Кіріспе

Ежелгі Мысыр құдайы Секер (/s/ɛ/k/ər/; Сокар деп те жазылады, грек тілінде Сокарис немесе Сохарис) – ежелгі Мысыр дініндегі Мемфис некрополінің бүркіт немесе сұңқар құдайы, ол тірілердің қамқоршысы, сонымен қатар өлілердің құдайы ретінде танымал. Кейбір деректерде ол күн құдайы болып есептеледі, мысалы, Мемфис қаласындағы Секер ғибадатханасында.

Атауы

Оның есімінің мағынасы нақты белгісіз болғанымен, пирамида мәтіндеріндегі египеттіктер оның есімін Озиристің Изиске бұйрығымен байланыстырған: «Си к ри» («маған асық»), немесе мүмкін «скр» – «ауызды тазалау» деген мағынада. Артық дүниеде Секер екі құдаймен тығыз байланысты: Птах – Жаратушы құдай және Мемфистің бас құдайы, сондай-ақ Озирис – өлгендердің құдайы. Кейінгі кезеңдерде бұл байланыс үш құдай – Птах-Секер-Озирис ретінде көрініс берді. Файюм копт тіліндегі ⲥⲓⲭⲟⲗ түрі «Сокардың қызы» деген жеке есімде сақталған болуы мүмкін.

Сыртқы келбеті

Секер көбінесе мумияланған бүркіт түрінде, кейде бүркіттің басы көрінетін үйінді ретінде бейнеленген. Мұнда ол "құмында жатқан" деп аталған. Кейде ол құмды қабірстанды аралауға арналған әсем шана – хенну баркасында көрсетіледі. Оның тағы бір атағы – "Рестау иесі", ол "ашылулар" немесе қабір кіреберістері орны дегенді білдіреді. Басқа көптеген құдайлар сияқты, ол көбінесе Уас жезді ұстап тұрған күйінде суреттелген. Жаңа Мемлекет дәуіріндегі "Төменгі Әлем кітабында", яғни Амдуатта, ол екі жайылған қанаттың арасында жыланның үстінде тұрған күйі көрсетілген; бұл еркіндіктің белгісі ретінде қайта тірілумен байланысты болуы мүмкін, немесе әлде жер астынан сәтті өтуді білдіруі де мүмкін.

Рөлдер мен секталар

Секер, мүмкін Птахпен байланысы арқылы, қолөнершілермен байланысты. Өлілер кітабында ол күміс тостағандар жасайды деп айтылады.

Секерге табыну орталығы Мемфисте болған, ал оның құрметіне арналған мерекелер ақхат (көктем) маусымының төртінші айының 26-сы күні сол жерде өткізілген. Осы мерекелер кезінде ізбасарлары жер жыртып, егін еккен және мал айдаған, бұл Секердің ауыл шаруашылығымен де байланысы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл мереке "Жасырын" деп аталады.

Ақхат маусымындағы мерекелердің бір бөлігі ретінде, оның ізбасарлары мойындарына пияздың тізбектерін тағып жүрген, бұл оның әлемнен тыс жағын көрсетеді. Пияз адамдарды бальзамдағанда қолданылған, кейде тек қана қабығы, ал кейде толығымен пияз. Тек қабығы қолданылғанда, оны иісті жасыру үшін көзге және құлаққа қойған. Сондай-ақ, құдай түрлі жұмыстарда, мысалы, арықтар мен каналдар қазуға көмектесетіні бейнеленген. Жаңа Мемлекет кезінде Фивада да осыған ұқсас мереке өткізілген, ол ұлы Опет мерекесімен бәсекелестікке түскен.

Танымал мәдениет

1956 жылғы "Он қазына" фильмінде Перғауын Рамзес II күміс доғасы бар қара көк киім киіп, қайтыс болған аға ұлын тірілту үшін сол құдайға дұға етеді. "Жұлдыздық қақпа SG 1" телесериалында Гоа'улд жаулап алушысы Сокар Секердің есімімен аталады. Сокар өзінің түріндегілер сияқты құдай емес, шайтан рөлін таңдаған, қуатты және қатыгез Гоа'улд ретінде бейнеленеді. Ол жеке тозағы ретінде пайдаланған ай жарылып, Сокардың орбитадағы кемесі мен өзінің қорқынышты соңына жетеді. Америкалық техникалық дед-метал тобы Nile өздерінің "Annihilation of the Wicked" альбомының тақырыптық әнін Секердің домені, қызметі және бейнесі туралы жазды. Қызығы, әннің мәтіні Птахтың емес, Секер Озирис түріндегі Секерді сипаттайды, Птахтың аспектілерін әдейі алып тастайды. Әннің мәтінінде ол Озиристің қасиеті – "көне және өлген" деп айтылады, бірақ сонымен қатар Радан "жетіксіз" деп сипатталады, бұл олар сипаттаған Секерді Мемфис емес, Гелиополис контексіне қояды. "Advanced Dungeons and Dragons" фантастикалық рөлдік ойынының 1-ші басылымында, "Deities and Demigods" және "Legends and Lore" ережелер кітаптарында Секерге орын берілген. Бұл ортада Секер мысырлық жарық құдайы ретінде сипатталған, және басқа да егжей-тегжейлердің ішінде ол барлық өлгендерді жоятын жарық сәулелерін жібереді. Оның бейтараптығы Жақсылыққа бейтарап ретінде берілген, және ол сол бейтараптықтағы мысырлық жандарды өлімнен кейін қорғайды. Кейінгі үш тұлға туралы нақты айтылмаған, бірақ оның символы – анк ұстаған бүркіт басты мумия, бұл кем дегенде жанама байланысты көрсетеді.