Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулланың әйелі Асийе Кханум (1820-1886) – Бахаулланың бірінші әйелі. Ол сондай-ақ Навваб, Ең жоғары жапырақ, Буйүк Кханум немесе Хадрат-и Кханум деген атақтарымен де белгілі. Кханум – парсы әйелдеріне берілетін құрметті атақ, ол "ханым" немесе "әйел" деген мағынаны білдіреді. Бахаулла мен Асийе Кханум ерекше жомарттықтары мен кедейлерге көрсеткен қамқорлықтары үшін "кедейлердің әкесі" және "жұбаныш әйелі" деп танылған. Бахаулла, Асийе Кханум және оның балалары Бахаи дінінде қасиетті отбасы саналады.
Wife of Baháʼu'lláh, the founder of the Baháʼí Faith
Ásíyih K͟hánum ( 18201886) was the first wife of Baháʼu'lláh, the founder of the Baháʼí Faith. She is also known by her titles of Navváb, the Most Exalted Leaf, Búyúk K͟hánum or Hadrat i K͟hánum. K͟hánum is a title usually given to a Persian lady and is equivalent to madam or dame. Baháʼu'lláh and Ásíyih Khánum were known as the Father of the Poor and the Mother of Consolation for their extraordinary generosity and regard for the impoverished. Baháʼu'lláh, along with Ásíyih Khánum and her children, are regarded as the Baháʼí holy family.
Өмірбаян
Асийих Ханум Асийих Ялури атты туды. Ол Мазандарандағы Яль-Руд ауылында Каджар сарайының аристократы және министрі Мирза Исмаил Ялуридің жалғыз қызы болған. Оның Мырза Махмуд деген бір бауыры болды, ол бабизмге де, Бахаи дініне де сенбеді. Ялури әулеті ақсүйектер қатарында маңызды орынға ие болғандықтан, Асийихке ерекше дәрежелі тәрбие берілді. Ол жан-жақты білім алып, парсы және араб тілдерін жетік меңгерді.
Ásíyih Khánum was born Ásíyih Yalrúdí the only daughter of Mírzá Ismáʼíl Yalrúdí, an aristocrat and minister in the Qajar court in the village of Yal Rud in Mazandaran. She had one brother Mírzá Mahmúd who did not become a follower of Bábism nor of the Baháʼí Faith. The Yalrúdí family held a prominent position in the nobility, providing Ásíyih with an upbringing of exceptional privilege. She received a comprehensive education and was proficient in both Persian and Arabic.
Неке
1832 жылы Асийидің ағасы Мырза Махмуд, Бахаулланың үлкен әпкесі Сараға үйленді. Сара Бахауллаға өте жақын болды және жас Асийидің сұлулығы, ізгілігі мен мейірімділігін көріп қуанды. Ол екеуін бірге үйлендіру жоспарын дереу жасады. Мырза 'Аббас Нури келісті, мүмкін, үш қызметші, үлкен жер учаскесі, мүлік және ақша сомасынан тұратын айтарлықтай қалыңдыққа қызыққандықтан. Құдалық ресми түрде жарияланғанымен, Асийи үйленуге жетілгенше кейінге шегерілді. 1835 жылдың қазан айында он бес жасар Асийих Ханум, Асийи Ханумның киіміне зергерлік тастар тігілген сәнді салтанатта Бахаулламен үйленді. Бұл зергерлік тастар кейіннен 1852 жылы бабилерді қуғынға салу кезінде отбасын азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін сатылды. Бахаи деректеріне сәйкес, Асийи және Бахаулла қайырымдылықпен белсенді айналысты. "Көңілдің анасы" деп танылған Асийи, әсіресе Тегерандағы жандарға көмектесе отырып, қайырымдылық жұмыстарымен айналысты. Олардың некесінен жеті бала дүниеге келді: Казим, Садик, Аббас, Әли Мұхаммед, Бахийих, Михди және Әли Мұхаммед. Тек үшеуі ересекке дейін жетті, олардың барлығы анасына адал болды. Асийи Ханум балаларымен тығыз байланыста болды және олардың тәрбиесіне, әсіресе Абдул-Баханың тәрбиесіне белсенді қатысты. Нури отбасы астана Тегеранда тұрды және жаз айларын Мазандаранда өткізді, бұл жоғары топтағы парсы отбасыларының дәстүрлі әдеті еді.
In 1832, Ásíyih's elder brother, Mírzá Mahmúd, entered into marriage with Sarah, an elder sister of Baháʼu'lláh. Sarah was very close to Baháʼu'lláh and was gratified with evidence of young Ásíyih’s beauty, piety and kindness. She quickly devised a plan to marry the two together. Mírzá ʻAbbás Núrí agreed, possibly enticed by a substantial dowry that included three servants, a sizable piece of land, property, and a sum of money. Although the engagement was officially announced, it was postponed until Ásíyih reached marriageable age. In October 1835, the fifteen year old Ásíyih Khánum married Baháʼu'lláh in a lavish ceremony where the buttons on Ásíyih Khánum's attire were jewels. These jewels were later sold to sustain the family with food during the persecution of Bábís in 1852. According to Baháʼí sources, Ásíyih and Baháʼu'lláh were actively involved in philanthropy. Known as the “Mother of Consolation,” Ásíyih engaged in charitable work, particularly aiding the destitute in Tehran. The marriage resulted in seven children: Kázim, Sádiq, ʻAbbás, ʻAlí Muhammad, Bahíyyih, Mihdí, and ʻAlí Muhammad. Only three survived to adulthood, all of whom maintained a strong loyalty to their mother. Ásíyih Khánum was intimately connected with her children, actively participating in their upbringing, especially that of ʻAbdu'l Bahá. The Núrí family resided in the capital, Tehran, and spent the summer months in Mazandaran; the customary practice of upper class Persian families.
Баби ретінде
1844 жылы Бахаулла бабизм деген жаңа дін туралы естіп, оны қабылдады. Көп ұзамай Асийи де осы жаңа дінге қосылып, ынталы жақтасқа айналды. Ол үкімет күштерінен жасырынып жүрген бабилердің көшбасшысы Тахириді өз жеке бөлмесінде жасыруға көмектесті. 1852 жылдың 15 тамызында радикалды бабилер тобы шаһты өлтіруге әрекеттенді, бірақ жоспақтары сәтсіз аяқталды. Осы құлқына қатысқан бабилер тұтқындалып, жазаланды. Олар өздері тәуелсіз әрекет еткендерін айтса да, барлық баби қауымы кінәлі деп танылды, бұл шаһ бастаған кең ауқымды қырғынға алып келді. Бахаулла тұтқындалды. Асийидің үйі қарақталды, барлық мүлкі тәркіленді, ол зор қайыршылыққа ұшырады. Ол балаларымен бірге қашып, кейде оларды асырау үшін ақша табуға күш салды. Отбасы аштықтан құтылу үшін тек бір уыс ұн алғандарын есіне алады.
In 1844, Baháʼu'lláh heard of a new faith Bábism and accepted. Ásíyih soon joined to the new faith and became a fervent convert. She helped hide the Bábí leader Táhirih in her private parlour whilst she was hiding from government forces. On 15 August 1852, a radical Bábí group attempted to assassinate the Shah, but their plan failed. The Bábís associated with the plot were apprehended and executed. Despite their assertion that they acted independently, the entire Bábí community bore the blame, triggering a widespread pogrom initiated by the Shah. Bahá’u’lláh was arrested. Ásíyih’s residence was ransacked, its belongings seized, leaving her in dire poverty. She fled with her children, grappling at times to secure enough funds for their sustenance. The family vividly recalled receiving only a handful of flour to alleviate their hunger.
Бағдат қаласы
Бахаулла ақырында босатылды, бірақ туған елінен Бағдадқа жер аударылды. Олардың отбасылары арқылы жақсы байланысқа ие болғанына қарамастан, көптеген адамдар осы кезеңде олардан алшақтады. Кетіп бара жатқанда, "Асийих Ханумның әжесінен" басқа ешкім қоштаспады. Әсия ең кіші баласы Михдиді оның қамқорлығына қалдыруға мәжбүр болды. 1853 жылдың қаңтарында, аязды қыста, отбасы Бағдадқа сапарға шықты. Бахаулланың түрмеде өткізген айларынан соң әлсіз және ауырып қалғанын көрген Асийих Ханум оның ең жақын серігі мен сенімдісі болды. Сонымен қатар, ол сапар барысында жүкті болғандықтан, үлкен қиындықтар туды. 1854 жылы Бахаулла отбасының күтімін екі бауырына, Мырза Муса мен Субхи Азалға тапсырып, Курдистанға кетуге шешім қабылдады. Балаларының естеліктеріне сәйкес, Азал отбасының еркіндігін шектеді және баласына дәрігердің қажеттілігі туғанда Асийихтің медициналық көмек алуына тыйым салды. Бабтың құрметіне 'Али Мұхаммед деп аталған бала Бағдатта дүниеге келіп, шамамен 1855 жылы екі жасында қайтыс болды. Бахаулла ақырында оралды, отбасына біршама тұрақтылық әкелді.
Bahá’u’lláh was eventually released but banished from his homeland to Baghdad. Despite their well established connections through their families, many distanced themselves from the couple during this period. Upon departure, no one bid them farewell, except the "grandmother of Ásíyih Khánum". Reluctantly, Ásíyih left her youngest child, Mihdí, in her care. In the freezing winter of January 1853, the family embarked on their journey to Baghdad. Accompanying Baháʼu'lláh, who was weak and ailing from his months in the dungeon, Ásíyih Khánum became his closest companion and confidante. Additionally, she was pregnant during the journey, which posed considerable challenges. In 1854, Baháʼu'lláh decided to retreat to Kurdistan, entrusting the care of the family to his two brothers, Mírzá Músá and Subh i Azal. According to her children’s recollections, Azal restricted the family’s freedom, forbidding Ásíyih from seeking medical help when her baby needed a doctor. The child, named ʻAlí Muhammad after the Báb, was born in Baghdad and died around 1855 at the age of two. Bahá’u’lláh eventually returned, bringing some stability to the family.
Константинополь мен Адрианополь
Кейіннен отбасы 1863 жылы Константинополға қайта жер аударылды. Константинополға келгеннен кейін көп ұзамай олар шалқар Адрианополға жер аударылды. Қыстағы сапар тындырылып, шаршатарлық болды. Асия суықтан қатты ауырып қалды. Адрианополдегі бес жыл да бақытсыздыққа толы болды. 1866 жылы Бахаулла өлімге жуықтап кетті, ал 1868 жылы оны күйеуінен айырумен қорқытты. Бахаилердің мәлімдеуінше, Абдул-Баханың араласуы арқасында бұл жоспар тоқтатылды және отбасының барлығы бірге жер аударылды.
The family were subsequently exiled again to Constantinople in 1863. Shortly after the arrival in Constantinople they were exiled to the remote Adrianople. The journey was an exhausting and wearisome one during the winter. The cold took its toll on Ásíyih and she fell gravely ill. The five years in Adrianople were also unhappy. Bahá’u’lláh almost died in 1866 and she was threatened with being separated from her husband in 1868. It was, according to Baháʼís, through the intercession of ʻAbdu'l Bahá that this was scrapped and the family all exiled together.
Актер
1868 жылы шілдеде бабилерді / бахаилерді өмір бойы түрмеге қамауға және Осман империясының шалғайдағы оқшауланған жерлеріне жер аударуға үкім ететін патша жарлығы шығарылды. Мырза Яхья мен оның ізбасарлары Кипрдің Фамагуста қаласына, ал Бахаулла мен оның ізбасарлары Османдық Палестинаның Акра қаласына жіберілді. Осылайша, отбасы соңғы рет Израильдегі Акра түрмесіне айдалды, бұл олардың бұрынғыдан да қиын сынағы болды. Асийихтің қасында 24 жасар ұлы, 21 жасар қызы, 20 жасар ұлы және күйеуі болды. Бахаилер тамыз айында, жаздың ең ыстық кезінде Акраға келді. Акро тұрғындарына жаңа тұтқындар мемлекетке, Құдайға және Оның дініне қарсы жаулар деп есептелінетіні және олармен кез келген қарым-қатынасқа қатаң тыйым салынғаны хабарланды. Жергілікті халық тұтқындарды мазақтап, сөздерімен қорлады. Көбінесе жер аударылғандардың денсаулығы нашарлап, ауыр науқастанып қалды. Бұл кезең Асийих Ханум үшін де, көптеген бахаилер үшін де қиын болды, себебі үш бахаи көз жұмып, айналасындағы халықтың жаулық танытуына тап болды. Бахаилер үш күн бойы тамақсыз, топырақ пен лас суға толы жағдайларда түрмеге қамалды. Асийих үшін ең ауыр жағдай – 22 жасар кенже ұлы Михдидің күтпеген оқиға салдарынан қайтыс болуы болды. Ұлының өлімі Асийихке зор қайғы келтірді, сондықтан оның отбасы оның психикалық денсаулығына алаңдады. Бахаилердің айтуынша, қайғыға батқан Асийих Бахаулладан жұбаныш алды, ол әйеліне олардың баласы жұмақта екенін жеткізді.
In July 1868, a royal decree was issued, condemning the Bábís/Baháʼís to perpetual imprisonment and isolation in remote outposts of the Ottoman Empire. Mirza Yahya and his followers were assigned to Famagusta, Cyprus, while Baháʼu'lláh and his followers were designated to Acre in Ottoman Palestine. Once again, and for the final time, the family was exiled to the prison city of Acre, Israel, which proved to be the most challenging place they had experienced thus far. Accompanying Ásíyih were her twenty four year old son, her twenty one year old daughter, her twenty year old son, and her husband. The Baháʼís arrived in August at the peak of summer. The inhabitants of Acre were informed that the new prisoners were deemed enemies of the state, God, and His religion, and any association with them was strictly prohibited. The hostile public engaged in jeering and verbal abuse. Nearly all of the exiles fell dangerously ill. This period proved distressing for Ásíyih Khánum, as well as for many other Baháʼís, given the death of three Baháʼís and the antagonistic behavior of the surrounding population. The Baháʼís were imprisoned in appalling conditions within a cluster of cells covered in dirt and sewage, without adequate food for three days. Perhaps the most trying circumstance for Ásíyih was the sudden and accidental death of her youngest son, twenty two year old Mihdí. The death of her son caused Ásíyih much pain, to the extent that her family grew concerned about her sanity. According to Baháʼís, the disconsolate Ásíyih found solace in Baháʼu'lláh, who reassured his wife that their child was in heaven.
Шектеулерді жеңілдету
1870 жылы отбасының шектеулері жеңілдетіліп, олар түрмеден көшірілді. Акра халқы бахаилерге, әсіресе Абдул-Бахаға құрмет көрсетуді бастағанда, ол отбасы үшін үйлерді жалға алуға көмектесті. 1879 жылы жұқпалы ауру тұрғындарды қашуға мәжбүр еткен кезде, отбасы Бахи сарайына көшіп өтті. Акраның ыстық климатының салдарынан денсаулығы нашарлағанша, Асийи Тегеранда бастаған медбикелік жұмысын жалғастырды. Қала тұрғындары оның ауруларға көмектесіп, емдеу құралдарын жасағанын еске алады, ол осы міндетіне берілгендігін сақтап келді.
In 1870, the family's restrictions were eased, and they were relocated from the prison. As the people of Acre began to show respect for the Baháʼís, particularly ʻAbdu'l Bahá, he arranged for houses to be rented for the family. Around 1879, when an epidemic prompted the inhabitants to flee, the family moved to the Mansion of Bahjí. Despite her delicate health, exacerbated by the climate of Acre, Ásíyih continued her nursing work, a vocation she had initiated in Tehran. Remembered in the city for assisting the sick and developing remedies, she maintained this commitment
Парсыдан қажылар келіп жатқанда, Асийи оларды "үйдің иесі" ретінде қарсы алып, бахаилер мен өз балаларының сыйлылығы мен құрметіне бөенді. Бахаулла оны махаббатпен "Навваб" деп атады, сондай-ақ оған "Ең жоғары жапырақ" деген мағынаны білдіретін Варақиййе 'Улья және оның "Құдай әлемдеріндегі мәңгілік серігі" деген есімдерді берді. Бахаулла өзінің ұлы Абдул-Баханы өзінің ізбасары етіп тағайындады.
As pilgrims gradually arrived from Persia, Ásíyih greeted them as the "head of the household," earning great respect and admiration from both Baháʼís and her own children. Baháʼu'lláh affectionately called her “Navváb”, and also gave her the names Varaqiyih 'Ulyá, meaning "Most Exalted Leaf," and his "perpetual consort in the worlds of God". Baháʼu'lláh designated her son ʻAbdu'l Bahá as his successor.
Өлім
Асийи 1886 жылы 66 жасында, Бахаулланың қасында құлап қайтыс болды. Оның өлімі Бахаи қауымы ғана емес, Акраның тұрғындарының барлығына да қайғы әкелді. Оның жаназасына мұсылмандар, христиандар және друздар қатысты. Бахаулла терең қайғысын білдіріп, Асийиден кейін жарығының қараңғылыққа, қуанышының қайғыға, тыныштығының аласұруға айналғанын айтты. Оның өлімінен кейін отбасыны тағы бір ауыр қайғы шалды. Бір жыл өткен соң Бахаулланың інісі Мирза Муса қайтыс болды, одан кейін Абдул-Баханың ұлы және Бахаулланың немересі, бес жасар Хусейн дүние салды. Осы оқиғалар Бахаулланың қайғысын одан әрі күшейтті.
Ásíyih passed away in 1886 at the age of 66, having suffered a fall, with Baháʼu'lláh by her side. Her death was a cause for mourning not only within the Baháʼí community but also among the broader populace of Acre. ; her funeral was attended by Muslims, Christians and Druze people. Baháʼu'lláh expressed his profound grief, stating that after Ásíyih, his light had turned to darkness, his joy to sadness, and calmness into agitation. Her death was followed by additional losses that deeply affected the family. A year later, Mírzá Músá, Baháʼu'lláh's brother, passed away, followed by the death of ʻAbdu'l Bahá's son and Baháʼu'lláh's grandson, five year old Husayn. These subsequent losses intensified Baháʼu'lláh's mourning.
Қалпына келтіру
1886 жылы Асийи қайтыс болғаннан кейін, ол Акрадағы мұсылман зиратына жерленді. Батыс және Шығыс паломниктері оның қабірін және Мырза Михдидің қабірін зиярат ету үшін зиратқа сапар шегетін. 1932 жылы оның қызы дүниеден өтті және оның өтініші - анасы мен ағасының қасына жерлену болды. Шоги Эффенди осы зираттағы Асийидің қабірін өзіне де, ұлына да лайықсыз деп есептеді. Оның қайтыс болғанына 53 жыл өткен соң, ол оның және ұлының мәйітін жасырын түрде көшіріп, қызының жанындағы Кармил тауында жерлеуді ұйымдастырды. Олар бұрынғы жатқан жерлерінен шығарылып, мәйіттер Бабтың қасиетті орнында жерлеу рәсімдері аяқталғанша уақытша сақталды. Содан кейін ол бахаилерге хабарлама жіберді:
After Ásíyih died in 1886, she was buried in a Muslim cemetery in Acre. Western and Eastern pilgrims would travel to the cemetery to visit her grave and the grave of Mírzá Mihdí. In 1932 her daughter died and her wish was to be buried beside her mother and brother. Shoghi Effendi thought the gravesite of Ásíyih in this cemetery was unbefitting for her and her son. After fifty three years since her death, he arranged to secretly transfer her remains and that of her son to be buried near her daughter in Mount Carmel. They were removed from their previous resting places and the bodies were temporarily left in the Shrine of the Báb till the burial arrangements were finished. He then cabled the Baháʼís:
Ол Италиядан Коринф стилінде екі мәрмәр ескерткіш жасауды тапсырды. Мәйіттерді сәтті көшіргеннен кейін, Шоги Эффенди 1939 жылғы Рождество күні екеуін қатар жерледі. Қазір бұл жерлеу орны Монумент бақтары деп аталады, ол бахаи "қасиетті отбасының" – яғни Бахаулланың әйелінің, ұлының, қызының және келінінің жерленген орны.
He commissioned two marble monuments to be built made in Corinthian style from Italy. After successfully transferring the remains, Shoghi Effendi reburied the two next to each other in a ceremony on Christmas Day of 1939. The burial ground is now called the Monument Gardens, the burial ground of the Baháʼí "holy family", namely the wife, son, daughter and daughter in law of Baháʼu'lláh.
Сыртқы келбеті мен мінез-құлқы
XIX ғасырдағы Персия стандарттары бойынша бойы биік болған Асийидің ақ терісі, қара шашы, ашық көк көзі және дұрыс келген есімдік белгілері оны әйгілі сұлуға айналдырды. Қызы оны "әйелдердің арасындағы інжу-маржан" деп сипаттаса, тарихи деректерде ол "жіңішке, сәнді, ақ терілі, көк көзді және қара шашты" деп суреттелген. Ол "керемет, көңілді, өте әдемі" болған. Оның барлық балалары оның ерекше сыртқы келбетін мұра еткен. Асийи аристократтық мінез-құлыққа ие болған, бірақ кейде жер аударылудың қиындықтарымен күрескен. Еңбекке үйренбеген ол Бағдадтағы жер аудару кезінде киім жуғаннан пайда болған ісіктер мен кесулерден қолы зардап шекті. Оның қатайған мінезімен есте қалған ұлы Абдул-Баха оның "сабырлы, Алладан қорқатын, тыныш, қарапайым және қанағатты" екенін айтқан. Шоги Эффенди оны "батылдығымен, құдайшылдығымен, адалдығымен және жанның ізгілігімен" ерекшеленгенін сипаттаған. Асийи терең діндар болған. Ұлы Мирза Михдидің күтпеген өлімінен кейін, ол оның жұмақта екеніне деген сенімімен жұбаныш тапты. Немересі оны жылы еске алып, "Мен оны көк көйлегімен, музыкалық дауысымен дұға оқыған мейірімді, күлімдеген жүзімен әрқашан көремін" деді. Тіпті Тегеранда жас кезінде Асийи кедейлерге көмектескені үшін танымал болды, және бұл міндеті Акрадағы түрмеде де жалғасты. Бахаи қауымы еркіндікке ие болған кезде Асийи Акрадағы науқастарға көмектесуге белсенді қатысты.
Tall by the standards of nineteenth century Persia, Ásíyih possessed a fair complexion, dark hair, deep blue eyes, and regular features, making her a recognized beauty. Described by her daughter as a "pearl amongst women", historical accounts depict her as "slender, stately, with white skin and blue eyes and dark hair". She was further characterized as "winsome, vivacious, and exceedingly beautiful". All her children inherited her distinctive physical features. Ásíyih had an aristocratic bearing, yet at times, she grappled with the challenges of life in exile. Unaccustomed to labor, she faced difficulties during the exile in Baghdad, with her hands suffering from blisters and cuts caused by washing clothes. Remembered for her strong character, her son `Abdu’l Bahá reflected that she was "patient, God fearing, calm, humble, and contented." Shoghi Effendi described her as having "continued to evince a fortitude, a piety, a devotion, and a nobility of soul". Ásíyih was profoundly religious. Following the unexpected death of her son Mírzá Mihdí, she found solace in her deeply rooted belief that he was in heaven. Her granddaughter fondly remembered her, stating, "my eyes will always see her in her blue dress her sweet, smiling face as she chanted prayers in her musical voice". Even in her youth in Tehran, Ásíyih was recognised for her charitable work with the poor, and this commitment continued during her imprisonment in Acre. When the exiled Bahá’í community experienced a period of relative freedom, Ásíyih actively participated in caring for the sick in Acre.