңғы сағат 2:00-ден 6:30-ға дейін нацистік оккупация кезінде Рейнланд тұрғындарына адал болып көрінген құпия радиостанцияны жүргізді. Олар нацистік қолбасшылардың қиын жағдайларын неміс халқынан жасырғаны туралы айтты, бұл нацистік жақтастар арасында наразылық тудырды. Бұдан әрі, олар нацистік күштерді одақтастардың қапанына түсірді, содан кейін өздерінің жасырындығын сақтау үшін "Анни" радиостанциясының кеңсесіне одақтастардың шабуыл жасады. Шығыс майданында OWI поляк және совет одақтастарын ренжітпеу үшін күресті. Кеңес әскері шығыстан Германияға қарай жылжығанда, Польшаны ойланбастан басып өтті. Дегенмен, поляктар Шығыс майданының көп бөлігін өздеріне тиесілі деп есептеді. OWI жаңалықтарды (қалалардың аталуын және округтер мен мемлекеттік шекаралар туралы әңгімені қоса алғанда) екі тарапты да ренжітпеу үшін ұсынуға тырысты. Сонымен қатар, поляктар мен кеңестік өкілдер OWI-ді соғысты қадірлеуге ұмтылғаны үшін сынады, себебі олардың адам және материалдық шығындары Американың шығындарынан әлдеқайда ауыр болды.
Тынық мұхит театры
ОУИ «Еркін Қытайда» пропаганданың ең көп таралған көздерінің бірі болды. Олар жапон армиясын әлсіретуге және қытай аудиториясына ұнайтын АҚШ-тың соғыс мақсаттарының бейнесін жасауға бағытталған күрделі пропаганда машинасы құрды. OWI көптеген қытайларды, екінші буын жапондықтарды (Нисейлер), жапондық соғыс тұтқындарын, корейлік эмигранттарды және т.б. жұмысқа алды. Олар ақпарат жинау және аударумен, сондай-ақ Тынық мұхиты аймағында бірнеше тілде бағдарламалар таратумен айналысты. OWI барлау және шифрланған ақпарат үшін байланыс арналарын (логистикалық қолдау) да құрды. Алайда, OUI Қытай мен Үндістанда жұртшылықпен қарым-қатынас жасау қиындықтарына тап болды. Қытайда OUI ұлтшылдар мен коммунистер арасындағы қақтығыстан қалыс қалуға тырысты. Бірақ Рузвельт әкімшілігі мен OUI қызметкерлері Чианг Кайшектің билігінің көптеген аспектілеріне қарсы болды, ал Чианг OUI-ге тыңшыларын орналастырды. Сонымен қатар, OUI ұлтшыл немесе коммунистік көшбасшыларды ренжітпейтіндей соғыстан кейінгі Қытайдың бейнесін жасауға күш салды. Үндістанда американдықтар мен британдықтар соғыста жеңіске жеткеннен кейін ғана отаршылдық мәселесін шешуге келісті. OUI-дың басқыншылықтан азат болу туралы хабарламалар Үндістанда көтеріліс тудырып, британдықтармен ынтымақтастыққа нұқсан келтіруі мүмкін деп қорқады. Бірақ бұл тәсіл американдық саясаттың екіжүзділігін мойындаған үндістерді де, афроамерикандық лоббилерін де ашуландырды. OUI қарама-қайшы мақсаттар мен нашар басқарудан зардап шекті. Мысалы, «американ халқының шындықты білуін қамтамасыз етуді» қалаған Элмер Дэвис «халықтың қауіпсіздігі» үшін ақпаратты жасырып отырған әскерилермен қақтығысты. Бұдан әрі, OUI қызметкерлері «соғыстың негізгі, күрделі мәселелерінен манипуляция мен стильді үгіттеу пайдасына бұрылуын» деп санайтын нәрсеге наразылық білдірді. 1943 жылдың 14 сәуірінде бірнеше OUI жазушысы қызметінен кетіп, баспасөзге қатысты мәлімдеме жасады. Олар соғыстың объективті суретін бере алмайтындарын, себебі «адал ақпараттан гөрі ақылды сатуды ұнататын жоғары қысымды жарнамашылар» OUI шешімдерін қабылдады. Президент Рузвельттің «күте тұрып көру» позициясы және OUI-ға қоғамдық қолдаудың әлсіреуі агенттікке қатысты қоғамдық пікірге зиян келтірді. Конгресс OUI-дың ішкі операцияларына қарсылық көрсетіп, қаржыландыруды қысқарды. Конгресс OUI-ды президент Рузвельттің сайлауалды штабы деп айыптады және кез келген қателіктер мен жанжалдарды таратуға себеп ретінде пайдаланды. 1943 жылы OUI-дың келесі жылғы бюджетінен қаржысы толығымен алынып тасталды және OUI-дың ішкі мүмкіндіктерін қатаң шектеумен ғана қайта қалпына келтірілді. Көптеген шетелдегі филиалдар мен кинобюро жабылды. 1944 жылға қарай OUI көбінесе шетелде жұмыс істеді, жаудың рухын түсіруге үлес қосты. Агенттік 1945 жылы таратылды және оның көптеген шетелдік функциялары Мемлекеттік департаментке берілді. OUI бағдарламаларының кейбір жазушылары, продюсерлері мен актерлері Кеңес Одағына құрмет көрсетті және АҚШ Коммунистік партиясымен байланысты болды немесе оның мүшелері болды. OUI-дың Тынық мұхиты операцияларының директоры Оуэн Латтимор, 1944 жылы АҚШ вице-президенті Генри Уоллеспен бірге Қытай мен Моңғолияға сапар жасады. Кейіннен кеңес ГРУ-дан дезертир болған генерал Александр Барминнің куәлігіне сүйене отырып, ол кеңес агенті деп айыпталды. Соңғы есебінде Элмер Дэвис бұрынғы коммунистік байланыстары үшін 35 қызметкерді жұмыстан босатқанын атап өтті, бірақ ФБР-дің құжаттарында CPUSA-ға ресми адалдық танытқандығы көрсетілмеді. Соғыстан кейін, тележурналист ретінде Дэвис Оуэн Латтиморды және сенатор Джозеф Р. Маккарти, Уиттакер Чемберс және басқалардың адалдықсыздық туралы негіссіз айыптауларынан қорғады. Флора Вовшин, 1943 жылдың қыркүйегінен 1945 жылдың ақпанына дейін OUI-де жұмыс істеді, кейіннен «Венона» жобасының тыңдауында совет шпионы болғаны анықталды.
Тарату және мұра
ОУИ 1945 жылдың 31 тамызындағы 9608-ші атқарушы бұйрықпен 1945 жылдың 15 қыркүйегінен бастап тоқтатылды. Президент Трумэн OWI-ді "жеңіске елеулі үлес қосканы" үшін мақтады және соғыстан кейін агенттікті қаржыландырудың қажеттілігін көрмеді. OWI-дің халықаралық кеңселерi Мемлекеттiк департаментке берiлдi, ал Америка Құрама Штаттарының Ақпарат қызметi және Стратегиялық барлау қызметі/Орталық барлау агенттiгi көптеген ақпарат жинау, талдау және тарату функцияларын өз мойнына алды. Өмiрi қиындықтарға толы болғанына қарамастан, OWI одақтастардың жеңісіне және американдықтардың соғысқа қолдауын ұйымдастыруға зор ықпал еткен деп есептеледi.
Адамдар
OWI-де жұмыс істеген көптеген адамдардың арасында Итаро Ишигаки, Аяко Танака Ишигаки, Джей Беннетт, Хамфри Кобб, Алан Кранстон, Элмер Дэвис, Гарднер Коулз-младший, Мартин Эбон, Милтон С. Эйзенхауэр, Эрнестин Эванс, Джон Фэрбанк, Ли Фолк, Говард Фаст, Ральф Дж. Глисон, Александр Хаммид, Лео Хершфилд, Джейн Джейкобс, Льюис Уэйд Джонс, Дэвид Карр, Филипп Кини, Кристина Кроткова, Оуэн Латтимор, Мюррей Лейнстер, Пол Лайнбаргер, Ирвинг Лернер, Эдвард П. Лилли (тарихшы), Алан Ломакс, Арчибальд МакЛейш, Рубен Х. Маркхэм, Лоуэлл Меллетт, Эдгар Ансел Моурер, Чарльз Олсон, Гордон Паркс, Джеймс Рестон, Питер К. Родс, Роберт Рискин, Артур Ротштейн, Уолдо Солт, Артур Шлезингер-младший, Уилбур Шрамм, Роберт Шервуд, Доди Уэстон Томпсон (зерттеуші-жазушы), Уильям Стивенсон, Джордж Тейлор, Честер С. Уильямс, Флора Вовщин және Карл Ёнеда болды.