Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші испан республикасының негізгі заңы (1931-1939)
Fundamental law of the Second Spanish Republic (1931 39)
1931 жылғы испан конституциясы 1931 жылғы 9 желтоқсанда Құрылтай жиналысымен бекітілді. Бұл Конституция Екінші испан республикасының (1931 жылғы 14 сәуірде құрылған) негізгі заңы болды және 1939 жылғы 1 сәуірге дейін қолданыста болды. Бұл Испания тарихында мемлекет басшысы мен үкімет басшысының екеуі де демократиялық жолмен сайланған екінші кезең еді. Реформашыл католик заңгер Анхель Оссорио и Галлардо басқарған комиссия дайындаған конституциялық жоба қабылданбағаннан кейін, түзетілген жоба 1931 жылғы 9 желтоқсанда Құрылтай жиналысымен мақұлданды. Ол барлық азаматтардың тең құқықтарына негізделген зайырлы демократиялық жүйені құрды, сонымен қатар аймақтық автономияны қамтамасыз етті. Конституция әйелдерге сайлау құқығын, азаматтық неке және ажырасу институтын енгізді. Мемлекетке жалпыға пайдалы мақсаттар үшін жеке меншікті өтемақы төлеп иемденуге рұқсат берілді. Сонымен қатар, барлық азаматтарға тегін, міндетті, зайырлы білім беру жүйесі құрылды және иезуиттер ордені таратылды. Республика "бұқаралық жұмылдыру мен ескі саясатқа қарсылықтың шиеленіскен нәтижесі" болды. Тарихшы Мэри Винсенттің сөзіне сәйкес, Конституция "Испанияны жаңғыртудың қандай болу керектігі туралы нақты және саналы көзқараспен реформалық режимді көздеді. Заң үстемдігіне бағынған зайырлы мемлекет, әлеуметтік әділдіктің толық анықталмаған түсінігімен білімді азаматтардың 'Еуропалық' өркендеуі мен бостандығына жол ашар еді". Алайда, Франсис Лэннонның пікірінше, меншік және дін туралы баптар, мемлекеттік биліктің күшеюі мен азаматтық құқықтарды ескермеуі "католиктік, консервативті республиканы дамыту мүмкіндігін жойды". Жаңа Конституция, басқа заңдармен қатар, дінге қарсы бағытталған болып сипатталады. Ол кең ауқымды азаматтық бостандықтар мен демократиялық өкілдік ұсынғанмен, католик шіркеуіне байланысты жеңілдіктерді жойды және католиктердің мүдделерін мен құқықтарын тікелей қорғамады. Дінге қарсы көңіл күшті болғандықтан, жаңа үкімет тоқтамаған шіркеуге қарсы наразылық пен зорлық-зомбылыққа әкелді. Бұл шіркеу мен мемлекет арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына әкеп соқты, бұл Республиканың құлауына және Испания азамат соғысының басталуына себеп болды.
The Spanish Constitution of 1931 was approved by the Constituent Assembly on 9 December 1931. It was the constitution of the Second Spanish Republic (founded 14 April 1931) and was in force until 1 April 1939. This was the second period of Spanish history in which both head of state and head of government were democratically elected. A constitutional draft prepared by a commission under a reformist Catholic lawyer Ángel Ossorio y Gallardo having been rejected, an amended draft was approved by the Constituent Assembly on 9 December 1931. It created a secular democratic system based on equal rights for all citizens, with provision for regional autonomy. It introduced female suffrage, civil marriage and divorce. It permitted the state to expropriate private property, with compensation, for reasons of broader social utility. It also established free, obligatory, secular education for all and dissolved the Jesuits. The Republic "was the culmination of a process of mass mobilisation and opposition to the old politics of notables." According to the historian Mary Vincent the Constitution envisaged "a reforming regime with an explicit and self conscious view of what modernising Spain should entail. A secular state operating according to the rule of law with an admittedly ill defined sense of social justice would open the way for an educated body of citizens to enjoy 'European' prosperity and freedom." According to Frances Lannon however, the articles on property and religion, with their exaltation of state power and disregard for civil rights, "virtually destroyed any prospect there had been for the development of a Catholic, conservative, Republicanism." The new Constitution, among other laws, is described as having been anticlerical. While it afforded broad civil liberties and democratic representation, it abolished privileges associated with the Catholic Church, and did not explicitly protect Roman Catholic interests or rights. As anticlerical sentiment had been growing for decades, it culminated in escalating mob violence against the Church which the new government was unable to curb. This resulted in severely strained church state relations, noted as a significant cause of the breakdown of the Republic and of the Spanish Civil War.
Қаулылар
1931 жылдың маусым айында өткен сайлаулардан кейін жаңа парламент 1931 жылдың 9 желтоқсанында конституцияның түзетілген жобасын бекітті. Конституция әйелдерге сайлау құқығын, азаматтық неке және ажырасу институтын енгізді. Сонымен қатар, ол барлық азаматтарға тегін, міндетті, зайырлы білім беруді орнатып берді. Дегенмен, кейбір заңдар Рим-католик шіркеуінің мүлкін мемлекеттік меншікке өткізіп, бұрынғы иелігінде болған мүліктерді пайдаланғаны үшін шіркеуден жалдау ақысын талап етті. Бұдан өзге, үкімет діни мерекелердегі процессиялар сияқты католицизмнің қоғамдық көріністерін, сондай-ақ иезуиттер орденын таратып, діни қауымдастырылған монахтар, дін қызметкерлері мен бауырластардың тіпті жеке мектептерде де оқытуына тыйым салды, католиктік білім беруді шектеді. Конституцияда сондай-ақ меншік құқығы қоғамдық мүдделерге бағынышты деп белгіленді, яғни иесіне толық өтемақы төленген жағдайда мүлік мемлекеттік меншікке алынуы мүмкін еді.
Following elections in June 1931 the new parliament approved an amended constitutional draft on 9 December 1931. The constitution introduced female suffrage, civil marriage and divorce. It also established free, obligatory, secular education for all. However, some laws nationalized Roman Catholic Church properties and required the Roman Catholic Church to pay rent for the use of properties which it had previously owned. In addition, the government forbade public manifestations of Catholicism such as processions on religious feast days, dissolved the Jesuits and banned Catholic education by prohibiting the religious communities of nuns, priests and brothers from teaching even in private schools. The constitution also made the right to property subject to the public good, such that it could be nationalized as long as the owner was compensated.
Саяси аспектілер
Мемлекет басшысы – Республика Президенті болды, ол заң шығарушы билік мүшелері мен халықтың тікелей дауысымен сайланған "компромисарийлер" (compromisarios) құрамынан тұратын сайлау коллегиясымен сайланды. Заң шығару билігі бірпалаталы ассамблея – Жалпы соттарға (Cortes Generales) жүктелді, ол 4 жыл мерзімге халық дауысымен сайланған мүшелерден құралды. Заң жобасын халықтың 15 пайызы ұсыну арқылы бастама көтерілуі мүмкін болды, бірақ ұсынылатын тақырыптарға шектеулер қойылды. Атқару билігін Республика Президенті мен Жалпы соттар тағайындаған Премьер-министр (Presidente del Gobierno) және министрлер кабинеті жүзеге асырды. Заңдардың конституциялықтығын сақтау және мемлекеттік билік органдары арасындағы дауларды шешу үшін Конституциялық кепілдіктер соты (Tribunal de Garantías Constitucionales) құрылды. Аумақтық бөлініс провинциялар негізінде жүзеге асырылды, сондай-ақ ортақ мәдени ерекшеліктері бар провинциялардың бірігіп, Автономиялық статут (Estatuto de Autonomía) арқылы бірыңғай аймақ ретінде аумақтық автономия алу мүмкіндігі қарастырылды.
Head of State was the President of the Republic, who was elected by an Electoral College composed of members of legislative branch and elector citizens called compromisaries (compromisarios) elected by popular vote. Legislature was in charge of a unicameral assembly, the General Courts (Cortes Generales), composed by members elected by popular vote for 4 years term. Popular initiative of law could be made at request of 15 percent of the country citizens, with restrictions on the subjects to be presented. Executive branch was exercised by a Prime Minister (Presidente del Gobierno), appointed by the President of the Republic and General Courts, and a cabinet of ministers. It was established a Court of Constitutional Guarantees (Tribunal de Garantías Constitucionales), whose work was guarding the constitutionality of laws and settling disputes between state powers. It established the territorial division in provinces, and the possibility that those that had common cultural characteristics could be united to obtain the territorial autonomy as unified region through an Autonomy Statute (Estatuto de Autonomía).
Рим-католик шіркеуінің артықшылықтарын жою
Конституция жалпы алғанда азаматтық бостандықтар мен өкілдікке толық мүмкіндік берсе де, католик шіркеуінің құқықтарына қатысты едәуір шектеулер болды, оны кейбіреулер кең демократиялық көпшіліктің құрылуын болдырмау үшін маңызды деп есептеді. Конституцияның 26 және 27-баптары шіркеудің мүлігін қатаң бақылауға алып, діни ұйымдардың білім беру саласында жұмыс істеуіне тыйым салды. Бұл Рим-католик шіркеуіне ашық жаулықтық қадам ретінде қарастырылды, оны шіркеуді қолдайтындар да, мемлекет пен шіркеуні бөліп қарастыратындар да сынға алды. Мемлекет пен шіркеуні бөліп қарастыруды жақтаған Хосе Ортега-и-Гассет: «Конституцияның шіркеудің қызметін реттеуі маған өте дұрыс емес сияқты», – деді. Рим папасы Пий XI «Дилектиссима Нобис» (Испания шіркеуіне жасалған қысым туралы) жолдауында Испания үкіметінің католиктердің құқықтарын шектеуін айыптады. 1931 жылдың қазан айында парламенттік оңшылдардың жетекші өкілі Хосе Мария Гил Роблес конституцияны «демократия атымен жазылған диктаторлық конституция» деп мәлімдеді. Роблес жаппай митингтерді «оңшылдардың өзінің күшін сезінуі үшін және, алаңдататыны, қажет болған жағдайда көшеде күресуге дағдылануы үшін» пайдалануды жоспарлады. Консервативті католик республикашылдары Алкала-Замора және Мигель Маура үкіметтен кетіп қалды. Бір заңгер: «1931 жылғы Конституцияның ең ауыр қатесі – Испанияның 1978 жылға дейінгі соңғы демократиялық Конституциясының католик шіркеуіне деген жауалы қанаты болды», – деп атап көрсетті.
Although the constitution generally accorded thorough civil liberties and representation, there was a notable exclusion regarding the privileges of the Catholic Church, which some regarded as crucial to prevent the forming of an expansive democratic majority. The controversial articles 26 and 27 of the constitution strictly controlled Church property and prohibited religious orders from engaging in education. This was seen as explicitly hostile to Roman Catholicism, both by supporters of the established Church, and by advocates of church state separation. One such advocate of separation, José Ortega y Gasset, stated "the article in which the Constitution legislates the actions of the Church seems highly improper to me." Pope Pius XI condemned the Spanish Government's deprivation of the privileges of Catholics in the encyclical Dilectissima Nobis ("On Oppression Of The Church Of Spain"). In October 1931 José María Gil Robles the leading spokesman of the parliamentary right declared that the constitution was 'stillborn' – a 'dictatorial Constitution in the name of democracy.' Robles wanted to use mass meetings "to give supporters of the right a sense of their own strength and, ominously, to accustom them 'to fight, when necessary, for the possession of the street.'" The conservative Catholic Republicans Alcalá Zamora and Miguel Maura resigned from the government One legal commentator emphasized that "the gravest mistake of the Constitution of 1931 Spain's last democratic Constitution prior to 1978 was its hostile attitude towards the Catholic Church."
Діни азшылықтарға арналған бостандықтар
1931 жылғы Испания Конституциясы католик емес діни ұйымдарға діни бостандық беруге тырысып, яһудилер мен протестанттарға қатысты кемсітушілік пен қуғын-қудалауды тоқтатты. Бірақ, Франконың диктаторлық режимі бұл бостандықты шектеді, Рим-католик шіркеуіне Испанияның мемлекеттік діні мәртебесін беріп, басқа діни көріністерге қоғамда тыйым салды.
The Spanish Constitution of 1931 attempted to secure religious liberty for religious organizations other than Roman Catholics, halting discrimination and persecution of Jews and Protestants. However, this freedom would be curbed by the Franco's dictatorial regime that granted the Roman Catholic Church the status of official religion of Spain and prohibited other public religious manifestations.