Кіріспе

1965 жылы Кормак Маккартидің "Бау-шабақ сақшысы" романы – американдық жазушы Кормак Маккартидің тұңғыш романы. Ол 1966 жылы Уильям Фолкнер қорының жаңадан шыққан үздік роман үшін берілетін сыйлығына ие болды.

Сюжет

"Жемістік бағушы" оқиғасы соғыстар аралық кезеңде Теннесси штатының Ред Бранч ауылының маңындағы шағын, оқшауланған таулы қауымда өтеді. Сюжет үш кейіпкердің төңірегінде айналады: шіріген алма бағының жанында тұратын, усақ-түйекке көңіл бөлмейтін ағаш ұстасы Артур Оунби; жас тау жігіті Джон Уэсли Раттнер; және заңнан тыс өмір сүретін, контрабандамен айналысатын Марион Сильдер. Роман Марионның Кеннет Раттнер деген автостопшыны көлігіне алған сәттен басталады, ол Марионға темір құбырмен шабуыл жасап, оны тонауға және өлтіруге тырысады. Күрескеннен кейін Марион Кеннетті тұншықтырып өлтіреді. Марион мәйітті Артур Оунбидің жеріне, қиыршық тас орнына тастайды, себебі ол жиі контрабандалық виски алып жүргендіктен бұл жерді жақсы біледі. Артур көп ұзамай мәйітті табады, бірақ билікке хабарламай, денені жасыру үшін шұңқырды жауып тастайды. Уақыт өте келе Кеннеттің әйелі Милдред пен ұлы Джон Уэсли оның өлгенін қабылдайды, ал Милдред ұлына әкесінің өлтірушісінен кек алуға уәде беруге мәжбүр етеді. Бір күні түнде Марион Артурдың жерінде жасырылған вискиді алып бара жатқанда, Артурдың үкімет орнатқан танкқа оқ атып бұзғанын көреді. Ылқынып, Марион вискиді жинап алып, Артур оған зиян келтірер деп қорқып, жерден кетеді. Артур Марионның көлігі түнге қарай айдап кететінін сырттан бақылайды. Марионның көлігі жолдан шығып, өзенге құлайды. Джон Уэсли сол маңдағы тұзақтарын тексеріп жатыр, апаттың шуын естіп, Марионға көмекке келеді, жарақат алған адамды құрлыққа көтеріп шығарады. Джон Уэсли Марионның әкесін өлтіргенін білмейді, ал Марион Джон Уэслиді өлтірген адамның ұлы деп танымайды. Көмегі үшін риза болған Марион Джон Уэслиге итінің біреуін сыйлайды, екеуі арасында достық қарым-қатынас орнап, Марион Джон Уэслиге аң аулауға үйретеді. Жергілікті полиция өзеннен Марионның көлігін табады, оның виски жүгінің көп бөлігі жойылған, сондай-ақ бұзылған үкіметтік танк та табылған. Джон Уэсли күдікке ілігеді және егер ол Марионның виски толған көлікті жүргізгенін мойындамаса, қылмыстық жауапкершілікке тартылатыны туралы ескертіледі. Джон Уэсли ынтымақтастық көрсетуден бас тартады. Полиция Артурдың үйіне оны сұраққа алу үшін барады. Олар аулаға кіргенде Артур мылтығымен есіктен шығады. Полиция күшейтілген күштермен оралады, содан кейін атыс басталады. Артур бірнеше полицейді жарақаттайды, содан кейін қашып кетеді, бірақ жақын арада тұтқындалады. Марион да тұтқындалады, оның жаңа көлігі көпірде бұзылып, багажы вискиге толы еді. Артурдың ақыл-есі дұрыс емес немесе есінен танып қалған деп танылады және ол өмірінің соңына дейін психиатриялық ауруханаға жіберіледі. Марион вискиді заңсыз тасымалдағаны үшін үш жылға бас бостандығынан айырылады. Джон Уэсли әкесінің өліміне Марионның қатысы бар екенін білмей, Ред Бранчты тастап кетеді. Бірнеше жылдан кейін ол оралғанда қаланың тасталып қалғанын көреді.

Тақырыптар

Маккартидің көптеген шығармалары сияқты, "Жемістік бағушылар" кітабының басты тақырыптары діни сипатта: әділдік, соңғы күннің келуі және әкелер мен ұлдар арақатынасы. Артур мен Марион Джон Уэслиге ұстаздық қызмет атқарып, оның үшінші әкесі рөлін ойнайды. Марион Джонның әкесін өлтіргеннен кейін Артур мәйітті күтіп, Джон білмейтіндей, оны өзінің шашырату алаңында жасырады. Маккарти әдемі және егжей-тегжейлі сипаттаған Қызыл бұтақтың тығыз ормандары – кейіпкерлер білмейтін бақытқа толы Еденге ұқсас. Роман барысында бұл бақыт жойыла бастайды, себебі зорлық-зомбылық, өлім, шіру және қазіргі заманғы өркениет Артюр, Джон Уэсли және Марионның өмір салтына ақырындап, бірақ сөзсіз ықпал етеді. Роман Джон Уэсли бірнеше жыл Батыста жүргеннен кейін Ред Бранчқа оралып, ауылдың тасталып, қираған күйде екенін көреді. Адам мен Хауа сияқты, Джон Уэсли де туған жеріне қайта орала алмайды, ол одан мәңгілікке айрылды.

Кейіпкерлер

Кеннет Раттнер - жұмыссыз, автостоппен жүретін, Марион Сильдерді тонап, өлтіруге тырысқан адам. Сильдер оны өлі қуырып, мәйітін Артурдың бояу шашырату орнына тастайды. Джон Уэсли Раттнер – Кеннет Раттнердің ұлы. Романның көп бөлігінде Джон Уэсли шамамен он төрт жаста. Оның дене бітімі туралы ешқандай сипаттама берілмеген, бірақ Маккарти оның анасымен ғана тұратынын айтады. Джон Уэсли адал, өте тәуелсіз және жақсы мінезді. Марион Сильдер – заңнан тыс, контрабандамен айналысатын, Ратнерді өзін қорғау үшін өлтірген адам. Сильдер үйленген, бірақ оның әйелімен арақатынасы толыққанды көрсетілмейді. Артур Оунби, сондай-ақ "Қарлығаш" және "Атер аға" деп те аталады, жабайы далада итімен жалғыз тұратын жалғызбасты адам. Ол жергілікті жігіттермен, соның ішінде Джон Уэслимен де таныс.

Қабылдау

1965 жылы сыншы Орвилл Прескотт Маккартидің "Жас бақшаның күзетшісі" романында Фолкнердің әдеби тәсілдері мен стильдік ерекшеліктерін тым көп пайдалануы "ашуға тітіркендіретін" екенін айтты, бірақ сонымен қатар "Маккарти мырза эмоциялық атмосфераны жасау, түсіндірудің орнына меңзеу, жылдар бойы созылатын қысқа, драматикалық эпизодтарды жарқын көрнекілікпен бейнелеуде шебер. Ол кейбір кейіпкерлерінің ниеттерін назардан тыс қалдыруы мүмкін. Ол осы сәтте не болып жатқанына қатысты белгісіздік тудыруы мүмкін. Бірақ ол зор күшпен жазады." Kirkus Reviews журналында Маккартидің "Шөлге айналған" романының көптеген жағынан тиімді екені, ерекше стильде жазылған, көрнекі суреттерге толы және әңгімеге көлеңкелі қызығушылық сезімін ұялататыны жазылған.