Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Мысырдың Тефнут (; ) – ежелгі Мысыр дінінде ылғал, ылғалды ауа, нәр және жаңбырдың қадірлі құдайы. Ол ауа құдайы Шудың қарындасы және жұбайы, Геб пен Нуттың анасы.
Ancient Egyptian goddess
Tefnut ( ; ) is a deity of moisture, moist air, dew and rain in Ancient Egyptian religion. She is the sister and consort of the air god Shu and the mother of Geb and Nut.
Этимология
Тефнут есімінің нақты этимологиясы жоқ, бірақ ол жаратылыс мифінің кейбір нұсқаларында Атум оны түкіретініне байланысты, түкіру дыбысының ономатопеясы болуы мүмкін. Сонымен қатар, кейінгі мәтіндерде оның есімі ауыздан түкіру түрінде жазылған. Тефнут, оның інісі сияқты, көптеген египет құдайларындағыдай, жеке идеограф немесе символға ие емес. Оның аты иероглифтерде төрт жеке фонеграммадан – t f n t – тұрады. n фонеграммасы су бетіндегі толқындарды бейнелесе де, ол ешқашан су (mw) сөзіне немесе сумен байланысты кез келген нәрсеге идеограмма немесе анықтауыш ретінде қолданылмаған.
The name Tefnut has no certain etymology but it may be an onomatopoeia of the sound of spitting, as Atum spits her out in some versions of the creation myth. Additionally, her name was written as a mouth spitting in late texts. Like most Egyptian deities, including her brother, Tefnut has no single ideograph or symbol. Her name in hieroglyphs consists of four single phonogram signs t f n t. Although the n phonogram is a representation of waves on the surface of water, it was never used as an ideogram or determinative for the word water (mw), or for anything associated with water.
Мифологиялық шығу тегі
Тефнут – Ра Атумның қызы. Ол өзінің егіз інісі Шуға үйленген, ол Нуттың, аспанның және Гебтің, жердің анасы. Тефнуттың немерелері Озирис, Изида, Сет, Нефтис және кейбір нұсқаларда Үлкен Хорус болды. Ол сондай-ақ Жас Горустың арғы әжесі болды. Әкесі, ағасы, балалары, немерелері мен шөбересімен бірге ол Хелиополис Эннеадасының мүшесі. Тэфнут пен Шу егіздерінің жаратылуы туралы аңыздың бірнеше нұсқасы бар. Әр нұсқада Тефнут партеногенез нәтижесінде туған, және олардың бәрінде дене сұйықтығының әртүрлі түрлері кездеседі. Гелиополиттік жаратылыс мифінде Атум Тефнут пен Шуды тудыру үшін жұмбастаған. Пирамида мәтіні 527-де былай делінген: «Атум Хелиополисте тұрғанда жұмбастап, шығармашылық танытты. Содан аға мен апа дүниеге келді – яғни Шу мен Тефнут». Бұл аңыздың кейбір нұсқаларында Атум сілекейін шығарып, осы арқылы ұрпақтап береді. Бұл нұсқада сөз ойнатылысы бар, Тефнут есімінің бірінші буыны құрайтын «теф» дыбысы «түкіру» немесе «құсыру» деген мағынаны білдіреді.
Tefnut is a daughter of the solar deity Ra Atum. Married to her twin brother Shu, she is mother of Nut, the sky and Geb, the earth. Tefnut's grandchildren were Osiris, Isis, Set, Nephthys, and, in some versions, Horus the Elder. She was also the great grandmother of Horus the Younger. Alongside her father, brother, children, grandchildren, and great grandchild, she is a member of the Ennead of Heliopolis. There are a number of variants to the myth of the creation of the twins Tefnut and Shu. In every version, Tefnut is the product of parthenogenesis, and all involve some variety of body fluid. In the Heliopolitan creation myth, Atum sneezed to produce Tefnut and Shu. Pyramid Text 527 says, "Atum was creative in that he proceeded to sneeze while in Heliopolis. And brother and sister were born that is Shu and Tefnut." In some versions of this myth, Atum also spits out his saliva, which forms the act of procreation. This version contains a play on words, the tef sound which forms the first syllable of the name Tefnut also constitutes a word meaning "to spit" or "to expectorate".
Иконография
Тефнут – арыстан құдайы, және ол Хелиополистің Ұлы Эннеадасының бір бөлігі ретінде бейнеленгенде, арыстан басы бар адам түрінде көрінеді. Көбінесе арыстан ретінде де бейнеленеді, бірақ Тефнут толыққанды адам түрінде де суреттелуі мүмкін. Оның толық немесе жартылай антропоморфты түрінде ол шашқап киіп, үстіне урей жыланы немесе урей және күн дискісі қойылған, ал кейде арыстан басы бар жылан ретінде бейнеленеді. Оның беті кейде ағасы Шумен бірге, мойынның екі жағындағы теңгерімдерде екі бас түрінде қолданылады. 18-ші және 19-шы династиялар кезінде, әсіресе Амарна кезеңінде Тефнут төменгі, жалпақ бас киім киіп, жапырақтары шығып тұрған өсімдіктермен әшекейленген адам түрінде бейнеленген. Ахнатонның анасы Тие де осыған ұқсас бас киім киіп, Хатор Тефнутпен теңестірілген. Археолог Джойс Тайлдсли Нефертитидің көк тәжін Тиедің бас киімінен шыққан деп санайды, және ол да Тефнутпен теңестірген болуы мүмкін.
Tefnut is a leonine deity, and appears as human with a lioness head when depicted as part of the Great Ennead of Heliopolis. The other frequent depiction is as a lioness, but Tefnut can also be depicted as fully human. In her fully or semi anthropomorphic form, she is depicted wearing a wig, topped either with a uraeus serpent, or a uraeus and solar disk, and she is sometimes depicted as a lion headed serpent. Her face is sometimes used in a double headed form with that of her brother Shu on collar counterpoises. During the 18th and 19th Dynasties, particularly during the Amarna Period, Tefnut was depicted in human form wearing a low flat headdress, topped with sprouting plants. Akhenaten's mother, Tiye was depicted wearing a similar headdress, and identifying with Hathor Tefnut. The iconic blue crown of Nefertiti is thought by archaeologist Joyce Tyldesley to be derived from Tiye's headdress, and may indicate that she was also identifying with Tefnut.
Діни орталықтар
Гелиополис пен Леонтополис (қазіргі әл-Мукдам) негізгі құдайларға табыну орталықтары болды. Гелиополисте Тефнут сол қаланың ұлы Эннеадасының мүшесі болды.
Heliopolis and Leontopolis (now ell el Muqdam) were the primary cult centres. At Heliopolis, Tefnut was one of the members of that city's great Ennead,
Карнакта Тефнут Эннеада құрамына кірді және фараонның денсаулығы мен игілігі үшін дұғаларда аталды. Ол Нил дельтасындағы Леонтополисте Шумен бірге арыстан жұбы ретінде құлшылыққа тартылды.
At Karnak, Tefnut formed part of the Ennead and was invoked in prayers for the health and wellbeing of the pharaoh. She was worshiped with Shu as a pair of lions in Leontopolis in the Nile Delta.
Мифология
Тефнут Раның Көзі ретінде басқа да леопольд құдайлармен байланысты болды. Арыстан болғандықтан, ол ашулы мінез таныта алатын және немерелеріне артық құрмет көрсетілгеніне қызғанып, Нубияға қашып кеткені айтылады. Тоттан "құрметті" деген атақ алғаннан кейін ғана ол қайтып келді. Шу ұлы Гебті әйелі Нуттан күшпен бөліп тастағандықтан, Геб әкесі Шуға наразылық білдіріп, оны әлемнен кетуге мәжбүр етті. Анасы Тефнутқа ғашық болған Геб оны өзінің басты әйелі етіп алды.
Tefnut was connected with other leonine goddesses as the Eye of Ra. As a lioness she could display a wrathful aspect and is said to have escaped to Nubia in a rage, jealous of her grandchildren's higher worship. Only after receiving the title "honorable" from Thoth, did she return. As Shu had forcibly separated his son Geb from his sister wife Nut, Geb challenged his father Shu, causing the latter to withdraw from the world. Geb, who was in love with his mother Tefnut, takes her as his chief queen consort.