Кіріспе

Шығыс шіркеулерінің әулиелері мен шейіттерінің хагиографиялық жинағы. Синахарион немесе Синехарион (көпше түрі – Синахария, Синехария; Συναξάριον, συνάγειν, synagein, "бірге жинау"; синаксис және синагога сөздерінің этимологиясымен салыстырыңыз; латын тілінде – Synaxarium, Synexarium; Геэз тілінде – ሲናክሳሪየም (ስንክሳር); ٱلسِّنْكِسَارُ/ٱلسَّنْكِسَارُ/ٱلسِّنَكْسَارُ) – Шығыс Православ, Орта Православ және Шығыс Католик шіркеулерінде Рим шіркеуінің мартирологиясына ұқсас агиографиялар жинағын атау үшін қолданылады. Синаксарияның екі түрі бар: қарапайым синаксария – әулиелердің мерейтойларына сәйкес тізімі, мысалы, Морчелли күнтізбесі; тарихи синаксария – әулиелердің өмірбаянына қатысты мәліметтерді қамтиды, мысалы, Василий II-нің және Сирмонның синаксариясы. Тарихи синаксариядағы мәліметтер – жылдың он екі айына арналған үлкен менологиялардағы немесе қасиеттілердің өмірлерінің жинақтарындағы мағлұматтардың қысқаша нұсқалары. Византиялық діни қызметтегі үлгілер көбінесе әулиелердің өміріне арналғандықтан, Синахарион әулиелер мен шейіттердің қысқаша өмірбаяндарының, сондай-ақ оқиғалар туралы айғақтардың, әулиелер көрген танымал көріністердің және естеліктері сақталған пайдалы әңгімелердің жинағы болды.

Анықтамалар

Атаудың нақты мағынасы әр түрлі кезеңде өзгеріп отырды. Оның алғашқы қолданылуы шіркеуде оқылатын Библиялық және басқа да сабақтардың тізімі болды. Осы мағынада ол латын тіліндегі Capitulare және Comes сөздерімен сәйкес келеді. Кейін Синахарион оқылатын үзінділердің толық мәтінімен толтырылды. Қасиетті литургия тұрғысынан бұл оның негізінен "Евангелие" және "Апостол" кітаптарына айналуын білдірді. Синахарион басқа сабақтардың тізімі үшін атау болып қала берді. Оның атын өзгертпей, осы сабақтардың толық мәтіндерімен толтырылды. Мұндай сабақтардың қарапайым тізімі әдетте menologion heortastikon деп аталады, бұл кітап қазір көбінесе қажет емес немесе қолданылмайды, себебі Типикон осы және басқа да ақпаратты ұсынады. Орта ғасырларда сақталған кейбір күнтізбелер де Синаксария деп аталды. Крумбахер Митилендік Христофор және Теодор Продром (XII ғасыр) жазғандарын сипаттаған.

Мысалдар

Ең көне тарихи синаксариялар, көрініп тұрғандай, Х ғасырға жатады. Қолжазба түрінде ортағасырлық синаксариялардың көп саны сақталған. Олар Византиялық дінтану және шіркеу тарихы үшін маңызды. Сабақтарды құрайтын қысқа өмірбаяндар әртүрлі авторлармен жазылған немесе жинақталған. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – Симеон Метафраст. Бұл мәліметтердің тарихи құндылығы әртүрлі. Император Василий II (976-1025) синаксарионды қайта қарауды бұйырды, ол қазіргі ресми басылымның маңызды бөлігін құрайды. Синаксарион қазір жеке кітап ретінде қолданылмайды; ол Менаяға енгізілген. Әулие немесе мереке туралы мәліметтер Ортос кезінде Канонның алтыншы одасынан кейін оқылады. Ол осы жерде өз орнында басылып, әр жолы «синаксарион» деген атаумен берілген. Демек, қазіргі қолданыста «синаксарион» дегеніміз – бүкіл жинақ емес, «Меная» және басқа кітаптардағы әрбір жеке сабақ. Мұндай синаксарионның мысалы (13 сәуірде Әулие Мартин үшін) Нильде, op. cit., төменде, I, xlix-те табылады. Аймақтық синаксариялардың сақталған мысалдары:

Копт синаксариумы, сондай-ақ Копт Православ шіркеуінде қолданылатын Александрин синаксариумы. Ол J. Forget Corp. script. orient-те бірдей бастады. Бұл араб тілі Мысырдың ресми тілі ретінде қабылданғанға дейін копт тілінде жазылған. Эфиопия синаксариумы, Эфиопияға жататын, I. Guidi Patrologia orientalis-те, сондай-ақ E. A. Wallis Budge бастады. Армян Апостолдық шіркеуінде қолданылатын Тер Израильдің армян синаксариумы 1834 жылы Константинопольде және Patrologia Orientalis журналында жарияланды. Грузин синаксариумы. Грузияда әртүрлі синаксариялар бар, олар әртүрлі толықтықта сақталған. Римдік мартирология, Рим Католик шіркеуінің әулиелер күнтізбесі үшін қолданылады. Араб Якобит синаксариумы, араб тілінде (السِّنْكِسارُ) жазылған және Сирия Православ шіркеуі қолданады.

Византиялық қолданыс

Шығыс православиелік құдай қызметтері барысында синахарионның оқылуы (күннің қасиеттілерінің қысқаша өмірбаяндары мағынасында) таңертеңгі құлшылықта немесе Құдай қызметінде Канонның алтыншы әнінен кейін болады. Синаксария жеке кітап ретінде жариялануы немесе басқа литургиялық мәтіндермен, мысалы, Менаион немесе Хорологионмен бірге жинақталуы мүмкін.