Кіріспе

Ежелгі Египет құдайы, египет құдайы.

Этимология

"Хепри" атауы пирамида мәтіндерінде кездеседі және әдетте құдайға жасалған сілтемелерді нақтылау үшін скарабей иероглифін анықтауыш немесе идеограмма ретінде қолданылған. Хепри "Амдуат" кітабында да еске алынады, себебі құдай күннің айналысына және Раның Мысырдың түнгі әлемі – Дуат арқылы жасаған сапарымен тығыз байланысты. Хепри (ḫprj) египет тіліндегі ḫpr етістігінен туындаған, ол "даму" немесе "жасау" деген мағынаны білдіреді. Хепри (ḫprj) сондай-ақ "Хепер" деп те жазылуы мүмкін, бұл египеттік термин күн құдайы, скарабей қоңызы және "пайда болу" немесе "туу" етістіктерін білдіреді.

Символизм

Құдай скарабей қоңызымен (египет тілінде ḫprr) байланысты болды және көбінесе осы түрде бейнеленді. Скарабей қоңыздары жұмыртқаларын тың қоңырдың ішіне салады, соның нәтижесінде жас қоңыздар одан толыққанды нысанда шығады, үйінділерден жеп өтеді. Бұл ежелгі египеттіктердің осы жәндіктердің ештен пайда болғанына сенуіне себеп болды. Олар күннің әр күні қайта туатынын немесе ештен жаратылатынын ойлады, осылайша Күн мен скарабейдің арасындағы байланысты түсіндірді. Бұл скарабей қоңызының үлкен тың қоңырларын жер бетімен итеруіне ұқсас, Кхепри мен жәндіктер арасындағы байланысты көрсетеді. Көк түспен бейнеленген ұрпақтылық тағы бір ерекшелік болды, өйткені Нил өзені көбінесе осы түспен ерекшеленді. Құдай және скарабей қоңызы жаратылысты және қайта тууды бейнеледі. Кхеприге арналған культ болған жоқ, өйткені ол Раның күндік құдайының бір көрінісі ретінде қарастырылды. Дегенмен, скарабей құдайы Гелиополистің және кейін Тебаның жаратылыс теориясына енді. Көбінесе Кхепри және тағы бір күндік құдай Атум Раның екі жағы ретінде қарастырылды: Кхепри таңғы күнді, Ра ортаңғы күнді, ал Атум кешкі күнді бейнеледі. Кхепридің төрт негізгі функциясы – жаратушы, қорғаушы, күн құдайы және қайта тірілу құдайы. Шындығында, «Есік кітабы» мен «Амдуат» өте ұқсас екені айтылады, екі жерлеу мәтінінің арасындағы жалғыз маңызды айырмашылық – «Амдуат» Раның жер асты әлемі арқылы жасаған сапарына көбірек назар аударады, ал «Есік кітабы» адам жанының күндік құдайдың ізімен қадам басу жолына көбірек назар аударады. Екі мәтінде де Кхепридің денесі түннің алтыншы сағатында кездеседі, және ол екі оқиғада да күн қайығын Арпалыс әлемінен шығарады. «Үңгірлер кітабы» бұл жерлеу мәтіндерінің арасында ерекше болып табылады, өйткені ол басқа екеуі сияқты сағаттарға бөлінбейді, керісінше, кестелерге бөлінген. Осы Арпалыс әлемі арқылы саяхаттың нәтижесінде Ра да, күн де қайта туады, өйткені құдай Кхепри түріне енеді, ол таңертең аспанда күнге жетекшілік етеді. Кхепри қалай өлгені және бес басы бар жылан оның денесін қалай қорғағаны белгісіз. Дегенмен, Раның ба, яғни жаны, Кхепридің денесімен бірігіп, күндік құдайды қайта тірілтеді. Кхепри осы сапарда маңызды рөл атқарады, өйткені ол күнді Арпалыс әлеміндегі саяхатының соңғы кезеңінен өткізеді және таңғы күн құдайы ретінде жаңа күннің таңына жол ашады.

Галерея

Кепри күн дискісін жоғары көтеріп ұстаған қоңыз ретінде немесе басы қоңыз болған адам бейнесінде суреттелген. Ежелгі египеттіктер әшекей және мөр ретінде қолданған қоңыз таңбалары Кепри мен жаңа күнге сілтеме жасайды. Осы қоңыз мүсіндері соншалықты көп таралғандықтан, археологтар оларды бүкіл Жерорта теңізі аймағынан тауып алады.