Кіріспе

Ұлыбританияның Ирландиядағы теңіз базалары, 1922–1938

Ирландия еркін мемлекеті құрылғаннан кейін, 1921 жылғы 6 желтоқсандағы Англо-ирланд келісіміне сәйкес, Берехавендегі, Спайк аралындағы (қазіргі Кобх жанындағы) және Лоуг Свиллидегі үш терең су келісім порттары (Calafoirt an Chonartha) Ұлыбританияда қалды. Порттарды сақтап қалудың басты себебі – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ирландия жағалауларындағы U қайықтарының шабуылдары және британ үкіметінің олардың қайта оралуы мүмкін деген алаңы болды. Англо-ирланд келісімінің жалпы бөлігі ретінде, барлық басқа Корольдік теңіз күштері, британдық армия және Әуе күштерінің қызметкерлері мен жабдықтары еркін мемлекеттен шығарылуға тиіс болды. 1930 жылдардағы Англо-ирланд сауда соғысын реттеу аясында порттар 1938 жылы британдық және ирланд үкіметтері арасында қол жеткізілген келісімдерге сәйкес Ирландияға (еркін мемлекеттің жалғасы) берілді.

Келісім порттарын беру туралы келісім

1932 жылдан 1938 жылға дейін бұрынғы Ирландия еркін мемлекеті мен Ұлыбритания үкіметтері ұзаққа созылған Англо-Ирландия сауда соғысына қатысты, бұл екі мемлекеттің де экономикасына зиян келтірді. 1937 жылдың қыркүйегінде Малкольм Макдональд де Валераға Ұлыбританияның ирландтар соғыс уақытында оларды пайдалануға кепілдік берсе, порттардан бас тартуға дайын екенін мәлімдеді. Сауда соғысының салмағын жеңілдету қажеттілігінен туындаған қысымның нәтижесінде де Валера 1937 жылдың қарашасында екі үкімет арасында келіссөздер өткізуді ұсынды. Келісім екі тараптың парламенттерінен бекітілуге тиіс болды. Содан кейін Ұлыбритания 1938 жылғы «Эйре (келісімдерді растау)» заңын қабылдады, ол басқа нәрселермен қатар, Ұлыбритания үкіметінің келісім шарттарына сәйкес келісім порттарын беру туралы міндеттемесін күшіне енгізді.