Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаш түрлері
Species of tree
Betula papyrifera (қағаз қайың, сонымен қатар (американдық) ақ қайың деп те аталады). Бұл Саскачеван провинциясының және Нью-Гэмпшир штатының ресми ағашы.
Betula papyrifera (paper birch, also known as (American) white birch It is the provincial tree of Saskatchewan and the state tree of New Hampshire.
Экология
Аляскада қағаз қайың көбінесе табиғи түрде жеке тұқымда немесе қара немесе ақ шыршамен бірге өседі. Оның таралу аймағының шығыс және орталық бөліктерінде ол жиі қызыл шырша және бальзамдық шыршамен қатар кездеседі.
In Alaska, paper birch often naturally grows in pure stands by itself or with black or white spruce. In the eastern and central regions of its range, it is often associated with red spruce and balsam fir.
Мұрагерлік қатынастар
Betula papyrifera – бұл пионерлік түр, яғни ол басқа ағаштардың қандай да бір факторлардың әсерінен жойылғаннан кейін белгілі бір аймақта өсетін алғашқы ағаштардың бірі болып табылады. Қағаз қайыңның кең таралған жерлері – өрт, қар көшкіні немесе желдің барлық ағаштарды құлатқан аудандар. Осы пионерлік немесе бастапқы өсімдіктердің орманды аймақтарында өскенде, ол көбінесе тек осы түрден ғана тұратын ағаштардың тобын құрайды. Қағаз қайың өртке жақсы бейімделген деп есептеледі, себебі ол тұқымдарды қайта себу арқылы немесе өрттенген ағаштан жаңа өрмелер өсіру арқылы тез қалпына келеді. Жеңіл тұқымдар желдің көмегімен тез өрттенген жерлерге таратылады, онда олар жылдам өніп, жаңа ағаштарға айналады. Қағаз қайың 50-ден 150 жылға дейін өрт болатын экожүйелерге бейімделген. Пионерлік түр болғандықтан, қағаз қайыңды толыққанды немесе климакс орманды аймақтарында кездестіру сирек, себебі екіншілік өсімдіктер дамыған сайын көлеңкеге төзімді ағаштар оны ығыстырады. Қағаз қайыңның тұқымдары көптеген құстар мен ұсақ сүтқоректілердің, соның ішінде қарақұйрықтардың, қызылқұйрықтардың, тышқандардың және қара қасқырдың рационының маңызды бөлігін құрайды. Сарыбас ағаштікендер қағаз қайыңның қабығына тесіктер салып, шырынын сорып алады; бұл олардың тамақтануға арналған сүйікті ағаштарының бірі. Бұл аймақтар қағаз қайыңның оңтүстік және оңтүстік-батыс таралым шегін көрсетеді.
Betula papyrifera is a pioneer species, meaning it is often one of the first trees to grow in an area after other trees are removed by some sort of disturbance. Typical disturbances colonized by paper birch are wildfire, avalanche, or windthrow areas where the wind has blown down all trees. When it grows in these pioneer, or early successional, woodlands, it often forms stands of trees where it is the only species. Paper birch is considered well adapted to fires because it recovers quickly by means of reseeding the area or regrowth from the burned tree. The lightweight seeds are easily carried by the wind to burned areas, where they quickly germinate and grow into new trees. Paper birch is adapted to ecosystems where fires occur every 50 to 150 years As paper birch is a pioneer species, finding it within mature or climax forests is rare because it will be overcome by trees that are more shade tolerant as secondary succession progresses. The seeds of paper birch are an important part of the diet of many birds and small mammals, including chickadees, redpolls, voles, and ruffed grouse. Yellow bellied sapsuckers drill holes in the bark of paper birch to get at the sap; this is one of their favorite trees for feeding on. These areas represent the southerly and southwesterly edge of the paper birch's range.
Қолданылуы
Betula papyrifera орташа салмақты ақ ағашқа ие. Дұрыс кептірілсе, ол өте мол және жақсы отын болады. Кептірілген ағаштың тығыздығы және энергия тығыздығы бар. Қағаз қайыңның жалпы экономикалық құны жоғары болмаса да, ол жиһаз, еден төсемесі, мұзқаймақ таяқшалары, қағаз жасауға арналған ағаш массасы (целлюлоза), фанера және бағытталған талшықты тақта (OSB) өндірісінде қолданылады. Ашинаабе тілінде қайың қабығын виигваас деп атайды.
Betula papyrifera has a moderately heavy white wood. It makes excellent high yielding firewood if seasoned properly. The dried wood has a density of and an energy density Although paper birch does not have a very high overall economic value, it is used in furniture, flooring, popsicle sticks, pulpwood (for paper), plywood, and oriented strand board. In the Ashinaabe language birch bark is called wiigwaas.
Егіс алқаптары
Қағаз қайың ескі кендерді және басқа да бұзылған жерлерді қалпына келтіру үшін отырғызылады, мұндай мақсатта көбінесе тамыры жалаңаш немесе кішкентай көшеттер отырғызылады. B. papyrifera қола қайың қоңызына Betula pendula-дан гөрі төзімді, ол да ландшафт ағашы ретінде жиі отырғызылады.
Paper birch is planted to reclaim old mines and other disturbed sites, often bare root or small saplings are planted when this is the goal. B. papyrifera is more resistant to the bronze birch borer than Betula pendula, which is similarly planted as a landscape tree.
Зиянкестер
Қола қайың бұрғышы – қайың түрлерінің маңызды зиянкесі. Ағашқа қайталап шабуы немесе басқа факторлардың салдарынан туындаған стресс жағдайында, қола қайың бұрғышы ағашты құртып жіберуі мүмкін. Бұл жәндік ағаштан шығар үшін D пішіндес тесік жасап, оны шағып шығады. Сау ағаштар бұрғылаушыға төзімді, бірақ қолайсыз жағдайда өскенде, ағаштың қорғаныс механизмдері тиісті деңгейде жұмыс істемей қалуы мүмкін. Химиялық шаралар қолданылады. Жұмыртқадан шыққаннан кейін дернәсілдер жапырақтардың төменгі жағымен қоректенеді, олардың қоңыр түске айналуына себеп болады. Бұл жәндік 1920 жылдары АҚШ-қа әкелінді. Бірінші буын мамыр айында пайда болады, бірақ жылына бірнеше буын туындайды. Ағашқа ауыр зиян келген жағдайда, ол қола қайың бұрғышына осал бола бастайды.
Bronze birch borer is a major pest among birch species. Under repeated infestation or stress to the tree from other sources, bronze birch borers may kill the tree. The insect has a D shaped emergence hole where it chews out of the tree. Healthy trees are resistant to the borer, but when grown in less than ideal conditions, the defense mechanisms of the tree may not function properly. Chemical controls exist. Upon hatching, the larvae feed on the undersides of the leaves and cause browning. It was introduced to the United States in the 1920s. The first generation appears in May but there will be several generations per year. Severe infestations may stress the tree and make it more vulnerable to the bronze birch borer.