Кіріспе

Үндістан Парламенті төменгі палатасының төрағасы – Үндістан Парламенті төменгі палатасы Лок Сабханың төрағалық етуші лауазымы және ең жоғары билігі. Спикер әдетте жалпы сайлаудан кейін Лок Сабханың алғашқы отырысында сайланады. Спикер бес жыл мерзімге сайланады және Лок Сабханың отырған мүшелерінен таңдалады. Ең ұзақ қызмет еткен спикер Балрам Джахар болды, оның өкілеттігі 9 жыл 329 күнге созылды.

Спикерді сайлау

Парламентке жаңадан сайланған депутаттар спикерді өздерінен сайлайды. Спикер – Лок Сабханың қалай жұмыс істейтінін жақсы білетін және биліктегі және оппозициялық партиялардың арасында қадірленетін адам болуы керек. Депутаттар уақытша спикер кандидатурасын ұсынады. Бұл кандидатуралар Үндістан Президентіне жіберіледі. Президент өзінің хатшысы – Бас хатшы арқылы сайлау күнін жариялайды. Егер бір ғана кандидатура ұсынылса, спикер ресми дауыс берусіз сайланады. Бірақ, егер бірнеше кандидатура түскен жағдайда, дауыс беру (жасырын дауыс беру) өтеді. Депутаттар Президент жариялаған күні өз кандидаттары үшін дауыс береді. Көп дауыс жинаған кандидат келесі жалпы сайлауға дейін Лок Сабха спикері болып сайланады. Бүгінгі күнге дейін Лок Сабха спикерін сайлаудың барлық сайлаулары бірауыздан өтті.

Спикердің өкілеттіктері мен функциялары

Лок Сабха спикері палатадағы жұмысты жүргізеді және заң жобасының ақша жобасы болып табылатынын немесе болмайтынын анықтайды. Олар палатада тәртіп пен әдептілікті сақтайды және заңға қарсы тәртіпсіз мінез-құлқы үшін мүшелерді, оларды қызметтен шеттетуден кейін жазалай алады. Сондай-ақ, олар ережелерге сәйкес, сенімсіздік білдіру, отырысты кейінге қалдыру, сөгіс және мәселе көтеру сияқты әртүрлі ұсыныстар мен қаулыларды қарауға рұқсат береді. Спикер отырыс кезінде талқылануға тиіс күн тәртібін анықтайды. Спикерді сайлау күнін Президент белгілейді. Палата мүшелерінің барлық пікірлері мен сөздері спикерге жолданады. Спикер сондай-ақ Үндістан Парламентінің екі палатасының бірлескен отырысына төрағалық етеді. Раджя Сабханың (Штаттар Кеңесінің) спикеріне тең төрағасы болады; Үндістанның вице-президенті Раджя Сабханың экс-официо төрағасы. Басымдық ретімен, Лок Сабха спикері Үндістаннің Бас судьясымен бірге алтыншы орында тұрады. Спикер палатаға жауапты. Спикер де, вице-спикер де палата мүшелерінің көпшілігі қабылдаған қаулымен қызметтен алынуы мүмкін. Лок Сабха спикерін Президент ұсынуы бойынша сайлауға болады. Барлық заң жобалары Раджя Сабхаға қарау үшін жіберілер алдында спикердің қолы қойылған болуы керек. Спикер дауыс тең түскен жағдайда шешуші дауысқа ие. Төрағаның шешуші дауысын қолдану кезінде статус-кво сақталуы әдеттегідей.

Спикерді алып тастау

Спикерді Үндістан Конституциясының [94-бабы] бойынша палатаның тиімді көпшілігі қабылдаған қаулы арқылы Лок Сабха қызметтен шеттетуге болады. Спикер, сондай-ақ, 1951 жылғы Халық өкілдігі туралы заңның 7 және 8-тарауларына сәйкес Лок Сабха мүшесі болуға құқығы жойылған жағдайда қызметтен алынады. Мұндай жағдай спикердің конституцияның 110-бабында берілген анықтамаға сәйкес келмейтін заң жобасын ақша жобасы ретінде қате растауынан туындауы мүмкін. Егер сот спикердің заң жобасын ақша жобасы деп қате растауына байланысты конституцияға қайшы әрекетін қолдаса, ол 1971 жылғы "Ұлттық құрметке жасалған кемсітушілікке қарсы іс-қимыл туралы" заңға сәйкес жазаланатын конституцияға деген құрметсіздік болып есептеледі, бұл спикердің 1951 жылғы Халық өкілдігі туралы заңның 8K-тарауына сәйкес Лок Сабха мүшелігінен айырылуына әкелуі мүмкін. Дегенмен, спикердің Лок Сабхадағы рәсімдердегі кемшіліктері 122-бап бойынша сотқа шағымдануға жатпайды.