Кіріспе

1979 жылы Кормак Маккартидің жартылай автобиографиялық «Сатри» романы жарық көрді. Романның оқиғасы 1950 жылдан бастап төрт жылға созылады және Ноксвилл қаласында өтеді. Роман Корнелиус Сатридің бұрынғы мәртебелі өмірінен бас тартып, Теннесси өзенінде балықшы болуын баяндайды. Роман фрагментті құрылымға ие, көптеген ойға шолулар мен грамматикалық жақтардың ауысуы бар. «Сатри» Джеймс Джойстің «Улисс» және Джон Стейнбектің «Каннерлік қатар» романдарымен салыстырылып, Джером Шарин тарапынан «құлаған Хаклберри Финн» деп аталды. «Сатри» 20 жыл бойы жазылған, бұл Маккартидің бұрынғы романдарынан ұзындығымен, құрылымының кеңдігімен және әзіл-қалжыңға толылығымен ерекшеленеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман Саттридің полиция қызметкерлерінің өзеннен суицид құрбанының денесін алып жатқанын көруімен басталады. Саттри Теннесси өзенінің жағасында, қоғамнан шетте, жалғыз қайық үйде тұрады және ара-тұра балық аулау арқылы ақша табады. Ол сәнді өмірден бас тартып, ата-анасының ықпалын қабылдамай, әйелі мен кішкентай ұлын тастап кеткен. Романға түрлі мінезді, көбінесе маргиналды және ерекше кейіпкерлер енгізіледі, олардың бірі – Джин Харрогейт есімді жас жігіт. Саттри оны жұмыс лагері сияқты түрмеде қызмет өткергенде кездестіреді. Харрогейт фермердің қарбызын заңсыз пайдаланғаны үшін тұтқындалып, түрмеге қамалады. Саттри Харрогейтті босатылғаннан кейін проблемалардан аулақ болуға көмектесуге тырысады, бірақ бұл әрекет нәтижесіз болады, өйткені Харрогейт бірқатар жаман оқиғаларға қатысады: уланған ет пен мүрешпен ("Харрогейт оларды "құйрықты тышқандар" деп атайды") жартастарды өлтіру арқылы сыйлық алуға тырысады, ал қаланың астынан туннель қазып, қазынаны тонамақ болады. Басқа да маңызды кейіпкерлер – проституткалар, жалғыз өмір сүретін адамдар, алкоголиктер және қарт гечи сиқыршысы. Оның әйелдермен қарым-қатынасының бәрі жаман аяқталады. Бір проститутка досы ақылдан безіп, олардың жаңа машинасының ішін қиратып, қарым-қатынасты тоқтатады. Ол кедей отбасынан келген жасөспірім қызбен танысады, бірақ түнде оянып, оның үйсіздер лагеріне жер сілкінісі құлап, қаза болғанын көреді. Кітап басталмас бұрын Саттри да университетте танысқан әйелге үйленген. Ол әйелі мен кішкентай ұлын тастап кеткен, ол кітаптың басында аурудан қайтыс болады. Ол жерлеу рәсімін алыстан бақылайды, содан кейін басқа аза тұрушылар кеткеннен кейін баланы жалғыз жерлейді. Романның соңына қарай Саттри қызбадан ауырады және ұзақ уақыт галлюцинациялар көреді. Бұл Саттридің қара нәсілді досы полициямен болған төбелес кезінде қаза тапқаннан кейін және Харрогейт сәтсіз тонау әрекеті кезінде тұтқындалғаннан кейін болады. Соңында, ол кедейлікте өмір сүрген уақытының өзінің жеке басын қалыптастырғанына сенеді және Ноксвиллден жаңа өмір іздеп кетеді.

Қабылдау

Романшы Нельсон Алгрен романды "ерекше әңгімешінің есте қаларлық американдық комедиясы" деп атады. Анатоль Броярд, Джером Чарин, Гай Давенпорт және Шелби Фут сияқты жазушылар мен әдеби сыншылардың пікірлерінен кейін, "Таймс" әдеби қосымшасының шолуы жарық көрді, онда роман "Фолкнерге тән жұмсақ еңкейісімен және Фланнери О'Коннордың еске түсіретін керемет қиялымен" сипатталды. Профиль жазушысы және музыка журналисі Стэнли Бут "Саттриді Маккартидің американдық әдебиетінде теңдесі жоқ кітаптарының арасындағы ең күлкілісі және ең шыдамсыз қасіреттісі" деп бағалады. Өмірінің соңында, физикалық сезімінен көп нәрсені жоғалтқаннан кейін, киносыншы Роджер Эберт: "Мен осы зұлым адамның қайғылы өмірін сезіне бастадым" деп жазды.