Кіріспе

Цзяньцзи Сенгкан (建智僧璨; Пиньинь: Jiànzhì Sēngcàn; Уэйд-Джайлз: Chien chih Seng ts'an; Ромадзи: Kanchi Sōsan) – Бодхидхармадан кейінгі үшінші қытай патриархы және Сиддхартха Гаутама Буддадан кейінгі отызыншы патриарх ретінде танымал. Ол екінші қытай патриархы Дадзу Хуйке (қытайша: 大祖慧可; пиньинь: Dàzǔ Huìkě; Уэйд-Джайлз: Ta tsu Hui k’o; ромаджи: Taiso Eka) дхармасының мұрагері саналады. Сенгкан ең әйгілі «Синьсин Мин» (Қытайша: 信心銘; Пиньинь: Xìnxīn Míng; Уэйд-Джайлз: Hsin hsin Ming) Чан поэмасының автор ретінде белгілі, аталған поэманың атауы «Жүректегі сенім туралы жазу» деген мағынаны білдіреді.

Өмірбаян

Сенгканның туған жылы мен орны, сондай-ақ оның әулеті белгісіз.

Даосин

592 жылы он төрт жастағы жаңа монах Даосинмен (580-651) кездесті. Даосин Сеңканнан тоғыз жыл бойы тәлім алып, жиырма жасына толмай Дхарманы жеткізді. Соңынан Сеңкан Вангонг тауына қайтқанға дейін Луофу тауында (Лофу-шань, Кунгтунның (Кантон) солтүстік-шығысында) екі жыл өткізді. 606 жылы Дхарма жиналысы кезінде ағаш астында отырып дүниеден озды. Дюмолиннің мәліметінше, қытай шенеунігі Ли Чань 745 немесе 746 жылы Шу-чоуде Сеңканның қабірін тапқан. Сеңкан Тан әулетінің императоры Сюань Цзуннан "Джианчжи 鑑智" ("Көзілдірік даналық") деген құрметті атақ алды.

Ұстазы

Сенгкан, Бодхидхарма мен Хуике сияқты, Ланкаватара сутрасын зерттеуде жақтас және шебер ретінде белгілі болды, ол барлық екіұштылықты жоюды және «сөздер мен ойларды ұмытуды» үйретті, сонымен қатар даналықты терең ойлауға баса назар аударды. Дегенмен, МакРей Бодхидхарма (демек, Сенгкан) мен Ланкаватара сутрасы арасындағы байланысты «беткей» деп сипаттайды. Бұл сутра мен «Бодхидхарма мектебі» арасындағы байланыс Тао Хсуанның «Еңбегімен көзге түскен монахтардың қосымша өмірбаяндары» еңбегінде айтылады. Фа Чжуңның өмірбаянында ол «Хуи Кьо Ланкаватара сутрасының мәнін бірінші болып ұқты» деп нақтылайды және Сенгканды Ланкаватара сутрасының терең мағынасы туралы айтқан, бірақ жазба қалдырмаған адам ретінде көрсетеді. Сенгканның ілімдеріне қатысты пікірлер нақты дәлелдердің жетіспеуіне байланысты болжамдық сипатта болады.

Жазбалар

Сенгканды Синьсин Миннің ("Аңдағы сенім") авторы ретінде дәстүрлі түрде құрметтегенімен, қазіргі заманғы ғалымдардың көпшілігі мұны ықтимал емес деп санайды.

Шекті көздер

Сенгкан туралы тарихи мәліметтер өте аз. Барлық Чан патриархтарының ішінде Сенгкан ең күдікті және ең нашар зерттелген:

Белгілі молшылықтардың тағы да білімі

Сенгкан есімімен алғаш рет кездесетін жазба – Даосуаньның (??) 667 жылы жазылған "Тағы да көрнекті монахтардың өмірбаяндары" (645) (жапонша: Зоку косоден; пиньинь: Сюй гаосенг цхуан) кітабында. Бұл кітапта Сенгкан Хюике есімінен кейін, Хюикедің жеті шәкіртінің бірі ретінде, Ланкаватара сутрасының шебері Фа чжуңның (587-665) өмірбаянында аталған. Бұдан артық ақпарат берілмейді. Шамамен 710 жылы құрастырылған "Дхарма қазынасының берілуінің жазбалары" (Шюань фа пао чи), "Көрнекті монахтардың одан әрі өмірбаянындағы" оқиғаларды пайдалана отырып, Чан үшін "тізбек" құрды. Кейбір зерттеушілер Сенгканның есімі Хюике есімінен кейін бірден келгендіктен, оның Чанның үшінші патриархы ретінде танылуына себеп болғанын болжайды.

Шамның берілуі

Сондықтан, төмендегі өмірбаян негізінен Сеңканның дәстүрлі өмірбаяндық еңбектерінен, ең алдымен "Шамның берілуі" кітабынан жинақталған. Оның өмірі туралы белгілінің көп бөлігі Ханьчжоудағы Лингьин ғибадатханасындағы монах Пуджи 13 ғасырдың басында жинаған Вудэнь Хуйюань ("Бес шамның жинағы") кітабынан алынған. Жинақтағы бес жазбаның біріншісі, әдетте "Шамның берілуі" деп аталатын мәтін, және Сеңкан туралы көптеген мәліметтер осы мәтіннен алынған. Дегенмен, қазіргі ғалымдардың көпшілігі "Шам" жазбаларының тарихи дәлдігіне күмәнданады.