Кіріспе

2000 жылы Саул Беллоудың «Равелштейн» романы – оның соңғы туындысы. Беллоу сексен бес жасқа толған 2000 жылы жарық көрген бұл роман сыншылардың жоғары бағасын алды. Онда университет профессоры мен жазушы арасындағы достық және олардың өлім алдындағы эротикалық және интеллектуалдық сезімдерінің күрделігі жайлы айтылады. Роман – роман-а-ключ түрінде жазылған естелік. Баяндаушы танымал профессор Эйб Равелштейнмен және оның сүйіктісі Никкимен бірге Парижде болады. Өлімге бет қарай бара жатқан Равелштейн баяндаушыдан өлімінен кейін өзі туралы мемуар жазуын өтінеді. Ол қайтыс болғаннан соң баяндаушы әйелімен Кариб теңізіне демалысқа кетеді. Баяндаушы тропикалық ауруға шалдығып, емделу үшін Америка Құрама Штаттарына қайта оралады. Соңында, денсаулығы қалпына келгеннен кейін, ол мемуар жазуға кіріседі. Романның басты кейіпкері Равелштейннің прототипі – философ Аллан Блум, ол Чикаго университетінің Әлеуметтік ой-пікір комитетінде Беллоумен бірге дәріс берген. Блумды еске алып, Беллоу сұхбатында былай деді: «Аллан кітаптар мен идеяларды біздің ауа тыныс алғандай жұтты. Адамдар тек фактілерді білуді қалайды. Бірақ шындық – Аллан керемет жақсы адам еді, оның жаны ұлы еді. Сыншылар романның өлімі туралы жариялағанда, кейде олардың мағынасы – жазуға тұрған маңызды адамдар жоқ деген ойдамын», бірақ «Аллан, әрине, сондай адамдардың бірі болды».

Кейіпкерлер

Абе Равелштейн, 2 метр бойы бар, Чикаго университетінің философия профессоры, Айн Блумға негізделген. Равелштейн Феликс Даварр мен Александр Кожевтің шәкірті болды. Никки, Эйбтің Сингапурда туған малайзиялық жары, Блумның нағыз өміріндегі жары Майкл Вуга ұқсас. Баяндаушы – Равелштейннің көп жылдық досы, одан сәл үлкен. Равелштейн оны "Чик" деп атайды, бірақ әйтпесе оның аты аталмайды. Вела – баяндаушының бұрынғы әйелі, әдемі румындық хаос теориясының маманы. Вела Александра Белоуға негізделген. Розамунд – баяндаушының қазіргі әйелі, Беллоудың әйелі Жанис Фридманға ұқсас. Рахмиль Когон – Равелштейннің әріптесі, кейіпкер Беллоудың досы Эдвард Шилске негізделген. Морис Хербст – Равелштейннің досы, Блумның досы Вернер Даннхаузердің бейнесі.

Әдебиетті қабылдау

Мартин Амис роман туралы өзінің "Тәжірибе" атты мемуарларында былай деп жазды: "Равельштейн – толық көлемді роман. Менің ойымша, бұл – теңдесі жоқ шедевр. Әлем мұндай көркем тілді естіген емес: мұндай нәзік және кристалданып тұрған сұлулықты. [Равельштейн] құдіретті. Бұл – қайта жандандыру әрекеті, оның беттерінде Блум тірідей болады". Әдебиет теоретигі Джон Сазерленд былай деп жазды: "Роман өзінің тартымды, еркін баяндауында екі үлкен және аса сезімтал тақырыпты зерттейді: өлім және американдық еврейлер. Толыққанды американдық емес (канадтық еврей Беллоу сияқты), Абе Равелштейн – американдық сана, ал Беллоу – оның ең жақсы, қазірге дейін тірі (Құдайға шүкір) дауысы. Бізге де осындай достар қажет". Әдебиет сыншысы сэр Малкольм Брэдбери былай деді: "Біз күтпегенде, енді шеберден керемет жаңа роман келді. Біздің әлеміміз – идеялар әлемі, ол сана, ойлар, түсініктермен толы, ал оның артында біз қиындықпен іздейтін нәрсе жатыр: толықтық, тыныштық және махаббат. Баспа арқылы Равельштейн сақталады, Беллоу да сақталады. Көркем әдебиет те солай". Гарвард әдебиет сыншысы Джеймс Вуд оның жариялануы туралы былай деп жазды: "Белоудың 85 жасында жазылған "Равельштейн" атты жаңа романының ескі, құйылысқан күшпен толы болуы қаншалықты таңғажайып! Равельштейн – зор, жарқын және шамадан тыс салғылы. Ол күлгенде, басын "Герникадағы Пикассоның жараланған атындай" артқа лақтырады. Ол қымбат киімдерді, Ланвин жакеттерін, Зегна галстуктерін жақсы көреді, бірақ оларға тамақ себуге бейім. Кешкі ас кезінде Равельштейннің креслосының астына газет салуды үй шаруасының иелері біледі. Үйінде ол тамаша жібек халат киіп, темекі шегеді. Оның пәтері әдемі шыны және күміс заттармен, ең жақсы итальяндық және француздық жабын-жапқыштарымен және мыңдаған дискілермен толтырылған. Ол қара былғары диванға жатып, барокко музыкасын тыңдайды, өте білімді және мың түрлі тақырыпта сөйлеуге құштар. Барлық мәліметтер бойынша, соның ішінде Беллоудың өзінің айтуынша, бұл – оның достары білген Аллан Блум".

Дау

Бір күні ол қанша темекі шеккенін санау мүмкін емес еді. Көпшілігін ұмытып немесе сындырып тастаған. Бірақ Равельштейннің өмірін ұзарту мақсаты болған жоқ. Қауіп, шектеу, өлімнің қараңғылығы – тіршілік әр сәтіне қатысты. Саул Беллоу, Равельштейн. Роман жарық көрген кезде, Равельштейннің (демек, Аллан Блумның) әңгімеге құштарлығы, ысырапшылдығы, саяси ықпалы және гомосексуализмі туралы ашық суреттемесі, сондай-ақ оқиға дамыған сайын оның ЖИТС-тен қайтыс болғаны белгілі болғандықтан, қырқыс пікір тудырды. Беллоу Блумның көптеген американдық консервативті идеялар мен ұмтылыстармен байланысты философ және әлеуметтік сыншы болғанын, бірақ жеке өмірінде де, көптеген философиялық көзқарастарында да консервативті болмағанын мәлімдеді. Журналист Роберт Фулфордтың айтуынша: "Блумның гомосексуализмі туралы бұрын ешқандай басылымда айтылмаған – оның ең көп сатылған кітабының жарнамасында да, некрологтарында да, тіпті ол қайтыс болғаннан кейін жарық көрген "Сүйіспеншілік және достық" кітабында да еске алынбаған". Сондықтан кейбіреулер Равельштейннің Блумның жеке өміріне опасыздық деп қарады. Алайда Беллоу өз мәлімдемесін қорғап, Блуммен болған жеке әңгімелерін келтірді, онда Блум Беллоуды барлығын айтуға шақырған. Блум "жасырын" гомосексуал емес еді: ол өзінің сексуалдық бағдары туралы ашық айтпаса да, ашық гей болды және оның жақын достары, әріптестері және бұрынғы студенттері оны мұндай білді. Ол үйленбеген және баласы жоқ. Өзінің ең танымал кітабында, "Америкалық сананың құлауы" Блум американдық университеттердегі гомосексуалды саясатты, либералды өнер біліміне немесе "Ұлы кітаптар" либералды өнер оқу бағдарламасына қатысты мәселе бойынша сынға алды, саяси тұрғыдан өзін анықтаған гомосексуалды белсенділер тобы мен гомосексуализмнің өзі арасында айырма жасады. Блум әдеби жетістігінен кейін Гарвард университетінде өткен жиынға (Giants and Dwarfs басылымында жарияланған) консервативті емес екенін ашық мәлімдегенімен, оны консервативті басылымдардағы жазушылар, мысалы Уильям Ф. Баклидің National Review журналындағы жазушылар жоғары бағалады. "The New Republic" газетінде Эндрю Салливан Блумды қолдап былай деп жазды: "Блум гей болған және ол ЖИТС-тен қайтыс болды. Бұл фактілердің маңыздылығы Блумның олар туралы үнсіздігімен әлсіремейді, керісінше күшейеді. Ол біз үндемейтін нәрселердің маңыздылығын білген. Осы құштарлықтың тазалығын сақтау – оның өмірлік еңбегі болды. Оның қазіргі заманғы жеңіл секске деген қарсылығының себебі – ол эротикалық өмірді жек көргендіктен немесе қорқытқандықтан емес, оны құрметтегендіктен туындады. Ол сексуалдық құштарлықты жеке сүйіспеншілікте ең жақсы көрінетінін сезінді және оқушыларының екеуін де толыққанды сезінуін қалады. Ол Ницшені жай ғана түсінген жоқ, оның рухын сіңірді. Бірақ осы құдыққа деген сезімі Блумды Ницшеден айырмашылығы, махаббатқа итермеледі. Бір күні, үміттенемін, оған лайық өркениетті консерватизм пайда болады".

Бейімделулер

2009 жылы Audible.com Питер Ганим оқыған "Равельштейн" кітабының аудио нұсқасын, Modern Vanguard аудиокітаптар желісінің аясында жарыққа шығарды.