Кіріспе

VI ғасырдағы Уэльстің қасиетті Илттуд (Illtyd, Eltut және латын тілінде Hildutus), сондай-ақ Илттуд Фархог немесе Илттуд рыцарь деп те аталады, ол Уэльстің Гламморгандағы Ланиллтуд Фавр (Ллантвит Майор) қаласында орналасқан Бангор Илттуд діни мектебінің тәлімгері ретінде құрметтеледі. Ол 6 ғасырда монастырь мен колледжді құрды, және мектеп Ұлыбританиядағы ең алғашқы білім беру орталығы деп есептеледі. Өркендеген шағында мыңнан астам шәкіртке білім берген, сол дәуірдің көптеген ұлы қасиеттілерін, мысалы, Дәуіт, Дольдық Самсон және тарихшы Гилдасты тәрбиелеген.

Гиографиялық

Іллтуд ежелгі кельттер арасында танымал болған, бірақ оның өмірбаяны туралы сенімді деректер аз. Иллтуд туралы ең алғашқы айғақ 600 жыл шамасында Британиядағы Дол қаласында жазылған "Vita Sancti Sampsonis" еңбегінде кездеседі. Бұл еңбекке сәйкес, Иллтуд Францияның солтүстік-орталық бөлігіндегі Осер епископы Германның шәкірті болған, алайда хронологиялық себептерге байланысты, бұл Париж епископы Германға қатысты қате болуы мүмкін (көп бұрынғы Сент-Брио өмірнамасында Иллтудтың Парижде Германнан білім алғаны айтылған). Сэмпсонның өмірбаянасы бойынша, Иллтуд барлық британдықтардың арасында ең білімдісі болған және Ескі және Жаңа өсиеттердің қасиетті жазбаларын, сондай-ақ геометрия, риторика, грамматика және арифметика сияқты философияның барлық түрлерін жақсы меңгерген. 1140 жыл шамасында жазылған "Иллтудтың өмірі" еңбегінде Иллтуд бритт ханзадасының ұлы және король Артурдың туысы екені айтылады. Осы өмірбаянға сәйкес, Иллтудтың ата-анасы оны шіркеу қызметіне дайындаған және осы мақсатта оны әдебиетке тәрбиелеген. Алайда ол діни тәрбиеден бас тартып, әскери мансапты таңдаған. Ол Тринихид есімді әйелге үйленген және қазіргі Уэльс аймағындағы Британияның батысында, алдымен король Артурға, содан кейін король Пулентке қызмет еткен әскерге қатысқан. Осы себепті оны кейде "Иллтуд-рыцарь" деп атайды. Бір күні ол аң аулау тобымен Кадоктың жеріне барған. Топ абатқа хабар жіберіп, оларды тамақпен қамтамасыз етуді талап еткен. Абат олардың талабын өте дөңгелек деп есептегенмен, мейірімділікпен оларға тамақ ұсынған. Бірақ олар тамақтан дәм татуға үлкермей, жер жарылып, олардың бәрін құдайсыздықтары үшін жазалап жұтып қойған. Тек Иллтуд ғана аман қалған, ол күнәсі үшін кешірім сұрап, тізе бүгіп Сент-Кадогқа барған. Абат оған өзімшілдік жолын тастап, діни тәрбиесіне оралуды бұйырған. Иллтудтың шәкірттерінің арасында британдық ханзадалардың жеті ұлы және Сент-Патрик, Пауль Аврелиан, Талиэсин, Гилдас және Дольдық Самсон сияқты ғалымдар болған деп есептеледі. Дәуіт те біршама уақыт сонда болған деген сенім бар.

Дін мен құрметті

Сент-Ильтудтың мерекесі 6 қарашада тойланады, бірақ Ұлыбританиядағы Локильдуттағы үлкен "Ильдуттың кешірімі" шілде айының соңғы жексенбісінде өткізіледі. Аңыз бойынша, Иллтуд Брекон қаласының батысында, Лланиллтуд шіркеуінде (кейде Капель Иллтуд деп аталған, ол 20-шы ғасырдың соңында бұзылған), Мюнд Айлтуд деп аталатын жайылымда жерленген. Бұл шіркеудің жанында Бедд Гвилл Ильтд, яки "Иллтудтың түні қабірі" деп аталатын мегалитикалық ескерткіш орналасқан. Ғасырлар бойы Ильтудқа құрмет көрсету үшін оның мерекесінен бұрын осы тасқа "күзеттеу" (бақылау) салты сақталған. "Өмір" кітабында Иллтудтың қоңырауының Едгар Бейбіт патшаның әскерінен қайтарылғаны және Иллтудтың Жеңімпаз Уильямның кезінде халқын елден қорғағаны айтылады. Сондай-ақ, шамамен 9-ғасырға жататын крестте мына жазу бар: SAMSON POSUIT HANC CRUCEM PRO ANIMA EIUS ILITET SAMSON REGIS SAMUEL ERISAR – "Самсон өзінің жаны үшін, Иллтуд, Самсон, Райн, Савил және Эбисардың жаны үшін осы кресті қойды". 11-ғасырға дейін Иллтудқа қатысты діни сенімдердің ресми дәлелдері жоқ. Алайда, келт елдеріндегі жер аттары қасиеттілердің ең көне заманда өмір сүргені және оларға көрсетілген құрмет туралы көп нәрсе айтады. Бұл жер қасиетті Ильтудқа арналған негізгі орталық болған. Гламорганда оған арналған көптеген шіркеулер бар, ең алдымен Ллантвит Майордағы Сент-Илтид шіркеуі, ол монастырь орналасқан жер деп есептеледі. Көптеген басқа жерлер де оған арналған, себебі олар Ллантвит монастырына қарасты болған. Лантвиттің жанында Лантритхид, Лантвит Фардре және Лантрисант ауылдары орналасқан, ал Ньюкасл мен Бриджендте Киелі Иллтудқа арналған шіркеулер бар. Брекнокширде Брекконның шығысындағы Лланхамлахтағы шіркеу оған арналған, ол Тай Иллтуд деп аталатын мегалитикалық қабірдің оңтүстігінде орналасқан. Бұл ортағасырлық қажылық орны болған, қабірдің ішкі қабырғаларында кесілген кресттер бар. Қабір Иллтудтың уақыт өткізген орны болған деп есептеледі, сондай-ақ 19-ғасырда Бриттанидегі Коадут (Coat Ildut/Coed Illtud/ Illtud's Wood) маңындағы ұқсас мегалитикалық ескерткіш Рок'х Ильдут та сондай болған. Лантрисанттың үш киелісі – Иллтуд, Гвинно және Тифодуг. Мертир-Тудфулде Гвинно мен Иллтудтың қасиетті бұлақтары бар. Бреконның батысында Лланиллдуд шіркеуі Mynydd Illtud деп аталатын тауда орналасқан. Говердегі және оның айналасындағы бағыштауларға Ілстон (бұрынғы Лланиллдуд Гвир), Оксвич, Лланридиандағы С. Ильтуттың қасиетті бұлағы, Лланиллдуд Фах немесе Ллантвит юкста Неат және Пен бре кіреді. Пемброкширдегі Калди аралында 13-ғасырдағы шіркеу Иллтудқа арналған. Солтүстік Уэльсте Дольгелоу маңындағы Лланллтид бар. Бриттаниде, егер Аберилдут сияқты басқа да жер аттары ескерілсе, шамамен 24 жер бар; олар негізінен Леон, Трегье және Ваннның ежелгі епархияларында шоғырланған, ал Сент-Мало аймағында шағын шеткері жерлер бар, бұл бастапқыда оның шәкірті Самсонның епархиясы болған. Ол кейде Иллтудпен шатастырылады.

Артурлық байланыстар

XII ғасырдағы Әйеннің өмірінде айтылғандай, Иллтудтың әкесі – кішігірім бретондық князь Биканус, ал анасы – Анблаудтың қызы, Кіші Британия (Бретань) королінің қызы Риенгулид болған. Бұл, әдетте, Артур және Иллтудтың отбасы туралы көптеген естеліктер сақталған Херефордшир мен Монмутшир шекарасындағы Эуиас аймағын білдіреді. Ол, әңгімелердегі Артур патшаның туысы болған, және оған жас әскер ретінде қызмет еткен. Орта ғасырлық уэльс құжатында Иллтуд, рыцарь болған кезінде, Киелі Гральді сақтауға тапсырылған үштіктердің (қалғандары Кадок және Передур деп аталды) бірі ретінде есімдері тіркелген. Осыған сүйене отырып, кейбір ғалымдар Иллтудты сэр Галахадпен теңестіруге тырысты.