Кіріспе

АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы ең жоғары сот – Нью-Йорк штатының біріккен сот жүйесіндегі ең жоғары сот, Нью-Йорк апелляциялық соты. Апелляциялық сот жеті судьядан тұрады: бас судья және алты судья. Судьялар губернатор тағайындайды және штат сенаты 14 жылдық мерзімге бекітеді. Апелляциялық соттың бас судьясы штаттың сот жүйесінің басқаруын да жүзеге асырады, сондықтан ол Нью-Йорк штатының бас судьясы деп те аталады. Сот ғимараты Нью-Йорк штатының астанасы Олбаниде орналасқан. Апелляциялық сот 1847 жылы құрылған.

Номенклатура

Федералдық сот жүйесінде және АҚШ-тың барлық басқа штаттарында соңғы инстанция соты "Жоғарғы Сот" деп аталады. Бірақ Нью-Йорк штаты төменгі соттарын "Жоғарғы Сот" деп атайды – оған алғашқы сот және аралық апелляциялық сот, яғни Жоғарғы Соттың апелляциялық бөлімі кіреді, ал соңғы инстанция соты – Апелляциялық сот деп аталады. Жағдайды одан да күрделендіретіні – Нью-Йорктің ең жоғары екі сотының судьяларына қатысты қолданылатын терминологиясы. Оның Жоғарғы Сотында отырғандарды "Төрешілер" деп атайды – бұл атау көптеген штаттарда және федералдық сот жүйесінде ең жоғары соттың мүшелеріне арналған, ал Нью-Йорктің ең жоғары соты – Апелляциялық соттың мүшелері жай ғана "Соттар" деп аталады.

Құзыреті

Апелляциялық шағымдар Нью-Йорк Жоғарғы Сотының төрт бөлімінен – Апелляциялық бөлімнен – Апелляциялық сотқа келіп түседі. Кейбір жағдайларда шағым беру құқығы болады, бірақ көп жағдайда шағымдануға рұқсат (немесе “өтініш беруге”) Апелляциялық бөлімнен немесе Апелляциялық соттан алу қажет. Азаматтық істерде апелляциялық бөлімнің алқасы немесе Апелляциялық сот апелляция беру туралы өтініштерді қарастырады; ал қылмыстық істердің көпшілігінде апелляция беру туралы өтініш жеке судьяға жіберіледі, оның рұқсат беру немесе бас тарту шешімі соңғы болып есептеледі. Кейбір қылмыстық істерде Апелляциялық сотқа Апелляциялық мерзім немесе округтік соттың кейбір шешімдері бойынша да шағымдануға болады, бұл құқық өзінен-өзі туындайды немесе рұқсат алу арқылы жүзеге асырылады. Кейбір жағдайларда, апелляциялық бөлімді өткізіп, бірінші инстанция сотынан тікелей Апелляциялық сотқа шағымдану мүмкіндігі де бар. Азаматтық істердегі соңғы сот шешімдерінен, егер мәселе тек федералды немесе штаттық заңның конституциялық екендігіне қатысты болса, тікелей шағым беруге рұқсат етіледі. Қылмыстық істерде өлім жазасы белгіленген жағдайда Апелляциялық сотқа тікелей шағымдану міндетті, бірақ Нью-Йорктің өлім жазасы заңы конституцияға қайшы деп танылғаннан кейін бұл ереже мағызын жойды. Сот шешімдері АҚШ Жоғарғы Сотына шағымдануға болады, бірақ тек федералды немесе конституциялық құқық мәселелері бар жағдайларда. Апелляциялық соттың шешімдері барлық төменгі сатыдағы соттар үшін міндетті болып табылады және келешектегі істерде оларға сілтеме жасауға негіз береді. Апелляциялық соттың барлық пікірлері, ескертпелері және ұсыныстары Нью-Йорк штатының репортеріне жіберілгеннен кейін Нью-Йорк есептерінде жариялануға тиіс.

Соттардың әкімшілігі

Нью-Йорк штатының біріктірілген сот жүйесі – Нью-Йорк апелляциялық сотының бас судьясы болатын, сонымен қатар Нью-Йорк штатының бас судьясы да болып табылатын біріктірілген мемлекеттік сот жүйесі. Бас судья Апелляциялық соттың жеті судьясын қадағалайды және соттардың Әкімшілік кеңесінің төрағасы болып табылады. Сонымен қатар, Бас судья Әкімшілік кеңеспен кеңесіп, Апелляциялық соттың бекітуінен кейін стандарттар мен әкімшілік саясатты белгілейді. Бас әкімші (немесе судья болған жағдайда бас әкімшілік судья) Бас судья тарапынан Әкімшілік кеңестің кеңесі мен келісімімен тағайындалады және Сот әкімшілігі кеңсесінің көмегімен сот жүйесінің басқаруын және жұмысын ұйымдастырады. Он бір мүшеден тұратын Нью-Йорк штатының сот этика жөніндегі комиссиясы шағымдарды қабылдайды, тергейді және сот өкілінің мінез-құлқына қатысты бастапқы шешімдер қабылдайды, сондай-ақ Бас судья мен Апелляциялық сотқа ескерту жасау, сөгіс беру немесе қызметтен шеттету туралы ұсынуға құқылы. Апелляциялық сот Нью-Йоркте заңгерлік практикамен айналысуға рұқсат беру қағидаларын бекітеді. (Нью-Йорк Жоғарғы Сотының Апелляциялық бөлімі нақты қабылдау шараларын жүзеге асырады.) Нью-Йорк штатының репортері – сот шешімдерінің ресми тіркеушісі болып табылады және Апелляциялық сот тарапынан тағайындалады.

Тарих

Апелляциялық сот 1846 жылғы Нью-Йорк штатының Конституциясымен, қателерді түзету соты мен Канцелярия сотын алмастыру үшін құрылды және сегіз мүшеден тұрды. Төрт судья штаттық сайлауда жалпы дауыс беру арқылы сайланды, ал қалған төртеуі жыл сайын Жоғарғы Сот судьяларының арасынан таңдалды. 1847 жылғы маусымда өткен арнайы сот сайлауында алғашқы төрт судья сайланды: Фриборн Г. Джуетт (екі жарым жыл мерзімге), Грин С. Бронсон (төрт жарым жыл мерзімге), Чарльз Х. Рэгглс (алты жарым жыл мерзімге) және Аддисон Гардинер (сегіз жарым жыл мерзімге). Олар 1847 жылғы 5 шілдеде қызметке кірісті. Содан кейін, әр екі жыл сайын, тақ жылдары бір судья сегіз жылдық мерзімге сайланды. Бос орын туған жағдайда, судьяны губернатор уақытша тағайындады, ал келесі тақ жылғы штаттық сайлауда судья қалған мерзімге сайланды. Бас судья әрқашан ең қысқа мерзімі қалған сайланған судьялардың бірі болды. Сотта үш жылдық мерзімге сайланған хатшы да болды. 1869 жылы ұсынылған жаңа штаттық Конституция сайлаушылар тарапынан қабылданбады. Тек Нью-Йорк Апелляциялық сотын қайта ұйымдастырған «Соттық бап» 247 240 дауыспен қабылданды, 240 442 дауыс қарсы болды. Апелляциялық сот 1870 жылғы 4 шілдеде толыққанды қайта ұйымдастырылды. Барлық отырған судьялар заңмен қызметтен босатылды, ал жеті жаңа судья 1870 жылғы 17 мамырда өткен арнайы сайлауда жалпы дауыс беру арқылы сайланды. Демократ Санфорд Э. Черч республикашыл Генри Р. Селденді бас судьялық лауазымға жеңіп алды. Қатысушы судьяларға арналған бюллетеньдерде әрқайсысында тек төрт кандидаттың аты болды және сайлаушылар тек төрт дауыс бере алатындықтан, төрт судья көпшілік дауыспен, ал екеуі азшылық дауысымен таңдалды. Мартин Гровер қайта сайланған жалғыз судья болды. Судьялар 14 жылдық мерзімге сайланды, бірақ көптеген судьялар оны толық аяқтамады, себебі Конституция судьялардың 70 жасқа толған күнтізбелік жылдың соңында зейнеткерлікке шығуын міндеттеді. Өлім немесе отставкаға кету салдарынан бос орын туған жағдайда, келесі штаттық сайлауда оның орнын алмастыратын адам таңдалғанға дейін судьяны губернатор тағайындады. Зейнеткерлікке шыққан немесе тағайындалған судьялардың орнын толтыру үшін барлық орынбасарлар 14 жылдық мерзімге сайланды. 1889 жылы көптеген істерді қарауға көмектесу үшін Апелляциялық соттың «Екінші бөлімі» уақытша құрылды. Оның жеті мүшесін Нью-Йорк Жоғарғы Сотының жалпы отырыстарынан таңдалған губернатор Дэвид Б. Хилл тағайындады. Бас судья Дэниел Л. Фоллетт болды. Оның мүшелерінің арасында Алтон Б. Паркер және Джозеф Поттер болды. Екінші бөлім 1890 жылға дейін жұмыс істеді. 1891 жылы Уильям Б. Хорнбловер басқарған Штаттық Конституциялық комиссия Екінші бөлімді тарату туралы түзету жобасын жасады. 1899 жылғы қарашада қабылданған конституциялық түзету Апелляциялық сот судьяларының көпшілігінің өтініші бойынша губернаторға Апелляциялық соттың іс тізімі екі жүзден азайғанға дейін Апелляциялық сот судьяларының көмекшісі ретінде Жоғарғы Соттың төрт судьясын тағайындауға рұқсат берді. Бұл мақсатқа 1921 жылы ғана қол жеткізілді, содан кейін 1899 жылғы түзету бойынша Апелляциялық сотқа Жоғарғы Сот судьялары тағайындалған жоқ. Якоб Д. Фуксберг және Лоуренс Х. Кук 1974 жылғы қарашада өткен штаттық сайлауда жалпы дауыс беру арқылы сайланған соңғы судьялар болды. Кейін судьяларды губернатор тағайындайды және Нью-Йорк штатының Сенаты бекітеді.

Атақты істер

Апелляциялық сот американ құқығының ең маңызды істеріне қатысты шешім қабылдады.

Заңдардың қайшылықтары

Бэбкок пен Джексон (Фулд, Дж.): нақты мәселенің шешілуінде ең үлкен мүддеге ие юрисдикцияның заңы басшылыққа алынады деп шешім қабылдады.

Заң бойынша түсіндірме

Риггс Палмерге қарсы (Эрл, J): заңды түсіндірудің "әлеуметтік мақсат" қағидасын, өсиетті түсіндіру процесінде қолданды.

Келісімшарттар

Вуд Люсиге қарсы, Леди Дафф Гордон (Кардозо, Дж.): сол кездегі шағын дау-дамай болғанымен, келісімшарт бойынша сыйақының құқықтық дамуына зор ықпал етті. Jacob & Youngs v. Kent (Cardozo, J.): келісімшарт бұзылуынан туындаған күтілетін залап өтемі мүліктің құнына келтірілген азаюмен ғана шектеледі, егер бұзушылықты жою экономикалық тұрғыдан тиімсіз болса. Бумер Атлантик цемент компаниясына қарсы (Берган, Дж.): сот цемент зауытына зиян келтіретін әрекеттерге тыйым салды, бірақ зауытқа тұрақты өтемақы төлеуге рұқсат берді, одан кейін сот тыйымды күштен шығарды. Мәнісінде, сот зауытқа оның салдарының қазіргі құнын төлеп, ластануын жалғастыруға рұқсат берді.

Корпорациялар

Берки v. Third Avenue Railway Co (Кардозо, Дж.): Third Avenue Railway Co еншілес компанияның қарыздары үшін жауапты емес деп шешім қабылдады. Ана компания еншілес компанияның қарыздары үшін жауапкершілікке тартылуы үшін, ана компанияның еншілес компанияға деген басымдығы толық болуы керек. Еншілес компания ана компанияның өзінің бір бөлігі ғана болуы керек немесе кредиторларды алдау мақсатымен аз капиталға ие болуы керек. Meinhard v. Salmon (Кардозо, Дж.): бірлескен кәсіпорның басқарушы серігі, серіктестік аяқталғаннан кейін туындайтын мүмкіндік туралы инвестициялық серігіне хабарлауға міндетті екендігін көрсетті. Walkovszky v. Carlton (Fuld, J.): капиталдың жеткіліксіздігіне байланысты жасырындықты бұзудан бас тартты.

Қылмыстық құқық

People v. Molineux (Werner, J.): Дәлелденбеген бұрынғы адам өлтіру фактісін айыпталушыға қарсы келесі, байланыссыз сот процесінде "дәлел" ретінде пайдалану кінәсіздік презумпциясының негізгі қағидасын бұзады, демек, мұндай дәлел қабылданбайды. People v. Onofre (Jones): Қылмыстық заңның функциясы моральдық немесе теологиялық құндылықтарды қамтамасыз ету емес деп шешілді. People v. Antommarchi (Simons, J.): Болашақ қазылардың бейтараптығына қатысты тараптардың сұрақтары кезінде айыпталушының қатысу құқығын заңмен бекітеді. People v. Goetz (Wachtler, CJ): 1) Өлімге әкелетін физикалық күш қолдануға рұқсат беретін ақталу қорғанысы таза субъективті стандарт емес; күш қолданушының өлімге әкелетін физикалық күш қажет деген субъективті сенімі ғана емес, сонымен қатар бұл сенім объективті түрде негізді болуы керек. 2) Ұлы жюри алдында берілген жалған куәліктің болуы айыптаманы тоқтатуға жеткіліксіз себеп емес. People v. Scott (Hancock, J.): Штат конституциясы бойынша заңсыз іздеу және тәркілеуге қарсы қорғаныс, АҚШ Жоғарғы Сотының Oliver v. United States ісінде бекітілген ашық аландар доктринасына қарамастан, жер иесі мүліктің барлық бөлігіне қатысты, үйдің жанындағы ғана емес, кепілсіз іздеуге қарсы ақылға қонымды құпиялылық күту құқығына ие, егер ол мүліктің шекарасын белгілеу, қоршау немесе жолдарды жабу сияқты шаралар қолданған болса. Нью-Йорк – бұл доктринаны қабылдаудан бас тартқан бес штаттың бірі. People v. LaValle (G. B. Smith, J.): Нью-Йорк штатындағы өлім жазасының қолданыстағы заңы штат конституциясының бірінші бабының алтыншы тармағына қайшы келетіндей конституцияға қайшы деп танылды.

Құқықтық құқық бұзушылықтар

Девлин Смитке қарсы: Сот үшінші тараптарға қатысты міндеттің "бір заттың өзі қауіпті болуы және оны пайдалану нәтижесінде кез келген адамға ауыр зиян келтіруінің табиғи және болжамды салдар болуы" жағдайында туындайтынын айтты. Сот сондай-ақ, сот ғимаратын бояу үшін пайдаланылатын мұражайлар қауіпті зат екенін анықтады. Schloendorff v. Society of New York Hospital (Cardozo, J.): АҚШ құқығында хабардар етуге келісім және жауапкершілік принциптерін орнықтырды. MacPherson v. Buick Motor Co. (Cardozo, J.): өнімдерге қатысты жауапкершілікте жеке меншік құқығының маңыздылығын азайтуға көмектесті. Бұл қазіргі кездегі өнімдерге қатысты жауапкершілік туралы көптеген сот процестерінің негізгі доктринасы болып табылады. Palsgraf v. Long Island Railroad Co. (Cardozo, J.): делдалдық құқықта тікелей себептің түсінігін дамытуда маңызды рөл атқарды. Мартин Герцогқа қарсы (Cardozo, J.): заңмен белгіленген міндеттің негізсіз бұзуының өзі салдары болып табылатынын және қазылар алқасының жол жүрушінің басқа жол жүрушіге заң бойынша тиесілі міндетін жеңілдетуге құқығы жоқ екенін айтты. Чайски Дрейк Брос. Компаниясына қарсы (McLaughlin, J.): Сот талапкердің жауапкермен шарттық қатынасы болмаған жағдайда, жасырын кепілдікке сүйене отырып, одан өндіріп алуға құқығы жоқ екенін шешті; сондықтан талапкер жұмыс берушісіне тұтынуға жарамсыз тағам сатқан жауапкерден өндіріп ала алмайды, өйткені жауапкердің жасырын кепілдігі тек жұмыс берушіге ғана қатысты. Тедла Элманға қарсы (Lehman, J.): сот бұзушылық заңды құрастырушылар күтпеген жағдайларда болған және заңның мағынасына сәйкес келгендіктен, ол салдары болып табылмайды деп шешті. Акинс Гленс Фолс қалалық мектеп округіне қарсы (Jasen, J.): Сот бейсбол ережесінің, спорттық іс-шараларға қатысушылардың командаларға, ойыншыларға немесе стадиондарға доп алаңнан шығып, жарақат алған жағдайда жауапкершілікке тартуға болмайтын делдалдық құқықтың ерекшелігі, салыстырмалы кінәлік бойынша әлі де қолданыста екенін растады, бұл доктрина бойынша алғаш рет сынға алынды. Trimarco v. Klein (Fuchsberg, J.): әдет-ғұрып пен практика ақылды адам стандартына қатысты маңызды дәлел болып табылады, бірақ ол салдарының шегін өзі анықтай алмайды.