Жозия Мванги Кариуки: Кения саяхатшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Кениялық саясаткер Жосия Мванги Кариуки (21 наурыз 1929 – 2 наурыз 1975), халық арасында "ДЖМ" деп белгілі, Джомо Кениатта үкіметі тұсындағы кениялық социалистік саясаткер болған. Ол Кенияның 1963 жылы тәуелсіздік алғаннан бастап 1975 жылы өліміне дейін түрлі мемлекеттік қызметтерде болды.

Ерте өмір

Ж. М. Кариуки Рифт-Вэлли провинциясындағы Кабати қаласында Кариуки Кигани мен Мэри Ванжику отбасында дүниеге келді. Ол бес бауырдың жалғыз ұлы еді. 1938 жылы ол Эвансонның күндізгі мектебіне қысқа ғана уақытқа қабылданды, бірақ мектеп ақысын төлей алмағандықтан көп ұзамай оқуын тоқтатты. 1946 жылға дейін еуропалық шаруаның фермасында жұмыс істеді, содан кейін Накуру жарысында жылқыға тігім салғанда ұтып алды. Жеңісімен қайтадан бастауыш мектепке оқуға түсті және бірнеше мектепті бітіргенімен, 1950 жылы бастауыш білімін аяқтады. Кейін Уганданың Вакисо ауданындағы Король колледжі Будоға орта білім алуға оқуға түсті.

Саяси өмір

Кариукидің саяси мансабының басталуы 1946 жылы, ол саяси митингте Джомо Кениатаның британдық отаршылдық үкіметтің жергілікті кениялықтарға қалай қарағанын айыптаған сөзін тыңдаған кезде басталды. Дегенмен, ол саясатқа ертерек қызығушылық танытқан болуы мүмкін. Ол дүниеге келгенге дейін ата-анасы 1928 жылы Ниеридегі Чинга жерінен "Ақ таулы аймақта" жұмыс істеуге көшірілді. Олар еуропалық қоныс аударушылардың фермасына қоныс аударды, жер құқығынан айырылып, қоныс аударушылардың жерінде аз жалақыға жұмыс істеуге мәжбүр болды. 1940 жылдардың соңында ол бастауыш мектептегі драмалық үйірмесіне қосылды, онда отаршылдыққа қарсы күресті бейнелейтін қойылымдар қойылды. Орта білімін алу үшін Угандада оқыған кезінде жергілікті кениялықтардың еуропалық қоныс аударушылармен күресін жақыннан бақылады. 1952 жылдың 22 қазанында орта мектепті бітіріп, жаңа губернатор сэр Эвелин Баринг елге төтенше жағдай жариялағанға дейін Кенияға оралды. Кариуки ант бергеннен кейін Эльдорет пен Кисуму арасындағы Мау Мау байланыс офицері болып жұмыс істей бастады. Ол сондай-ақ Мау Мау үшін ақша, аяқ киім және баспана жинауға көмектесті. Бұл оның саяси жұмысына жамылғы ретінде жұмыс істейтін қонақүйінде тұтқындалуына әкелді. Содан кейін ол 1953 жылдан бастап жеті жылдан кейін, 1960 жылы босатылғанға дейін әртүрлі лагерьлерде (Коуоп пен Лангата сияқты) ұсталды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол Кения Африка Ұлттық Одағының (KANU) Ниери бөлімшесін құру үшін Кениаттаның рұқсатын алды. Кения тәуелсіздік алғаннан кейін, 1963-1969 жылдар аралығында Кариуки Кениаттаның жеке хатшысы болып жұмыс істеді. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында Кариуки мен Кениатта арасындағы қарым-қатынас шиеленісе бастады, себебі Кариуки Кениаттаның үкіметтік саясатын және оның салдарына, соның ішінде үкіметтік жемқорлықтың жоғары деңгейіне, теңсіздіктің өсуіне және Кения мен Шығыс Африка қауымдастығының басқа мүшелері арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына сын айта бастады. Сонымен қатар, Кениаттаның KANU үкіметі құрғақшылықтан зардап шеккендерге көмектеспеді және 1973 жылғы мұнай дағдарысынан кейін экономиканы тиімсіз басқарды. Басты сын – Кениатта режимінің жерді әділсіз бөлуіне қатысты болды. Кения тәуелсіздік алғаннан кейін Ұлыбритания үкіметі Кениатта үкіметіне еуропалық қоныс аударушылардан жер сатып алу үшін қаражат берді. Бірақ сатып алынған жерлер бұрын осы аймақтарда тұрған кениялықтарға қайта бөлінбеді, оның көп бөлігі Кениаттаның отбасы мен достарына сыйлық ретінде немесе саяси одақтастарын ықпал ету үшін пара ретінде берілді. Кейбіреулер оны Кенияның "Мартин Лютер Кингі" деп атады. 1974 жылы ол Няндурадан парламент депутаты болып сайланды және 1974-1975 жылдар аралығында Кениатта үкіметінде министрдің көмекшісі болды. Бұл үкімет оның қайта сайлануына кедергі келтіру үшін барлық күшін салғанына қарамастан болды, себебі оның қарапайым кениялықтар арасындағы танымалдылығы Кениаттаның беделін басып кеткендей болды. Ол соңғы рет 1975 жылдың 2 наурызында Хилтон қонақүйінде Кениаттаның күзетшісімен бірге көрінді.

The start of Kariuki's political career is usually traced to 1946 when he listened to a speech at a political rally in which Jomo Kenyatta denounced the way the British colonial government was treating native Kenyans. It is, however, likely that he became interested in politics at an early age. Before his birth, his parents had been displaced in 1928 from their family land, Chinga, in the Nyeri native reserve, to work in the 'White Highlands'. There, they became squatters on a European settler's farm, deprived of land rights and essentially forced to work on settler land for low wages. In the late 1940s, he joined his primary school drama group which presented plays dramatizing efforts to resist colonial rule. While in Uganda for his secondary education, he closely followed the struggles that local Kenyans were facing from the European settlers. On 22 October 1952, he graduated from secondary school and returned to Kenya shortly before the country was placed under a State of Emergency by the new Governor, Sir Evelyn Baring, and Kariuki joined the Mau Mau uprising. After Kariuki took his oath, he started working as Mau Mau liaison officer between Eldoret and Kisumu. He also helped in soliciting money, boots and housing for Mau Mau. This led to his arrest in his hotel, which was working as a front to his political work. He was then detained in various camps (including Kowop and Langata) from 1953 until his release, seven years later in 1960. After his release, he managed to secure Kenyatta's approval in starting Nyeri's Kenya African National Union (KANU) branch by visiting him in detention. When Kenya became independent, Kariuki worked as Kenyatta's private secretary between 1963 and 1969. In the late 1960s and early '70s, Kariuki's relationship with Kenyatta became increasingly strained as Kariuki became increasingly vocal in his criticism of Kenyatta's governmental policies and their results, including high levels of government corruption, widening inequalities, and the deterioration of relations between Kenya and other members of the East African Community. In addition, the KANU government under Kenyatta had failed to provide drought relief, and had badly mismanaged the economy in the wake of the 1973 oil crisis. A major criticism regarded the unfair distribution of land by the Kenyatta regime. After Kenya's independence, the United Kingdom government had given the Kenyatta government funds to buy back land from European settlers. However, the land bought back was never redistributed to those Kenyans who previously lived in these settled areas: instead, most of it was given as gifts to Kenyatta's family and friends or as bribes to influence political allies. Some have called him the "Martin Luther King" of Kenya. In 1974, he was elected as Nyandarua's member of parliament and became an assistant minister in the Kenyatta government between 1974 and 1975. This was despite the government having made every possible effort to thwart his re election, because his popularity among ordinary Kenyans threatened to overshadow Kenyatta's own. He was last seen alive at the Hilton Hotel, accompanied by Kenyatta's bodyguard on 2 March 1975.

Өлім

Оның өміріне жасалған алғашқы қастандық 1975 жылғы 1 наурызда болды, ол Момбасаға баруға тиіс автобусқа бомба жарылды. 1975 жылғы 2 наурызда Кариукидің денесі Нгонг орманнан малшы баланың қолынан табылды; оның қолы кесілген, көздері ойылып алынған, беті қышқылмен күйдірілген және құмырсқа ұясының үстіне тасталып кеткен. Кариукидің қазасы туралы жаңалық естіген кезде Найроби университетінің студенттері ел астанасының көшелерінде наразылыққа шықты. Шеру кениялық тәртіп сақшылары тарапынан таратылды, ал университет кампусы жабылды және Кениаттаның өмірінде қайта ашылмады. Жалпы алғанда, Кариуки Кения саясатындағы есімдердің бірі болды, оның зорлықпен қаза болуы оның отандастары тарапынан кеңінен қайғыға оратылды. Ол көп беретін адам болды және оның қайырымдылығын ең жақсы "Expressive Giving" (Көңілді сыйлау) деп сипаттауға болады: оның себебі өзінен үлкен нәрсені қолдауға деген ниеті болды және азаматтары өздерін қорғай алатын мемлекетке деген оның көзқарасын көрсетеді. Сәйкесінше, ЖМ-нің сыйлау әдісі бүкіл қоғамға бағаланатын әсер ету үшін жоспарланған. Бүгінде кениялықтар ЖМ-ді батыр ретінде еске алады. Ол елге осы күнге дейін зиян келтірген жамандықтарға қарсы күштің символы болды. Оның бір сөзі көптеген адамдардың есінде сақталған:

"Бүгінгі Кенияда мен маусым таңының ақ ұмытылудан өмірдің тыныштығына қарай керемет көтерілісін ғана көре аламын." – Ж. М. Кариуки (1974)

Кітап

Кариуки Мау-Мау тұтқыны деген кітабын жазды, ол Кенияның тәуелсіздігіне әкелген көтеріліс кезінде лагерьдегі өмірі туралы баяндама.

Дәйексөздер

Кенияда 10 миллион миллионер және 10 миллион тіршілікке жарамайтын адам пайда болды. "Кенияның әрбір адамы, әйелі мен баласы лайықты және әділ өмір сүруге құқылы. Бұл – туғаннан берілген құқық. Бұл емес, жеңілдік. Ол, осы жерде кімнің баласы екеніне, нәсіліне, дініне немесе қай жерден шыққанына қарамастан, адамның қолынан келгенше білім алу, жұмыс және денсаулық сақтау мүмкіндіктеріне теңдей құқылы. Егер осылай болса, осы әділ мақсатқа кедергі келтіретін барлық кедергілерді жою үшін барлық күш жұмсалуы керек. Міне, Үкімет деп аталатын механизмнің басты міндеті – біздің Үкімет. "Біз тәуелсіздік үшін тер төгіп, қан төгіп, өмірімізді салдық. Біздің көптеген азаматтарымыз ұзақ күндер бойы тікелей немесе жанама түрде қиындықтарға тап болды. Көптегендеріміз осы күрес салдарынан жетім, жесір және бала болып қалдық. Біз өзімізге сұрақ қоюымыз керек: Біз не үшін қиналдық, және осы қиындықтарды бастан кешіруімізді әділдей аламыз ба?".

Өлімді тергеу

Қарияның қазасын тергеу үшін Илайджа Васике Мвангале төрағалық еткен Парламенттік арнайы комитет дереу құрылды. Комитет баяндамасында жоғары ранкті полиция қызметкерлері: Игнатиус Ирига Ндери, Бен Гети, Ванёйке Тунгу, Патрик Шоу және басқа да жоғары әкімшілік лауазымдағы қызметкерлер мен саясаткерлер кінәлі деп танылды, бірақ ешкім жаза алмады. Бұл комитет Кениятта үкіметінің ықтимал төңкерістің алдын алуға бағытталған құралы болған болуы мүмкін. Есеп жарияланған кезде ашу-ыза басылып, төңкеріс қаупі едәуір төмендеді.