Кіріспе
Американдық математик Элиаким Гастингс Мур (/ɪ/'/l//aɪ//ə//k//ɪ//m/; 26 қаңтар 1862 – 30 желтоқсан 1932), көбінесе Э. Х. Мур немесе Э. Гастингс Мур деп сілтеме жасалады, американдық математик болған.
the mathematician
Eliakim Hastings Moore (/ɪ/'/l//aɪ//ə//k//ɪ//m/; January 26, 1862 – December 30, 1932), usually cited as E. H. Moore or E. Hastings Moore, was an American mathematician.
Өмір
Мур, методист пастырының ұлы және АҚШ конгрессмені Елияким Х. Мурдың немересі, орта мектепте оқып жүргенде Цинциннати обсерваториясында жазғы жұмыс істеген кезде математиканы ашты. Кейін ол Йель университетінде математиканы оқыды, онда ол "Бас сүйек және сүйектер" (Skull and Bones) қоғамының мүшесі болды және 1883 жылы бакалавр, ал 1885 жылы Хуберт Ансон Ньютонның жетекшілігімен Уильям Кингдон Клиффорд пен Артур Кейлидің еңбектері бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Ньютон Мурды Германияда оқуға ынталандырды, сондықтан ол Берлин университетінде бір академиялық жыл өткізіп, Леопольд Кронекер мен Карл Вейерштрасс оқыған лекцияларына қатысты. АҚШ-қа оралғаннан кейін Мур Йель және Солтүстік-Батыс университеттерінде оқытты. 1892 жылы Чикаго университеті есігін ашқанда, Мур оның математика кафедрасының алғашқы меңгерушісі болды және 1932 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды. Оның алғашқы екі әріптесі Оскар Болза және Генрих Машке болды. Осыдан кейін құрылған кафедра, Джонс Хопкинс университетінен кейін американ тарихындағы екінші ғылыми-зерттеу математика кафедрасы болды.
Жетістіктер
Мур алғаш рет абстрактілік алгебрада жұмыс істеді, 1893 жылы шекті өрістер құрылымының жіктелуін дәлелдеді (Галуа өрістері деп те аталады). 1900 жылға қарай ол геометрия негіздері бойынша жұмыс істей бастады. Ол Гильберттің геометрияға арналған аксиомаларын қайта тұжырымдады, осылайша нүктелер жалғыз бастапқы ұғымға айналды, ал Дэвид Гильберттің бастапқы сызықтары мен жазықтықтары анықталған ұғымдар болып табылды. 1902 жылы ол Гильберттің геометрияға арналған аксиомаларының бірінің артық екенін көрсетті. Оның аксиомалық жүйелердегі еңбегі метаматематика мен модельдер теориясының бастауы саналады. 1906 жылдан кейін ол талдау негіздеріне көшті. Жабылу операторының түсінігі алғаш рет оның 1910 жылғы «Жалпы талдаудың бір түріне кіріспе» еңбегінде пайда болды. Ол сондай-ақ алгебралық геометрия, сандар теориясы және интегралдық теңдеулер туралы жазды. Чикагода Мур 31 докторлық диссертацияны жетекшілік етті, оның ішінде Джордж Бирхофф, Леонард Диксон, Роберт Ли Мур (туыс емес) және Освальд Вебленнің диссертациялары болды. Бирхофф және Веблен Гарвард пен Принстон университеттеріндегі кафедраларды басқарды. Диксон – алғашқы ірі американдық алгебрашы және сандар теориясының маманы болды. Роберт Мур американдық топологияның негізін қалады. Математикалық генеалогия жобасының мәліметтері бойынша, 2023 жылдың желтоқсанына дейін Э.Х. Мурдың 29 982 белгілі «тікелей және туысқандық» ізбастары бар. Мур Нью-Йорк математикалық қоғамын Америка математикалық қоғамы деп атауға көндірді және оның Чикагодағы бөлімшесіне жетекшілік етті. Ол 1901–1902 жылдары АМС-тің төрағасы болды және 1899–1907 жылдары Америка математикалық қоғамының еңбектерін редакциялады. Ол Ұлттық ғылым академиясының, Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1908 жылы Римде және 1912 жылы Кембриджде өткен математиктердің халықаралық конгресінде шақырылған баяндамашы болды. 2002 жылы Америка математикалық қоғамы оның құрметіне сыйлық белгіледі.