Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өнімнің шығу тегінің көрсетілуі
Indication of a product's source
Географиялық көрсеткіш (ГК) – белгілі бір географиялық орынға немесе шығу тегіне (мысалы, қалаға немесе аймаққа) сәйкес келетін өнімдерде қолданылатын атау немесе белгі. Географиялық көрсеткішті өнімнің шығу тегін анықтау үшін пайдалану, өнімнің белгілі бір сапаға ие екенін, дәстүрлі әдістермен жасалғанын немесе географиялық шығу тегіне байланысты жақсы беделге ие екенін растау мақсатын көздейді. Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) ТРИПС келісімінің 22.1-бабы географиялық көрсеткіштерді «[ДСҰ] мүшесінің аумағынан немесе осы аумақтағы аймақтан немесе жерден шыққан тауарды анықтайтын көрсеткіштер, онда тауардың белгілі бір сапасы, беделі немесе басқа да ерекшелігі оның географиялық шығу тегіне тікелей байланысты» деп анықтайды. 1919 жылғы Версаль шартының «de» тармағы бойынша Германияға өнімдерде одақтас елдердің географиялық көрсеткіштерін пайдалануға тыйым салынды, бұл әсіресе неміс «коньяк» және «шампан» өнеркәсіптеріне әсер етті, себебі француздар бұл терминдерді Франциядағы жерлерге қатысты дұрыс емес сілтемелер деп есептеді. Осыдан кейін «Вайнбранд» және «Сект» терминдері қолданыла бастады. Географиялық көрсеткіштер ұзақ жылдардан бері терруар тұжырымдамасымен және Еуропамен байланысты, онда белгілі бір тағам өнімдерін нақты аймақтармен байланыстыру дәстүрі бар. Еуропалық Одақ заңнамасына сәйкес, 1992 жылы күшіне енген қорғалған атаудың шығу тегі жүйесі келесі географиялық көрсеткіштер жүйелерін реттейді: «Қорғалған атаудың шығу тегі» (ҚАШТ), «Қорғалған географиялық көрсеткіш» (ҚГК) және «Кепілденген дәстүрлі ерекшеліктер» (КДЭ). 2006 жылдан бастап Еуропалық Одақ еркін сауда келісімдерінде географиялық көрсеткіштерге қатысты ережелерді енгізді. 2023 жылғы 16 қарашада қолөнер және өнеркәсіп өнімдері үшін географиялық көрсеткіштерді (ГК) қорғау туралы ЕО регламенті күшіне енді, бұл өнімдер үшін жаңа, Еуропалық Одақтың барлық аймағында қолданылатын ГК қорғау жүйесін енгізді. Регламент күшіне енгеннен кейін EUIPO қолөнер және өнеркәсіп өнімдерінің географиялық көрсеткіштерін тіркеуді жүзеге асыруға уәкілеттік алды. Бұл зияткерлік меншік саласындағы жаңа міндеттер мен жауапкершіліктерге үздіксіз бейімделуін көрсетті. Ауыл шаруашылығының географиялық көрсеткіштерін басқарудағы мол тәжірибесін пайдалана отырып, EUIPO қолөнер және өнеркәсіп өнімдері үшін географиялық көрсеткіштерді өз құзырына алуға толықтай дайын. 2025 жылғы 1 желтоқсаннан бастап EUIPO қолөнер және өнеркәсіп өнімдері үшін географиялық көрсеткіштерді (ГК) тіркеуге жауапты болады. ЕС талаптарына сай келетін қолөнер және өнеркәсіп өнімдерінің атауларын тіркеу үшін өтініш беруге болады. Осы ЕС ГК схемасын басқаруға жауапты орган – Еуропалық Одақтың зияткерлік меншік басқармасы (EUIPO).
A geographical indication (GI) is a name or sign used on products which corresponds to a specific geographical location or origin (e. g., a town or region). The use of a geographical indication, as an indication of the product's source, is intended as a certification that the product possesses certain qualities, is made according to traditional methods, or enjoys a good reputation due to its geographical origin. Article 22.1 of the TRIPS Agreement defines geographical indications as " indications which identify a good as originating in the territory of a Member [of the World Trade Organization], or a region or locality in that territory, where a given quality, reputation or other characteristic of the good is essentially attributable to its geographical origin." Under "de" of the 1919 Treaty of Versailles, Germany was forbidden from using allied geographical indications on products, which in particular affected the German "cognac" and "champagne" industries, as the French considered the terms misleading references to places in France. Since then, the terms "Weinbrand" and "Sekt" have been used instead. Geographical indications have long been associated with the concept of terroir and with Europe as an entity, where there is a tradition of associating certain food products with particular regions. Under European Union Law, the protected designation of origin framework which came into effect in 1992 regulates the following systems of geographical indications: "Protected designation of origin" (PDO), "protected geographical indication" (PGI), and Traditional Specialities Guaranteed" (TSG). Since 2006, European Union has required provisions in geographical indications in free trade agreements have required provisions. An EU Regulation on geographical indication (GI) protection for craft and industrial products entered into force on 16 November 2023, introducing a new EU wide GI protection scheme for these products. Following its entry into force, the EUIPO gained the authority to handle GIs for craft and industrial products. It showcased its continuous adaptation to new challenges and responsibilities in the IP realm. Leveraging its extensive experience in administering agricultural GIs, the EUIPO is well prepared to assume competency over geographical indications for craft and industrial products. From 1 December 2025, the EUIPO will be responsible for the registration of Geographical Indications (GIs) for craft and industrial products. It will be possible to file applications for the registration of names of craft and industrial products meeting the necessary requirements in the EU. The European Union Intellectual Property Office (EUIPO) is the body responsible for the management of this EU GI scheme.
Париж конвенциясы мен Лиссабон келісімі
Халықаралық сауда мемлекеттердің географиялық көрсеткіштерді тіркеудегі әртүрлі тәсілдері мен стандарттарын үйлестіруді маңызды етті. Мұндай әрекеттердің алғашқылары Париж конвенциясында (1883 ж., қазірге дейін күшінде, 176 мүше) және одан кейін 1958 жылғы Лиссабон келісімінде, атау тегін қорғау және тіркеу туралы едәуір толыққанды ережелерде көрінді. Лиссабон келісіміне қатысушы мемлекеттер шамамен 9000 географиялық көрсеткішті тіркеген. WIPO-ның 2023 жылғы Дүниежүзілік зияткерлік меншік көрсеткіштерінде 91 ұлттық және аймақтық органнан алынған деректер бойынша 2022 жылы әлемде шамамен 58400 қорғалған географиялық көрсеткіш тіркелгені анықталды. 2022 жылы қолданыстағы 58 400 географиялық көрсеткіштің 46,3%-ы жоғары орташа табысқа ие экономикалардың үлесінде, одан кейін жоғары табысқа ие экономикалар (43,1%) және төменгі орташа табысқа ие экономикалар (10,6%) келеді. Аймақтық таралу бойынша Еуропада ең көп географиялық көрсеткіштер қолданыста, ол жалпы көлемінің 53,1%-ын құрайды, содан кейін Азия (36,3%), Латын Америкасы және Кариб бассейні (4,3%), Океания (3,6%), Солтүстік Америка (2,6%) және Африка (0,1%) орналасады. Дегенмен, бұл көрсеткіштерді сақтықпен қарастыру қажет, өйткені географиялық көрсеткіштерді түрлі жолдармен – арнайы жүйелер, тауар таңбалары жүйелері, басқа ұлттық заңнамалық құралдар, аймақтық жүйелер және халықаралық келісімдер (мысалы, Лиссабон және Мадрид жүйелері) арқылы қорғауға болады.
International trade made it important to try to harmonize the different approaches and standards that governments used to register GIs. The first attempts to do so were found in the Paris Convention on trademarks (1883, still in force, 176 members), followed by a much more elaborate provision in the 1958 Lisbon Agreement on the Protection of Appellations of Origin and their Registration. About 9000 geographical indications were registered by Lisbon Agreement members. According to WIPO World Intellectual Property Indicators 2023, with data received from 91 national and regional authorities, there were an estimated 58400 protected GI in existence in 2022. Of the 58,400 GIs in force in 2022, upper middle income economies accounted for 46.3% of the world total, followed by high income (43.1%) and lower middle income economies (10.6%). In terms of regional distribution, Europe had the most GIs in force, amounting to 53.1%, followed by Asia (36.3%), Latin America and the Caribbean (4.3%), Oceania (3.6%), North America (2.6%) and Africa 0.1%. Figures should nevertheless be interpreted with caution as GIs can be protected through many different means, sui generis systems, trademark systems, other national legal means, regional systems and international agreements (eg, Lisbon and Madrid systems).
Санаткерлік меншік құқықтарының саудаға қатысты аспектілері туралы келісім
ДСҰ-ның Саудаға қатысты зияткерлік меншік құқықтарының аспектілері туралы келісімі ("ТРІПС") «географиялық көрсеткіштерді» – «бір мүше мемлекеттің аумағынан немесе осы аумақтағы аймақтан немесе жергілікті жерден шыққан, онда тауардың белгілі бір сапасы, беделі немесе басқа да ерекшелігі оның географиялық тегіне тікелей байланысты» деп сипаттайтын белгілер ретінде анықтайды. 1994 жылы ДСҰ ТРІПС келіссөздері аяқталғанда, ДСҰ-ға мүше барлық елдердің үкіметтері (2016 жылдың тамызына қарай 164 ел) барлық мүше елдерде географиялық көрсеткіштерді қорғау үшін белгілі бір негізгі стандарттарды белгілеуге келісті. ТРІПС келісімінде ДСҰ мүше мемлекеттерінің үкіметтері үшін географиялық көрсеткіштерге қатысты екі негізгі міндет қарастырылған:
The WTO Agreement on Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights ("TRIPS") defines "geographical indications" as indications that identify a good as "originating in the territory of a Member, or a region or locality in that territory, where a given quality, reputation or other characteristic of the good is essentially attributable to its geographic origin." In 1994, when negotiations on the WTO TRIPS were concluded, governments of all WTO member countries (164 countries, as of August 2016) had agreed to set certain basic standards for the protection of GIs in all member countries. There are, in effect, two basic obligations on WTO member governments relating to GIs in the TRIPS agreement:
ТРІПС келісімінің 22-бабында барлық үкіметтер өздерінің заңдарында осы елде тіркелген географиялық көрсеткіштің иесіне тауардың географиялық тегі туралы жұртшылықты жаңылыстыратын таңбаларды пайдалануға жол бермеу үшін құқықтық мүмкіндіктер беруі тиіс делінген. Бұған, әрине, шындыққа сай болса да, өнімнің басқа жерден шыққандығын «жалған түрде көрсететін» географиялық атауды қолданудың алдын алу да жатады. АҚШ жалпы алғанда Еуропалық үлгідегі географиялық көрсеткіштерді реттеуге қарсы, себебі жер аттарының көпшілігі бұрыннан тауарлық белгілер ретінде тіркелген немесе кеңінен қолдану арқылы ерекшелігін жоғалтқан. Олардың ішіндегі ең танымалдары – Видалия пиязы, Флорида апельсіні және Айдахо картобы. Осы жағдайлардың әрқайсысында Джорджия, Флорида және Айдахо штаттарының үкіметтері тауарлық белгілерді тіркеді, содан кейін олардың фермерлеріне – немесе Видалия пиязының жағдайында, штаттың белгілі бір, нақты анықталған географиялық аймағындағыларға ғана – осы атауды пайдалануға рұқсат берді, ал басқаларға тыйым салды. Еуропалық көзқарас американдық шарап өндірісінде көбірек қабылдануда; сонымен қатар, әртүрлі американдық шарап өндіру аймақтарындағы шарапшылар жақсы дамыған және бірегей жекелендіруді қалыптастыруға тырысады, өйткені «Жаңа әлем» шараптары шарап қауымдастығында мойындалуда. Сонымен қатар, АҚШ-та өзінің дәстүрлі виски түрлеріне қатысты қатаң шектеулер қоюдың ұзақ тарихы бар; әсіресе, өнімді «нағыз виски» деп таңбалау талаптары (вискинің белгілі бір стандарттарға сәйкес АҚШ-та өндірілуін талап етеді) және бірнеше халықаралық келісімдермен (соның ішінде NAFTA) бекітілген, федералды заңмен қамтамасыз етілетін, Теннесси вискиі деп таңбаланған өнімнің Теннесси штатында өндірілген нағыз Бурбон вискиі болуы керек деген талап бар. Керісінше, кейбір еуропалық өнімдер американдық жүйеге көшкен: мысалы, 2000 жылы ЕО қорғауына ие болған Ньюкасл қоңыр сырасын қарастырайық. 2007 жылы сыра зауыты экономикалық себептермен Тайнсайдтан Солтүстік Йоркширдегі Тадкастерге (шамамен 150 км қашықтықта) көшкен кезде, оның мәртебесі жойылды.
Article 22 of the TRIPS Agreement says that all governments must provide legal opportunities in their own laws for the owner of a GI registered in that country to prevent the use of marks that mislead the public as to the geographical origin of the good. This includes prevention of use of a geographical name which although literally true "falsely represents" that the product comes from somewhere else. The US generally opposes EU style geographical indication regulation because place names have either already been registered as trademarks or lost their distinctiveness through generic use. The most notable of these are crops: Vidalia onions, Florida oranges, and Idaho potatoes. In each of these cases, the state governments of Georgia, Florida, and Idaho registered trademarks, and then allowed their growers—or in the case of the Vidalia onion, only those in a certain, well defined geographical area within the state—to use the term, while denying its use to others. The European conception is increasingly gaining acceptance in American viticulture; also, vintners in the various American Viticultural Areas are attempting to form well developed and unique identities as New World wine gains acceptance in the wine community. Finally, the United States has a long tradition of placing relatively strict limitations on its native forms of whiskey; particularly notable are the requirements for labeling a product "straight whiskey" (which requires the whiskey to be produced in the United States in accordance with certain standards) and the requirement, enforced by federal law and several international agreements, (NAFTA, among them) that a product labeled Tennessee whiskey be a straight Bourbon whiskey produced in the state of Tennessee. Conversely, some European products have adopted a more American system: a prime example is Newcastle Brown Ale, which received an EU protected geographical status in 2000. When the brewery moved from Tyneside to Tadcaster in North Yorkshire (about 150 km away) in 2007 for economic reasons, the status had to be revoked.