Кіріспе

Үндістан Парламентінің заңы

Наркотиктер және психотроптық заттар туралы заң, 1985 жыл, көбінесе NDPS заңы деп аталады, бұл Үндістан Парламентінің заңы болып табылады және кез келген адамға есірткі немесе психотроптық заттарды өндіруге/дайындауға/өсіруге, иеленуге, сатуға, сатып алуға, тасымалдауға, сақтауға және/немесе пайдалануға тыйым салады. Бұл заң жобасы 1985 жылдың 23 тамызында Лок Сабхаға (Халық палатасына) ұсынылды. Ол Парламенттің екі палатасынан да қабылданды, сол жылы 16 қыркүйекте президент Джанни Зайл Сингхтің қолдауына ие болды және 1985 жылдың 14 қарашасында күшіне енді. NDPS заңы содан бері төрт рет өзгертілді – 1988, 2001, 2014 және 2021 жылдары. Бұл заң бүкіл Үндістанға таралады және Үндістаннан тысқары жердегі барлық үндістандық азаматтарға, сондай-ақ Үндістанда тіркелген кемелер мен ұшақтардағы барлық адамдарға қолданылады. Есірткіге қарсы күрес бюросы осы заң бойынша 1986 жылдың наурызынан бастап құрылды. Заңның мақсаты – Наркотиктер туралы бірыңғай конвенция, психотроптық заттар туралы конвенция және Наркотиктер мен психотроптық заттардың заңсыз айналымына қарсы Біріккен Ұлттар Ұйымының конвенциясы бойынша Үндістанның міндеттемелерін орындау. 1985 жылғы NDPS заңында 6 тарау және 83 бөлім бар.

Өмірбаян

1985 жылға дейін Үндістанда есірткі заттарға қатысты заңнама болған жоқ. Үндістанда қанаптың (каннабистің) тұтынылуы кем дегенде б.з.д. 2000 жылдан бері белгілі, ал ол туралы алғашқы айғақтар б.з.д. мыңдаған жылдарға жататын Атарваведтада кездеседі. 1893 жылы тағайындалған, Үндістандағы қанапты пайдалануды зерттеген Үнді-британдық комиссиясы (Indian Hemp Drugs Commission) қанапты "шамалы" мөлшерде қолданудың "практикалық түрде ешқандай зиянды салдарына" әкелмейтінін, "ақылға зиян келтірмейтінін" және "ешқандай моральдық зиянға" себеп болмайтынын анықтады. Комиссия есірткіні "артық" мөлшерде қолдану туралы қорытындысында, оның "әлбетте зиянды екенін" мойындағанмен, "көптеген артық тұтынушыларда зиянның айқын көрінбейтінін" атап өтті. Комиссия дайындаған есеп кем дегенде 3281 беттен тұрды және онда 1200-ге жуық "дәрігерлер, жұмысшылар, йогтар, факирлер, психиатриялық ауруханалардың басшылары, бханг өсірушілер, салық жинаушылар, контрабандистер, әскери шенеуніктер, қанап сатушылар, ганджа сарайларының операторлары және дін қызметкерлері" куәлік берді. 1985 жылға дейін Үндістанда қанап және оның туындылары (марихуана, гашиш/чарас және бханг) заңды түрде сатылды, оларды демалыс мақсатында қолдану кең таралған еді. Қанапты тұтыну әлеуметтік жағынан жаман қылық деп есептелмеді және оны алкоголь ішумен салыстырды. Ганджа мен чарас жоғарғы топтағы үндістердің пікірінше, кедейлердің маскүнемдігі болса, ал байлар Холи мерекесінде бхангты тұтынатын. 1961 жылы Есірткі заттарға қатысты бірыңғай конвенция қабылданғаннан кейін АҚШ барлық есірткі заттарға қарсы жаһандық заң шығару науқанын бастады. Алайда Үндістан бұл қадамға қарсылық көрсетіп, шамамен 25 жыл бойы қанапты заңсыз етуге бағытталған американдық қысымға төтеп берді. 1980-ші жылдары американдық қысым күшейді және 1985 жылы Раджив Ганди үкіметі мойынына салып, Үндістанда барлық есірткі заттарға тыйым салатын NDPS заңын қабылдады.

Сын

NDPS заңын сынағандар бұл заңның "қатаң" екендігін және кепілдік беру туралы шектеулер "көп жылдық бас тарту мен түрмеге қамауға" тең екенін айтады. Сыншылар бұл заң бойынша кепілдік беру шарттарының қажетсіздей қатал екенін және олардың 1987 жылғы Терроризм және Бұзақылық Әрекеттерін Алдын Алдыру Заңы мен 2002 жылғы Терроризмді Алдын Алдыру Заңының ережелеріне ұқсас екенін, бұл ұзақ мерзімді бас бостандығынан айыруға алып келеді деп мәлімдейді. Сондай-ақ, NDPS заңы айыпталушының кінәсіздігін дәлелдеу жүгін толыққанды жүктейді. Кейбір сыншылар бұл заң бойынша "кінәлі психикалық жағдай" болжамы бар екенін, яғни сот қылмыс жасау ниеті болған деп есептейді. Олар бұл заңның жалпы қағидасына қайшы келеді дейді, онда қылмыс жасады деп айыпталған адамдар кінәлі екені дәлелденгенше кінәсіз саналады. Заң бойынша, аса ауыр қылмыстар үшін кепілдік беруге қатысты жоғары талаптар бар. NDPS заңының 37-бабына сәйкес, егер адам "коммерциялық көлемде", яғни гашиш үшін 1 кг-нан астам, қылмыс жасады деп айыпталса, сондай-ақ есірткі саудасын қаржыландыру және қылмыскерлерді жасыру сияқты ауыр қылмыстар жасады деп айыпталса, онда кепілдік тек қана "сот оның мұндай қылмысқа кінәлі емес екеніне және ол кепілдікке шыққанда ешқандай қылмыс жасамайды дегеніне сенімді болса" ғана беріледі. Заң жобасы талқыланған кезде парламент мүшелерінің бірнешесі оны қатты және жұмсақ есірткілерді тең қарағаны үшін қарсы болды. Бірақ Раджив Ганди әкімшілігі жұмсақ есірткілердің басқа есірткілерге жол ашатынын мәлімдеді. NDPS заңы "The Times of India" газетінде сынға алынды. Газет заңды "жақсы ойластырылмаған" және "нашар ойланған" деп сипаттады, себебі заң барлық есірткілерге бірдей жазаны қарастырды, бұл дилерлердің назарын жоғары табыс әкелетін қатаң есірткілерге аударды. Газет сондай-ақ заңның "бұрын болмаған есірткі мәселесін жасағанын" айтты. "The Times of India" кейбір жұмсақ есірткілерді заңдастыруды ұсынды, өйткені бұл героинге тәуелділікті азайтуы мүмкін. 2015 жылы Лок Сабха депутаты Татагата Сатпати марихуананы "элиталық" деп сынап, оны кедейлердің "маскүнемдігі" деп атады. Ол сондай-ақ бұл тыйым салудың "АҚШ тарапынан тудырылған қорқынышқа шамадан тыс реакция" екенін айтты. Сатпати марихуананы заңдастыруды да қолдады. 2015 жылдың 2 қарашасында Лок Сабха депутаты Дхарамвир Ганди каннабис пен опиумды қоса алғанда, "синтетикалық емес" маскүнемдіктерді заңдастыруға, реттеуге және медициналық бақылауда ұсынуға бағытталған жеке мүше заң жобасын енгізуге парламенттен рұқсат алғанын мәлімдеді. 2016 жылдың қарашасында Орталық Наркологиялық Бюроның бұрынғы комиссары Ромеш Бхаттачарджи заң туралы: "Бұл БҰҰ конвенцияларының ықпалымен адамдардың бойына сіңген моральдық биіктікке байланысты жиі туындайтын білімсіздікке қарсы пікір-таластың қажеттігін тудырады. Бұл заң [NDPS заңы] 1985 жылдан бері адамдарды қорлап келеді", - деді.

1988 жылғы түзету

1988 жылғы "Наркотикалық құралдар мен психотроптық заттар (өзгерістер) туралы" заң (1989 жылғы № 2 заң) 1989 жылдың 8 қаңтарында сол кездегі президент Рамасвами Венкатараманның қолдауына ие болды.

2001 жылғы өзгеріс

2001 жылғы "Есірткі және психотроптық заттар (өзгерістер) туралы" заң (2001 жылғы №9 заң) 2001 жылғы 9 мамырда сол кездегі президент К.Р. Нараяннанның қолдауына ие болды.

2014 жылғы өзгеріс

2014 жылғы «Есірткі және психотроптық заттар (өзгерістер) туралы» заң (2014 жылғы № 16 заң) Есірткі және психотроптық заттар туралы заңға түзетулер енгізіп, Емдеуге қажетті есірткілерге (морфин, фентанил және метадон) қатысты заңдағы шектеулерді жеңілдетті, оларды ауырсынуды басу және паллиативтік күтімде қолдануға қолайлырақ жағдай жасады. Түзетулер есірткіге тәуелді адамдарға емдеу және күтім көрсетуді жақсарту шараларын да қамтиды, опиум мен шоғырланған мак тұнбасын жеке секторға беруге мүмкіндік берді, сондай-ақ есірткі таратқандығы айыбымен сотқа тартылған адамдардың мүлкін тәркілеу ережелерін күшейтті. Бұрынғы заңда көзделген, есірткінің ірі көлемде таратқаны үшін қайталап сотталғандарға міндетті түрде өлім жазасы тағайындау ережесі де алынып тасталды, соның нәтижесінде соттар қайталап жасалған қылмыстар үшін 30 жылға бас бостандығынан айыру жазасын қолдану құқығына ие болды. Алайда, түзетулер «шағын көлемдегі» құқық бұзушылықтар үшін жазаны ең жоғары 6 айдан 1 жылға дейін бас бостандығынан айыруға ұзартты.

Ұсыныс және заң шығару

2011 жылғы "Есірткі және психотроптық заттар (өзгерістер)" туралы заң жобасы (No. 78 2011 ж.) 2011 жылдың 8 қыркүйегінде сол кездегі Қаржы министрі Пранаб Мукерджи (Pranab Mukherjee) Лок Сабхада ұсынды. Заң жобасы 13 қыркүйекте Яшвант Синха төрағалық ететін Қаржы жөніндегі тұрақты комитетке жіберілді. Комитет үш ай ішінде есебін ұсынуды жоспарлаған, бірақ оны 2012 жылдың 21 наурызында ұсынды. Заң жобасы 2014 жылдың 20 ақпанында Лок Сабхада, ал келесі күні Раджа Сабхада мақұлданды. 2014 жылдың 7 наурызында Президент Пранаб Мукерджинің қолдауына ие болды және 10 наурызда "Индия газетінде" жарияланды.

Ұсынылған өзгерістер

Қазіргі уақытта NDPS Заңының 27-бабына сәйкес, жеке тұтыну үшін есірткілерді шағын мөлшерде иелену қылмыстық құқық бұзушылық болып саналады және 10 000 ₹ айыппұл мен алты айға бас бостандығынан айыруға немесе осы екеуіне де әкелуі мүмкін. Әлеуметтік әділет және әлеуметтік қорғау министрлігі жеке пайдалану үшін есірткінің шағын мөлшерін иеленуді қылмыстық жазадан босатуды ұсынды. Министрлік NDPS Заңына түзетулер енгізуді ұсынды, онда есірткі тұтынушылар қылмыскерлер ретінде емес, қайта оңалту мен нашақорлықтан арылуға бағытталған құрбандар ретінде қарастырылуы керек. 2021 жылдың 10 қарашасында барлық маңызды мүдделі тараптардың жоғары деңгейдегі отырысы өтті, онда есірткіні жеке тұтыну үшін бас бостандығынан айыру және айыппұл салуды жоюға келісімге келді, сондай-ақ есірткіге тәуелді адамдар үшін 30 күндік оңалту және нашақорлықтан арылу бағдарламаларын қарау мәселесі талқыланды.