Кіріспе
Баст (,) – ежелгі Мысыр дінінің құдайы, алғаш рет Екінші династияда (б.з.д. 2890 ж.) құлшылық етілген. Оның есімі Б'ст, Баст, Убаст және Басет деп те аталады. Ежелгі грек дінінде оны Аилурос деп білген. Бастет Мысырдың Төменгі бөлігіндегі Бубастис қаласында, бастапқыда арыстан басты құдай ретінде құлшылыққа алынған, бұл рөлді Сехмет сияқты басқа да құдайлар атқарған. Көп ұзамай Бастет пен Сехмет бір құдайдың екі жағы ретінде сипатталды, Сехмет – күшті жауынгер және қорғаушы, ал Бастет, көбінесе мысық түрінде бейнеленген, – мейірімді жағын білдірген.
Bastet or Bast (, , Phoenician: 𐤀𐤁𐤎𐤕, romanized: ’bst, or 𐤁𐤎𐤕, romanized: bst) is a goddess of ancient Egyptian religion, worshipped as early as the Second Dynasty (2890 BC). Her name also is rendered as B'sst, Baast, Ubaste, and Baset. In ancient Greek religion, she was known as Ailuros
Bastet was worshipped in Bubastis in Lower Egypt, originally as a lioness goddess, a role shared by other deities such as Sekhmet. Eventually Bastet and Sekhmet were characterized as two aspects of the same goddess, with Sekhmet representing the powerful warrior and protector aspect, and Bastet, who increasingly was depicted as a cat, representing a gentler aspect.
Атауы
Бастет – египтологтар қазіргі кезде жиі қолданатын есімнің түрі, себебі оны кейінгі династияларда қолданған, бұл заманауи конвенция, ол бір мүмкін жаңартуды ұсынады. Ерте Мысыр иероглифтерінде оның есімі bꜣstt болған көрінеді. Джеймс Питер Аллен атаудың бастапқы түрін buʔístit немесе buʔístiat деп атайды, мұндағы ʔ – глоттальдік тоқтауды білдіреді. Орта Египет жазуында екінші t әйелдік жұрнақ болып табылады, бірақ көбінесе айтылмаған, ал ꜣ әрпі акцентті буын алдындағы орынға жылжуы мүмкін. Бірінші мыңжылдыққа қарай bꜣstt египеттік тілде *Ubaste (< *Ubastat) сияқты айтылған, кейіннен копт тілінде Oubaste болып өзгерген. Бұл оның есімінің май құтысының (bꜣs) иероглифімен жазылуымен және оның басқа нәрселермен қатар қорғаныш майларымен байланысты болғандығы туралы байқауға сәйкес келеді. Ол Ра мен Изистің қызы және Птахтың жұбайы ретінде бейнеленген, олардың ұлы Маахес болды. Ол Раның жауы Апеп есімді зұлым жыланмен күресіп жүргені көрсетілген. Күнмен байланысымен қатар, ол Оңтүстік Дельтадағы ең көне Мысыр қасиеттерінің бірі Ваджетпен де байланысты болған, ол «айдың көзі» деп аталған. Бастет жүктілік пен босанудың қасиеті болған, мүмкін, бұл үй мысықтарының өнімділігіне байланысты болған шығар. Бастеттің бейнелері көбінесе алабастрдан жасалған. Қасиет кейде бір қолында салтанатты систрумды, екіншісінде эгисті ұстап тұрғандай бейнеленген – эгис әдетте жолға немесе мойынға арналған әшекейлі жағажай сияқты болып кескенделген, оның үстінде мысық басы бейнеленген. Бастет жұқпалы аурулардан және зұлым рухтардан қорғайтын қасиет ретінде де бейнеленген.
Тарих
Бастет б.з.д. үшінші мыңжылдықта алғаш рет пайда болады, онда ол қатал арыстан сияқты немесе арыстан басы бар әйел ретінде бейнеленеді. Екі мың жылдан кейін, Мысырдың үшінші аралық кезеңінде (б.з.д. 1070–712 жж.), Бастетті үй мысығы немесе мысық басы бар әйел ретінде бейнелеу басталады. Жаңа Патшалық және кейінгі дәуірлердің жазушылары оған қосымша әйелдік жұрнақ қосып, Бастет деп атауды бастады. Атаудың өзгеруі, көбінесе айтылмастан қалатын, «т» дыбысының соңғы буынды баса көрсету үшін жасалған деп есептеледі. Ежелгі Мысырда мысықтарға жоғары құрмет көрсетілді, себебі олардың тышқан, егеуқұйрық (азық-түлік қорларын қауіпке тілген) және жыландармен, әсіресе кобралармен күресу қабілеті болды. Патшалық мысықтары кейде алтын әшекейлермен безендіріліп, иелерінің табақтарынан тамақтануға рұқсат етілген. Деннис К. Тернер мен Патрик Бейтсон жиырма екінші династия кезінде (б.з.д. 945–715 жж.) Бастетке табыну арыстан сияқты құдайдан негізінен ірі мысық құдайына айналғанын болжайды. Мысыр тілінде pr bꜣstt (сондай-ақ Per Bastet деп транслитерацияланады) деп аталатын қала оның атын алып жүр, бұл сөзбе-сөз «Бастет үйі» дегенді білдіреді. Грек тілінде ол Бубастис (Βούβαστις) деп, ал еврей тілінде Пи-бесет деп аударылған, соңғы буынның алғашқы «т» дыбысысыз жазылған. Геродоттың және бірнеше мысырлық мәтіндердің бұл сипаттамасы, ғибадатхананы үш жағынан (төрт жағынан) су қоршап, Карнақтағы ана құдайы Мут ғибадатханасын қоршап тұрғандай, ишеру деп аталатын көлді құрайтынын көрсетеді. Әр жыл сайын оның мерекесі күні қалаға шамамен 700 000 адам – еркектер мен әйелдер (бірақ балалар емес) келіп, көптеген кемелермен толқыды. Әйелдер музыка, ән және бимен осы жерге бет алды. Зор құрбандықтар шалынып, жыл бойына қарағанда одан да көп мөлшерде шарап ішілді. Бұл египеттік дереккөздермен сәйкес келеді, онда арыстан сияқты әйел құдайларды «маскүнемдік тойларымен» көңіл көтеру керек екені айтылады. Бұл туралы жазбаша дәлелдер бар. Жазуда Аменхотеп III патшаның оқиғаға қатысқаны және құдайға зор сыйлықтар бергені көрсетілген.