Кіріспе

Murder in the First – 1995 жылы түсірілген американдық құқықтық драмалық фильм. Режиссері – Марк Рокко, сценарий авторы – Дэн Гордон. Басты рөлдерді Кристиан Слейтер, Кевин Бэкон, Гэри Олдман, Эмбет Дэвидц, Брэд Доуриф, Уильям Х. Мэйси және Р. Ли Эрмей сомдады. Фильм Анри Янг есімді ұсақ қылмыскердің тағдырын баяндайды. Ол Алкатраз федералдық түрмесіне жіберіліп, кейіннен бірінші дәрежедегі кісі өлтіру қылмысы бойынша сотқа тартылады. Оның адвокаты Анридің өмірін және оны қорғаған кездерін еске түсіреді. Фильм плакатында «Алькатразды құлатқан іс» деп көрсетілген. Фильмге сыншылар аралас пікір білдірді, алайда Кевин Бэконның актерлік шеберлігі жоғары бағаланды.

Сюжет

17 жастағы жетім Генри Янг азық-түлік дүкеніне кірді, бірақ жұмысқа қабылдамады. Бұл оны өзін және кішкентай қарындасы Розеттаны асырау үшін сол дүкеннен 5 доллар ұрлауға итермелейді, екеуі де мүсірленген еді. Ол дүкен иесімен ұсталып, полицияға тапсырылады, ал Розетта жетімдер үйіне жіберіледі. Дүкенде АҚШ почта бөлімі де болғандықтан, оның қылмысы федералдық деңгейге көтеріледі. Генри енді Розеттаны ешқашан көрмейді және Канзастағы Левенворт түрмесіне кесіледі. Бірнеше жылдан кейін Генри Алькатразға ауыстырылады. Ол түрме орынбасары Милтон Гленннің зорлық-зомбылығына ұшырайды. Генри екі тұтқын – Руфус Маккейн мен Артур Баркермен бірге қашуға тырысады. Маккейннің сатқандығынан қашу жоспары сәтсіз аяқталады. Баркер күзетшілер тарапынан атылып өлтіріледі, ал Гленн Генриді "тосқағазға" (изоляторға) жіберу арқылы жазалайды, сол кезде ол және түрме бастығы Джеймс Хамсон Алкатраздан қашу мүмкін емес екенін дәлелдеу үшін баспасөз мәслихатын өткізеді. Гленн Генриді аяусыз түрде азаптайды: арқасына таяқпен соққы береді, бірде баспалдақтан құлатады, бетіне резеңке таяқпен ұрады және бірде тосқағазда жалаңаш қалдырады. Гленн тіпті Генриге аяғын жарақаттау үшін тік пышақпен кеседі. 1940 жылғы Рождество күні 30 минуттан басқа, ол үш жыл бойы сонда отырады. Оқшаулану Генридің ақыл-санасын жоғалтуына себеп болады. Жалпы түрмеге қайтарылғаннан кейін, ол түрме асханасында психоздық эпизодты бастан кешіріп, Маккейнге шабуыл жасап, түрме қызметкерлері мен басқа тұтқындардың көз алдында қасықпен өлтіреді. Генри Сан-Францискода бірінші дәрежелі кісі өлтіру ісі бойынша сотқа тартылады, аудандық прокурор Уильям МакНил мен мистер Хенкиннің басқарған қорғау кеңсесі бұл істің қарапайым екеніне сенімді. Гарвард құқық мектебін бітірген жас қорғаушы Джеймс Стемпхилл осы іске тағайындалады. Генри ісінің мән-жайларын анықтағаннан кейін, Стемпхилл Алькатразды сотқа беруге тырысады, оның қатал жағдайлары оны ақылдан шығарғанын айтады, бұл оның ниеттері мистер Хенкинге, Стемпхиллдің әріптесі Мэри Маккасслинге және Стемпхиллдің бауыры Байронға қорқыныш тудырады. Бірде Стемпхилл Генриге Бланш есімді әйелді алып келіп, қуаныш сыйлайды. Сотта төрағалық ететін судья Клоусон сот процесі саяси және даулы бола бастайды. Гленн Генриге қатыгездік жасағанын жоққа шығарып, ол жаман адам емес екенін мәлімдейді, ал Стемпхилл Алькатразда есінен шыққандардың барлығы дерлік емханаға жіберілмейтінін айтады. Стемпхилл бұрынғы күзетші Дерек Симпсонды сұраққа тартып, Гленннің оны азаптауға қатыстырғанын мойындағанын біледі, бірақ МакНил Симпсонның мас болғандықтан жұмыстан шығарылғанын айтып, қарсылық білдіреді. Бұл Клоусонның қазылар алқасына Симпсонның куәлігін ескермеуін қамтамасыз етеді, ал Стемпхилл кейінірек Байронды осы нәтижеге кінәлайды. Стемпхилл Хамсонды Генриге жасалған Гленннің әрекеттері кезінде болмағаны үшін жауапкершілікке тартады, Хамсонның Генримен ешқашан қарым-қатынас жасамағанын айтады, ал Хамсон өзі басқа екі түрмені басқаратынын мәлімдейді. Сот процесі кезінде Стемпхилл Розеттаны тауып, Генриге кездесуге әкеледі. Ол Розеттаның жақсы екенін және баласына Генридің есімін бергенін біледі. Генри Стемпхиллге кінәсін мойындауды қалайтынын айтады, өйткені ол қайтадан Алькатразға жіберілгеннен гөрі өлгенді жақсы көреді. Генри еріксіз кісі өлтіруде айыпталады, бірінші дәрежелі кісі өлтіруде емес, өйткені қазылар алқасы Алькатразды федералдық тергеуге ұшыратуды ұсынады, сонымен қатар Алькатразды, Хамсонды және Гленнді адамзатқа қарсы қылмыстарда кінәлі деп табады. Стемпхилл Генриге оны басқа түрмеге жіберу үшін шағымданатынын және оның бастапқы ісін қайта ашуға тырысатынын айтады. Стемпхиллдің баяндауында, бұл Генриді соңғы рет тірі көрген кез екені айтылады, өйткені ол кейін "жеңіс" деп жазылған қабырғалары бар камерасында өлі қалпында табылған, ол бекер өлмегенін білдіреді. Генри Алькатразға қайтарылады және Гленннің бұйрығымен "тосқағазға" (изоляторға) жабылады, Генри бәрібір жеңіске жеткенін мәлімдейді, ал тұтқындар камераларды соққылайды. Генриді "тосқағазға" алып кеткен кезде, Стемпхиллдің баяндауында Жоғары Сот алты айдан кейін сот ісінің фактілерімен келіскенін, нәтижесінде Алькатраздың тұмсықтары мәңгілікке жабылғанын айтады. Гленн қатыгездік жасағаны үшін айыпталады. Ол кінәлі деп танылып, АҚШ-тың қылмыстық жүйесінде жұмыс істеуге құқығынан айырылады. Ол жеке практикада жұмыс істегенін атап өткен Стемпхилл өзінің баяндамасында Генриге бейсбол жанкүйері еткені үшін алғыс айтады және "Сен оны жасадың, Генри!" деп аяқтайды. Постскриптумда Алькатраз түрмесі 1963 жылы мәңгілікке жабылды. Ол миллиондаған туристер барып көрген туристік орын болып қалады.

Түсірілім

Генри Янг рөлін орындауға дайындалу үшін Кевин Бэкон бір түнді жалғыз камерада өткізді және жиырма фунттан арылды. Негізгі түсірілім 1993 жылғы 13 желтоқсанда Лос-Анджелесте, Калифорнияда басталды. 1994 жылғы 17 қаңтарда Сильмардағы Triscenic Production Services Inc. студиясында түсірілім 1994 жылғы Нортридж жер сілкінісі салдарынан тоқтатылды. Жер сілкінісінен кейін екі апта өткен соң түсірілім жалғасты, ал ақпан айында түсірілім Сан-Франциско шығанағындағы Алькатрас аралына көшірілді. Түсірілім тек түнде жүргізілуі керек болды, себебі Ұлттық саябақтар қызметі күндізгі туризмге кедерес келтіргісі келмеді. 300-ден астам түсірілім тобының мүшелері түрме камераларына сығысып орналасуға мәжбүр болды. Нақты Генри Янг қарындасын кедейліктен құтқару үшін 5 доллар ұрлағаны үшін сотталмаған. Ол тәжірибелі банк тонаушысы болды, кем дегенде бір рет адамды кепілге алып, 1933 жылы кісі өлтірген. Янг жазалау жүйесімен де жақсы таныс еді. 1936 жылы Алькатрас түрмесіне қамалғанға дейін ол Монтана және Вашингтон штаттарындағы екі мемлекеттік түрмеде жазасын өтеген. 1935 жылы ол алғашқы жылын Вашингтон штатындағы МакНил аралындағы федералдық түзету мекемесінде өткізді, содан кейін Алькатрасқа ауыстырылды. Фильм ойдан шығарылған Генри Янгтың 1940 жылдардың басында Алькатрастың қараңғы камерасына қайтарылуымен аяқталады, онда ол көз жұмады деп есептеледі. Шындығында, нақты Янг 1948 жылға дейін Алькатраста болды, содан кейін ол Миссури штатындағы Спрингфилд қаласындағы Федералдық тұтқындарға арналған АҚШ медициналық орталығына ауыстырылды, онда ол 1954 жылға дейін болды. Алькатраста ол негізгі камера блогында қалды. Янг он жыл бұрын жабылған қараңғы камераларда ұсталған жоқ. 1954 жылы Янг 1933 жылы жасаған кісі өлтіруі үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылды және Уолла-Уолладағы Вашингтон штатының түрмесіне жіберілді. 1972 жылы, 61 жасында Вашингтон штатының түрмесінен босатылғаннан кейін Янг шартты түрде босатылды. Вашингтон штатының билігі оның қаңғыбас болғанын мәлімдеді. 1941 жылғы 16 сәуірде жарық көрген "Сан-Франциско экзаминер" газетінде қорғау тарапы сотта Генри Янг үш жылдан астам уақыт жалғыз камерада отырғанын мәлімдеді. Бұл ақпарат тікелей газеттен алынған: "Олар Янгтың үш жылдан астам уақыт оқшауланған немесе жалғыз камерада болғанын және осы оқшауланудан шыққаннан кейін он бір күн өткен соң Маккейннің құрсағына пышақ тіккенін бірнеше рет атап өтті, бұл қорғау Янгтың "жауған" екенін ғана емес, сонымен қатар Алкатрас "жүйесі" оған соққылар бергенін көрсетуге үміттенеді". Янгпен бірге Алькатрастан қашуға тағы төрт тұтқын әрекеттенді, екі емес. Фильмнен алынып тасталған адамдардың бірі (Дейл Стамфилл) Янгтың адвокатының тегімен бірдей. Фильмдегі көптеген идеялар сот процестері туралы газет мақалаларынан тікелей алынған, соның ішінде қазылар алқасы Янгты кісі өлтіруде кінәлі деп танып, Алькатрасты тергеуді сұрайтын соңғы көрініс.

Шығару

Фильм 1995 жылғы 20 қаңтарда АҚШ және Канаданың 1237 кинотеатрында көрсетіліп, тұңғыш апта соңында 4 719 188 доллар тапты. Фильм АҚШ және Канадада 17 381 942 доллар, ал әлем бойынша 29,5 миллион доллар жинады. Бейкон актерлік шеберлігі үшін мақтау алғанмен, сыншылар фильмдегі қолмен түсірілген кадрларды, зорлық-зомбылық көріністерін және жетілмеген кейіпкерлерді жақтырмады. Сан-Франциско хроникасынан Мик ЛаСалл былай деп жазды: "'Бірінші кісі өлтіру' маңызды эмоционалдық ядродан мүлдем құр қалған. Ол оны сотталушының адвокаты мен клиенті арасындағы дамитын достықта табуға тырысады, адвокаттың сотталған адамды әңгімеге салатын көріністері мен екеуінің еркін сөйлесуі арқылы. Бірақ бұл достық құрал ғана сияқты көрінеді". Entertainment Weekly журналынан Оуэн Глейберман: "Енри сотқа келгенде, "Бірінші кісі өлтіру" біз ең көп күткен нәрсені бермейді: оның азапты жағдайын іштен сыртқа қарай қалай сезінгенін айтуды. Фильмнің нағыз драмасы – адам тозақта өмір сүргенде не сезінеді – Енридің санасында жасырылып қалды".

Марапаттар мен ұсыныстар

Кевин Бэкон "Критиктер таңдауы" сыйлығын "Ең үздік актер" номинациясы бойынша жеңіп алды және "Экрандағы актерлер гильдиясы" сыйлығына "Екінші рөльдегі ең үздік актер" номинациясы бойынша ұсынылды.