Кіріспе

Американдық биолог

Ли Ван Вален (12 тамыз 1935 – 16 қазан 2010) – американдық эволюциялық биолог. Қайтыс болған кезде ол Чикаго университетінің Экология және эволюция кафедрасының зейнеткер профессор-эмиритусы болған.

Ғылыми зерттеулер мен қызығушылықтар

Басқа жұмыстардың қатарында Ван Валеннің "Жойылу заңы" – Ван Вален заңы ретінде танылған бұл заң, туысқан организмдер отбасыларында жойылудың тұрақты ықтималдығына (көрсеткіш емес) негізделген. Бұл тұжырым, қазбалар бойынша ондаған мың туыстардың өмір сүру ұзақтығы туралы әдебиеттерден жиналған деректерге сүйенеді. Ван Вален 1973 жылы "Қызыл патшайым" гипотезасын Жойылу заңына түсіндірме ретінде ұсынды. "Қызыл патшайым" гипотезасы бірдей эволюцияға ұшыраған түрлер арасындағы үнемі жүріп жатқан "құбылысты" көрсетеді. Оның аты Льюис Кэрроллдың "Көзге айна арқылы" атты туындысындағы Қызыл патшайымның жарысына сілтеме жасайды, онда шахмат тақтасының қозғалысы Алисаның орында тұруы үшін үздіксіз жүгіруді талап етеді. Ол "Эволюциялық теория" журналының редакторы болды және оны қарапайым қағазда "Мазмұн формадан маңызды" деген ұранымен басып шығарды. Ол биологиядан басқа, өлшемдер теориясы, ықтималдықтар теориясы, логика, термодинамика, эпистемология және ғылым философиясы сияқты салаларға да қызығушылық танытты. Биолог ретінде Ван Вален табиғи ортаның нашарлауына байланысты, зоологиялық және ботаникалық бақтардың жойылуға жақын өсімдіктер мен жануарлардың сақталуындағы рөлінің маңыздылығын атап өтті.

Өмірбаян

Ван Вален 1935 жылғы 12 тамызда Нью-Йорк штатының Олбани қаласында дүниеге келді және бірінші сыныпта "ең білімді" деп таңдалды. Ол 1955 жылы 20 жасында Огайодағы Майами университетінде зоология және ботаника мамандығы бойынша диплом алды. Колумбия университетінде аспирантурада оқығанда, ол Джордж Гейлорд Симпсон мен Теодосий Добжанскийтің жетекшілігінде білім алды, олар екеуі де Дарвиннің эволюция туралы идеяларын және Мендельдің генетикалық теорияларын біріктіретін синтетикалық эволюция теориясын дамытуға үлкен үлес қосты. Ван Вален Колумбияда биология саласында докторантурада оқыған кезде Фиби Мей Хоффпен танысып, үйленді. Олардың екі қызы болды – Катрина мен Диана, бірақ 1984 жылы ажырасты. Кейін Ван Вален Вирджиния Майоранаға үйленді, бірақ одан да ажырасты. Қайтыс болған кезде ол жапондық гериатриялық медбикелік профессоры Товако Кацуномен (Towako Katsuno) кездесіп жүрген, ол докторлық диссертациясын қорғау үшін Чикагоға келген. Ван Вален 2010 жылғы 16 қазанда Чикагодағы St. Mary of Nazareth Hospital Center-де пневмониядан қайтыс болды. Ол үш айдан астам уақыт бойы сирек кездесетін саңырауқұлақты пневмониядан ауруханада жатты, бұл оның ұзақ жылдар бойы дамып келе жатқан, бірақ баяу прогрессирлейтін лейкемиясымен күрделенді.