Кіріспе

Көне Египеттік салтанат Сед фестивалі (ḥb sd, дәстүрлі айтылуы /s//ɛ//d/; сондай-ақ Хеб Сед немесе Құйрық тойы деп те аталады) – көне Египеттік салтанат, ол фараонның билігін одан әрі жалғастыруын тойлаған. Аты Мысырлық қасқыр құдайының атынан алынған, оның бір аты Уепуаует немесе Сед болған. Тойдың ресми есімі, Құйрық тойы, Мысыр тарихының ерте кезеңдерінде фараонның киімінің артқы жағына бекітілетін жануардың құйрығының атынан шыққан. Бұл құйрық жануар терісінен тігілген бұрынғы салтанатты киімнің қалдығы болуы мүмкін. Көне фестиваль, мүмкін, жасы немесе денсаулығына байланысты тиімді билік ете алмайтын фараонды өлтіру салтының орнын басу үшін құрылған. Сед фестивалі – билеуші отыз жыл таққа отырғаннан кейін, содан кейін әр үш-төрт жыл сайын тойланатын мерейтойлар. Фестивальдің басты мақсаты – фараондық билікті және мемлекеттік идеологияны қайта бекіту болған. Сед фестивальдеріне күрделі ғибадатханалық рәсімдер кірген, олар шерулерді, құрбандықтарды және джедті, сиыр омыртқасының негізін немесе сакрамын, күштің, "фараон билігінің қуаты мен ұзақтығының" фалликалық символын салтанатты түрде көтеру сияқты діни құлшыныс актілерін қамтыды. Фестиваль сонымен қатар фараонның Жоғарғы және Төменгі Египет үстінен билігін символдық түрде қайта бекітуді де қамтыды. Дәстүрге сай, бірақ 30 жылдан кем билік еткен фараондар өмірден кейін "миллиондаған мерейтойлар" туралы уәделерге қанағат етуге мәжбүр болды. Сед фестивалінің көнелігіне және көне Египет тарихында оған жасалған жүздеген сілтемелерге қарамастан, Аменхотеп III билігінен басқа, рәсімдердің ең толық жазбалары негізінен "Бесінші династияның патшасы Неусерраның Абу Гурабтағы күн ғибадатханасындағы, Ахенатонның Шығыс Карнактағы және жиырма екінші династияның патшасы Осоркон II-нің Бубастистегі рельефтік циклдерінен" алынған.

Ескі патшалық

Ертедегі перғауындардың Хеб Седті тойлауына нақты дәлелдер бар, мысалы, Бірінші династияның перғауыны Ден және Үшінші династияның перғауыны Джосер. Джосер пирамидасында оның пирамидалық кешені ішінде орналасқан Хеб Сед алаңында екі шекара тасы бар. Сондай-ақ, ол пирамида ішіндегі жалған есікте Хеб Седті орындап жатқаны бейнеленген. Бұл екі шекара тасы Джосердің Жоғарғы және Төменгі Египет үкімдігінің символдық еске салғышы ретінде қызмет еткен. Олардың оның зираттық кешені ішінде орналасуы, патшаға өлімінен кейін де Хеб Седті мәңгілікке дейін жалғастыруға мүмкіндік берген. Алтыншы династияның перғауыны Пепи I Мерейре үшін айқын дәлелдері бар ерте Сед тойларының бірі – Оңтүстік Саккара тас жылнамасындағы деректер, себебі құжат кем дегенде 40 жыл патшалық құрғандығын растайды, зақымдалғандығына қарамастан. Сонымен қатар, Пепи I-нің алғашқы Сед тойын еске түсіретін алабастр ыдыстар да бар. Бірінші аралық кезеңді ескере отырып, қазіргі заманға жеткен ескерткіштер мен орталықтандырылған мемлекеттік белсенділіктің басқа да көріністерінің жетіспеуі, Алтыншы династиядан кейін Сед тойының кез келген дәлелін табу мүмкін емес етеді.

Орта жүз

Орта патшалық дәуірінде фараонның билігі қайтадан нығайып, Ескі патшалықтағыдай монументтер салына бастады. Аменемхат I, оның пирамидасының іргетас блоктарындағы мәліметтерге сәйкес, ұлы Сенусрет I-мен бірге билік еткен сияқты көрінеді. Монументтегі уақыт санауына қарағанда, Аменемхат I-нің билік еткен 29-шы жылы, оның ұлының билік еткен 10-шы жылына тосқан. Бұл ғибадатхана кейіннен II Тутмос фестиваль залының және Карнак құрамына III Аменхотептің үшінші пилонының бөлігіне айналды.