Кіріспе

Васмут портфелі (1910) – американдық сәулетші Франк Ллойд Райттың (1867–1959) еңбегінің 100 литографиясынан тұратын екі томдық фолио. «Ausgeführte Bauten und Entwürfe von Frank Lloyd Wright» деп аталатын бұл кітап 1911 жылы Берлиндегі баспагер Эрнст Васмут Германияда Райттың монографиясымен бірге жариялады. Онда 1893–1909 жылдар аралығындағы ғимараттардың жоспарлары мен перспективалары (тек сызықтармен бейнеленген) болды. Бұл Райттың әлемдегі кез келген еңбегінің алғашқы жариялануы болды, себебі Райт АҚШ-тағы жиырма жылдық қызметі кезінде өзінің ешбір еңбегін жарияламаған еді. Америкада таратуға арналған 500 дана Талиэсин өртінде өртеніп, Райттың туған жеріндегі жетістіктерін толық мойындау бірнеше жылға кейінге шегерілді. Портфолио Райттың новаторлық американдық сәулеті мен Еуропадағы модернист сәулетшілердің алғашқы буыны арасындағы байланыс ретінде маңызды. Райт 1909 жылдың қазан айынан 1910 жылдың қазан айына дейін бір жыл бойы Еуропаны аралап, портфолионың жариялануын қолдаумен қатар, Еуропа сәулет тарихын өз көзімен көрді. Райттың солтүстік Еуропадағы ерте ықпалы күмәнсіз: Ле Корбюзьеде оның бір данасы болған және оны бөліскен, чех сәулетшісі Антонин Реймонд және австриялық сәулетшілер Рудольф Шиндлер мен Ричард Нейтра Райтпен жұмыс істеу ниетімен АҚШ-қа көшіп кетті. 1924 жылғы Виллем Маринус Дудоктың Хилверсум қалалық әкімшілік ғимаратына бір қарасаңыз, оның бастауын анық көруге болады. Портфолио жарияланған кезде ХХ ғасырдың үш маңызды сәулетшісі (Ле Корбюзье, Людвиг Мис ван дер Роэ және Вальтер Гропиус) Берлиндегі Петер Беренстің шеберханасында шәкірт ретінде жұмыс істеді, және портфолио келген күні жұмыс тоқтатылған деген әңгіме бар. Егер бұл оқиға рас болса, онда Райттың архитектурасының еуропалық айналымдарға тигізген әсерінің қаншалықты зор екенін көрсетеді, өйткені Беренс жарияланғаннан кейін бірнеше күн немесе апта ішінде Васмут портфелінің көшірмесін алған болуы мүмкін. Райт бұл алмасудың екі жақты болғанын ешқашан мойындаған жоқ, әрқашан ол Еуропада өткен жылы ештеңе алмағанын айтты, бірақ Райт зерттеушісі Энтони Алофсиннің еңбегі Райттың Вена сецессиясының жұмысына күшті ықпал еткенін көрсетеді. Голландтың De Stijl қозғалысы Райттың жобаларынан бірнеше жыл ғана кейін пайда болды. De Stijl-дің маңызды өкілдері Райттың ықпалын мойындайды. Васмут портфеліндегі суреттердің шамамен жартысы сәулетші және бір кезде Райттың көмекшісі болған Марион Маони Гриффин жасаған эскиздердің қайта жұмыс істелген нұсқалары деп саналады, оның көркемдік стилі басылымның табысына үлкен үлес қосты. 2009 жылдан бастап портфолио «Frank Lloyd Wright-тің суреттері мен жоспарлары: ерте кезең (1893–1909)» деген атпен қайта басылды.