Кіріспе
Қытайдың тартпалы аспапы. Руан – дәстүрлі қытай тартпалы аспапы. Бұл – мойнында пернелер бар, дөңгелек корпусты, төрт ішекті лютня. Оның төрт ішегі бұрын жібектен жасалған, бірақ 20-шы ғасырдан бері болаттан (төменгі ішектерге жазық) жасалады. Қазіргі руанда әр ішегінде 12 жарты тоннан болатын 24 перне бар, бұл оның диапазонын бұрынғы 13 пернеден едәуір кеңейтті. Пернелер көбінесе піл сүйегінен жасалады, ал соңғы кезде металлдан жасалып, ағашқа бекітіледі. Металл пернелер піл сүйегінен жасалған пернелерге қарағанда жарқыраған дыбыс шығарады. Оны кейде, әсіресе Тайваньда руанкин деп атайды.
The ruan is a traditional Chinese plucked string instrument. It is a lute with a fretted neck, a circular body, and four strings. Its four strings were formerly made of silk but since the 20th century they have been made of steel (flatwound for the lower strings). The modern ruan has 24 frets with 12 semitones on each string, which has greatly expanded its range from a previous 13 frets. The frets are commonly made of ivory or in recent times of metal mounted on wood. The metal frets produce a brighter tone as compared to the ivory frets. It is sometimes called ruanqin, particularly in Taiwan.
Ойын техникасы мен қолдануы
Аспапты гитараға ұқсас медиатор (бұрын жануар мүйізінен жасалған, бірақ бүгінде көбінесе пластиктен жасалған) немесе екі немесе бес акрил тырнақтарды қолдана отырып тағайындауға болады, олар саусақтарға желімдегіш таспамен бекітіледі. Руанды ойнаушылар медиаторды қолданады, бірақ пипа сияқты тырнақпен ойнауды үйрететін мектептер де бар. Руанды екінші аспап ретінде ойнайтын пипашылар да көбінесе өз тырнақтарын пайдаланады. Медиаторлар дауысты және анық дыбыс шығарады, ал тырнақтар полифониялық соло музыканы орындауға мүмкіндік береді. Аспаптың дыбысы жұмсақ. Қытай оркестрлерінде көбінесе саморұан мен даруан қолданылады, олар тенор және бас бөлімдерін толықтырады. Кейде гаоинруанды жоғары дыбысты лиуциннің орнына қолданады. Даруан солистері әдетте D A D A құрамын пайдаланады, себебі ол диатоникалық аккордтарды оңай орындауға мүмкіндік береді. Кейбір оркестр музыканттары C G D A құрамына келтіреді, ол виолончельдің құрамымен толық сәйкес келеді. Оркестрде C G D A құрамын пайдаланудың артықшылығы – даруан виолончельдің партиясын оңай қайталауына мүмкіндік беру. Руан ансамблі (重奏) руан отбасының екі немесе одан көп мүшелерінен тұрады, мысалы, сяоруан, саморұан және даруан ансамблі. Руанның кең диапазоны, оның оңай үйлесетін дыбыс сапасы және сопрано, альт, тенор, бас және контрабас аспаптарының алуан түрлілігі руан ансамбльдерін полифониялық музыканы орындауда өте тиімді етеді.
Руан мен Пипа
Кішкентай пипа Қытайдың солтүстік-шығысындағы Ляонин (遼寧) провинциясындағы қабірлердің қабырға суреттерінде табылған. Бұл қабірлер шамамен Шығыс Хань (東漢) немесе Вэй (魏) дәуірінің соңына (220–265 ж.б.) жатады. Дегенмен, алмұрт пішіндес пипа Қытайға Дуньхуаннан (敦煌, қазіргі Қытайдың солтүстік-батысында) Солтүстік Вэй дәуірінде (386–524 ж.б.) ғана әкелінді, осы кезде ежелгі Қытай Жібек Жолы (絲綢之路) арқылы батыс елдерімен сауда жасады. Дуньхуан үңгірлеріндегі фрескалар пипаның көп саны бейнеленгенін көрсетеді және олар 4-5 ғасырларға жатады. Хан дәуірінде (206 ж.б. – 220 ж.б.) Ван Чжаоцзюнь (王昭君, ежелгі Қытайдағы Төрт Сұлудың [四大美人] бірі ретінде танымал) материктен батысқа аттанып, ғұндардың Ұлы ханына үйленді. Бұл неке екі ежелгі ел арасындағы бейбітшілікті сақтау мақсатында жасалды. Батысқа жолда, ол пипаны ат үстінде алып жүрді. Бүгінгі таңда қарағанда, оның пипасы дөңгелек дыбыс қорабы бар руан (阮) түріндегі аспап болған болуы керек, себебі алмұрт пішіндес пипа Хан әулетінен кейін Солтүстік Вэй әулетіне дейін Қытайға әкелінген жоқ. Алайда, көбінесе суреттер мен драмаларда Ван Чжаоцзюньнің пипасы дұрыс емес бейнеленеді. Пипа көбінесе дөңгелек емес, алмұрт пішіндес дыбыс қорабымен (қазіргі пипадағыдай) көрсетіледі. Қытайлық латта аспаптарының барлық пернелері биік орналасқан, сондықтан саусақтар аспаптың денесіне тимейді – бұл батыс пернелі аспаптарынан ерекшеленеді. Бұл тембр мен интонацияны батыс аспаптарына қарағанда жақсырақ бақылауға мүмкіндік береді, бірақ аккордтармен ойнауды қиындатады.
Ларуан (боялған руан)
Жоғарыда аталған қылды тартып ойналатын руан аспаптарынан өзге, ларуан және даларуан (сөзбе-сөз "иіліп тартылатын руан" және "үлкен иіліп тартылатын руан") деп аталатын иілген саптық аспаптар тобы да бар. Екеуі де қытай дәстүрлі аспаптардың ірі оркестрлерінде геху мен диингехуге балама ретінде құрастырылған, төменгі регистрде ойналатын аспаптар. Бұл аспаптар диапазоны бойынша виолончель мен контрабасқа сай келеді. Ларуан мен даларуанды қазір қолданатын қытай оркестрлерінің қатарында Қытай ұлттық дәстүрлі оркестрі және Орталық радио хабарламалар ұлттық оркестрі бар, соңғысы бұрынғыда марқұм маэстро Пэн Сяувен (彭修文) басқарған.