Кіріспе
Германдық пагандардың қасиетті ағашы Донардың емені (сонымен қатар Тордың емені немесе, римдік интерпретациясы бойынша, Юпитер емені) – қазіргі Германияның Гессен аймағындағы белгісіз жерде орналасқан германдық пагандардың қасиетті ағашы. VIII ғасырдағы "Vita Bonifatii auctore Willibaldo" еңбегінде айтылғандай, англосаксон миссионері Әулие Бонифаций және оның серіктері сол ғасырдың басында бұл ағашты кесіп түбіртті. Содан кейін еменнен алынған ағаштан Әулие Петрге арналған шіркеу салынды. Германдық халық қасиетті ағаштар мен қасиетті тоғайларды жоғары бағалаған.
Donar's Oak (also Thor's Oak or, via interpretatio romana, Jove's Oak) was a sacred tree of the Germanic pagans located in an unclear location around what is now the region of Hesse, Germany. According to the 8th century Vita Bonifatii auctore Willibaldo, the Anglo Saxon missionary Saint Boniface and his retinue cut down the tree earlier in the same century. Wood from the oak was then reportedly used to build a church at the site dedicated to Saint Peter. Sacred trees and sacred groves were widely venerated by the Germanic peoples.
Виллибальдтың "Бонифацийдің өмірі"
Виллибальдтың 8-ғасырдағы «Жанна Бонифацийдің өмірі» еңбегінде ағашты кесу Бонифацийдің өмірінде, сол ғасырдың басында, сол кезде Гезмир деп аталатын жерде болған (толығырақ мәліметтер үшін төмендегі талқылауды қараңыз). Нақты күні көрсетілмесе де, кесу 723 немесе 724 жылдары болған болуы мүмкін. Виллибальдтың баяндамасы былай: (Робинсон robor Iobis, «Жов ағашын», «Юпитер емені» деп аударған): Cum vero Hessorum iam multi, catholica fide subditi ac septiformis spiritus gratia confirmati, manus inspositionem acciperunt, et quidem, nondum animo confortati, intermeratae fidei documenta perceipere integre rennuerunt, alii etiam lignis et fontibus clanculo, alii autem aperte sacrificabant; alii vero aruspicia et divinationes, prestigia atque incantationes occulte, alii quidem manifeste exercebant; alii quippe auguria et auspicia intendebant diversosque sacrificandi ritus incoluerunt; alii etiam, quibus mens sanior inerat, omni abeicta gentilitatis profantione, nihil horum commiserunt. Quorum consultu atque consilio roborem quendam mirae magnitudinis, qui prisco paganorum vocabulo appellatur robor Iobis, in loco qui dicitur Gaesmere, servis Dei secum adstantibus succidere temptavit. Cumque, mentis constantia confortatus, arborem succidisset, — magna quippe aderat copia paganorum, qui et inimicum deorum suorum intra se diligentissime devotabant, — sed ad modicum quidem arbore praeciso, confestim inmensa roboris moles, divino desuper flatu exagitata, palmitum confracto culmine, corruit et quasi superni nutus solatio in quattuor etiam partes disrupta est, et quattuor ingentis magnitudinis aequali longitudine trunci absque fratrum labore adstantium apparuerunt. Quo viso, prius devotantes pagani etiam versa vice benedictionem Domino, pristina abiecta maledictione, credentes reddiderunt. Tunc autem summae sanctitatis antistes, consilio inito cum fratribus, ligneum ex supradictae arboris metallo oratorium construxit eamque in honore sancti Petri apostoli dedicavit. Сол кезде көптеген гессендер католик дініне бағынып, жеті рухтың рақымымен нығайтылып, қолдауды қабылдады; ал кейбіреулері, әлі де жан-дүниесі нығаймағандықтан, толыққанды сенімнің сабақтарын қабылдаудан бас тартты. Сонымен қатар, кейбіреулері ағаштар мен бұлақтарға жасырын, ал кейбіреулері ашық түрде құрбандық шалуға, кейбіреулері жасырын, ал кейбіреулері ашық түрде құрбандықтарды тексеруге, алдауға және сиқырлауға, кейбіреулері болжамдар мен белгілерге және түрлі құрбандық рәсімдеріне назар аударды, ал кейбіреулері, ақылдырақ болғандары, мүшріктердің барлық арамдықтарын тастап, осылардың ешқайсысын істемеді. Осылардың кеңесімен, қасиетті адам Гезмир деген жерде, Құдайдың қызметшілері қасында тұрғанда, ежелгі мүшріктер «Юпитер емені» деп атаған, ерекше үлкен еменді кесуге тырысты. Ол өзінің берік ниетімен еменді кесіп тастағанда, көптеген мүшріктер қасында болды, олар өздерінің құдайларының жауына іштей қарғыс айтып, оны жек көретін. Бірақ еменнің тек аз бөлігі кесілгенде, кенеттен еменнің үлкен бөлігі жоғарыдан соққан желдің күшімен құлап, басына бұтақтарын сындырып, жерге құлады. Содан кейін, Жоғарыдан келген инабаттың белгісі ретінде, ол төрт бөлікке бөлінді және төрт үлкен, тең ұзындықтағы діңгектер бауырластардың еңбегісіз көзге көрінді. Мұны көрген мүшріктер бұрын қарғыс айтқандарынан керісінше, сеніп, Раббыны мадақтады және бұрынғы қарғыстарын тастады. Содан кейін, ең қасиетті епископ бауырластармен кеңесіп, ағаштан ғибадатхана салып, оны апостол Петірдің құрметіне бағыштады.
Cum vero Hessorum iam multi, catholica fide subditi ac septiformis spiritus gratia confirmati, manus inspositionem acciperunt, et quidem, nondum animo confortati, intermeratae fidei documenta integre perceipere rennuerunt, alii etiam lignis et fontibus clanculo, alii autem aperte sacrificabant; alii vero aruspicia et divinationes, prestigia atque icantationes occulte, alii quidem manifeste exercebant; alii quippe auguria et auspicia intendebant diversosque sacrificandi ritus incoluerunt; alii etiam, quibus mens sanior inerat, omni abeicta gentilitatis profantione, nihil horum commisserunt. Quorum consultu atque consilio roborem quendam mirae magnitudinis, qui prisco paganorum vocabulo appellatur robor Iobis, in loco qui dicitur Gaesmere, servis Dei secum adstantibus succidere temptavit. Cumque, mentis constantia confortatus, arborem succidisset, — magna quippe aderat copia paganorum, qui et inimicum deorum suorum intra se diligentissime devotabant, — sed ad modicum quidem arbore praeciso, confestim inmensa roboris moles, divino desuper flatu exagitata, palmitum confracto culmine, corruit et quasi superni nutus solatio in quattuor etiam partes disrupta est, et quattuor ingentis magnitudinis aequali longitudine trunci absque fratrum labore adstantium apparuerunt. Quo viso, prius devotantes pagani etiam versa vice benedictionem Domino, pristina abiecta maledictione, credentes reddiderunt. Tunc autem summae sanctitatis antistes, consilio inito cum fratribus, ligneum ex supradictae arboris metallo oratorium construxit eamque in honore sancti Petri apostoli dedicavit. Now at that time many of the Hessians, brought under the Catholic faith and confirmed by the grace of the sevenfold spirit, received the laying on of hands; others indeed, not yet strengthened in soul, refused to accept in their entirety the lessons of the inviolate faith. Moreover some were wont secretly, some openly to sacrifice to trees and springs; some in secret, others openly practiced inspections of victims and divinations, legerdemain and incantations; some turned their attention to auguries and auspices and various sacrificial rites; while others, with sounder minds, abandoned all the profanations of heathenism, and committed none of these things. With the advice and counsel of these last, the saint attempted, in the place called Gaesmere, while the servants of God stood by his side, to fell a certain oak of extraordinary size, which is called, by an old name of the pagans, the Oak of Jupiter. And when in the strength of his steadfast heart he had cut the lower notch, there was present a great multitude of pagans, who in their souls were earnestly cursing the enemy of their gods. But when the fore side of the tree was notched only a little, suddenly the oak's vast bulk, driven by a blast from above, crashed to the ground, shivering its crown of branches as it fell; and, as if by the gracious compensation of the Most High, it was also burst into four parts, and four trunks of huge size, equal in length, were seen, unwrought by the brethren who stood by. At this sight the pagans who before had cursed now, on the contrary, believed, and blessed the Lord, and put away their former reviling. Then moreover the most holy bishop, after taking counsel with the brethren, built from the timber of the tree wooden oratory, and dedicated it in honor of Saint Peter the apostle.
Германдық ағаш және бұталарды құрметті ету
Киелі тоғайлар мен қасиетті ағаштар герман халықтарының тарихы бойына қадірленіп келді, ал герман халықтарын христиандыққа өткізу кезінде христиан миссионерлері оларды жоюға бағытталды. Кен Дауден атап көрсеткендей, Донарға арналған осы үлкен еменнің артында Ирминсул (VIII ғасырда христиан миссионерлерімен кесілген) және Упсаладағы қасиетті ағаш (XI ғасырда Бремендік Адам сипаттаған) – скандинав мифологиясында Иггдрасиль деп сипатталатын алып әлем ағашының мифтік үлгісі тұр.
Гейсмирдің орналасқан жері
Тоғызыншы ғасырда Гейсмир Швалм-Эдер ауданында Гейсмар (Фрицлар) ретінде анықталды, мысалы Август Неандер көрсеткендей. Бірнеше қарсы пікірлер бар: Джордж В. Робинсон 1916 жылы Виллибальдтың "Vita Bonifacii" аудармасында: "Ағаштың орналасқан жері белгісіз. Гессенде Гейсмар деп аталатын бірнеше жер бар" дейді. Тарихшы Томас Ф. Х. Нобл (2000) ағаш кесілген жерді "әлі анықталмаған" деп сипаттайды. Дегенмен, көптеген ғалымдар Виллибальдтың айтқан жері Фрицлар маңындағы Гейсмар екеніне келіседі. 1897 жылы тарихшы К. Нойбер Донар еменін "im Kreise Fritzlar" деп көрсеткен. Грегор Рихтер 1906 жылы бір ғалымның Хофгейсмарды мүмкін орын деп қарастырғанын атап өтсе, өзі көпшіліктің Фрицлар маңындағы Гейсмарды дұрыс орын деп есептейтінін айтады. Донар еменінің орналасқан жері ретінде Фрицлар маңындағы Гейсмардың нақты айқындалуы Католик энциклопедиясында, Германиядағы дінтану сабақтарына арналған оқулықтарда, Александр Демандттың еңбектерінде, Каролингтер тарихында және Лютц фон Падбергтің еңбектерінде кездеседі. "Reallexikon der Germanischen Altertumskunde" Виллибальд үшін осы жерді артық нақтылаудың қажеті болмағанын, себебі ол оның кеңінен танымал деп есептегенін атап көрсетеді. Бұл Гейсмар сол кездегі төбедегі қамал және франк бекінісі болған Бюрабургқа жақын орналасқан.
Бонифациан агиографиясы мен бейнелеріндегі рөлі
Бонифаций өміріндегі маңызды сәттердің бірі – бұл оқиға жиі қайталанады, бейнеленеді және жаңаша түсіндіріледі. Мысалы, Роберто Мюллер жасөсперімдерге арналған Бонифаций өмірбаянын қайта баяндап, ағаштың төрт бөлігі жерге құлап, крест құрайды дейді. Хубертус Люттербахтың Бонифаций хаттарының көркем кеңейтілген нұсқасында Бонифаций осы оқиғаның бәрін Рим папасы Григорий II-ге жазған ұзақ хатында айтады, ағашты кесуге сағаттап уақыт кеткенін, ал ағаш керемет түрде құлағандығы туралы кез келген мәлімдеме тарихқа қатысты жалғандық екенін мәлімдейді.