Кіріспе

Христиандық ілімдер мен рухани биліктің негізі

Киелі дәстүр, сондай-ақ қасиетті дәстүр немесе апостолдық дәстүр деп аталатын бұл термин христиан теологиясында қолданылады. Бұл теологиялық көзқарас бойынша, Киелі дәстүр мен Киелі жазбалар біртұтас тұжырымды құрайды, сондықтан Киелі дәстүр христиандық және Киелі кітаптың ілімдік және рухани билігінің негізі болып табылады. Осылайша, Киелі кітапты Киелі дәстүрдің контекстінде (және керісінше) және дінбастық қауымдастықтың шеңберінде түсіндіру қажет. Бұл көзқарасқа сәйкес келетін дінбастықтар – католик, шығыс православие және шығыс православие шіркеулері, сондай-ақ ассириялық шіркеулер (Шығыстың ежелгі шіркеуі және Шығыстың ассириялық шіркеуі). Англикан және методист шіркеулері дәстүрді, ақыл-ойы мен тәжірибені билік көздері ретінде қарастырады, бірақ оларды Киелі жазбаларға бағынышты деп есептейді – бұл позиция prima scriptura деп аталады. Бұл, өз кезегінде, лютерандық және реформаторлық дәстүрлерден өзгеше, олар Киелі кітаптың өзі барлық христиандық ілім үшін жеткілікті және қатесіз негіз екенін үйретеді – бұл позиция sola scriptura деп аталады.

Терминнің шығу тегі

Дәстүр сөзі латын тіліндегі trado, tradere сөздерінен алынған, олардың мағынасы – "тапсыру". Ол көбінесе есім ретінде қарастырылып, сондықтан "Қасиетті Дәстүр" немесе "қасиетті дәстүр" деп жазылады.

Тарих

Дәстүрді теологиялық тұрғыдан қолданудың ең алғашқы мысалдарының бірі – ерте православие христиандығының гностицизмге берген жауабы. Гностицизм өзінің ілімдерінің негізі ретінде кейбір христиан жазбаларын пайдаланды. Лиондық Ириней «сенім қағидасы» («κανών της πίστης») шіркеудің апостолдармен тарихи байланысы (түсіндіру және үйрету саласындағы) арқылы сақталады деп санайды. Тертуллиан Киелі кітаптың барлық жазбаларын оқып түсіндіру қателіктерге бейім емес екенін, бірақ дәстүрдің дұрыс жол көрсетуші екенін айтты. Афанасий ариандық ағымның негізгі қателігі дәстүрді ұстанбауы болғанын мәлімдеді. Қазіргі заманда Крейг Эванс, Джеймс Сандерс және Стэнли Портер сияқты ғалымдар Жаңа өсиет авторының Ескі өсиеттегі қасиетті дәстүрді қалай түсінгенін және Иса Мәсіхті сипаттау үшін қалай қолданғанын зерттеді.

Англикандық және методистік

Prima scriptura христиандықтың англикандық және методистік дәстүрлерімен қолдалады, олар Киелі жазу христиан дінінің басты көзі екенін көрсетеді, бірақ "дәстүр, тәжірибе және ақыл" Киелі кітапқа сай болған жағдайда христиан дінін дамытуға мүмкіндік береді. Англикан шіркеуі белгілі бір деңгейде Апостолдық дәстүрді қабылдайды, оны ерте шіркеу әкелерінің жазбаларында, жеті Жалпыэкуменикалық кеңестің шешімдерінде, Иман жолында және шіркеудің қасиетті құлшылығында табуға болады.